III SA/Wr 1040/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Maciej Guziński, Sędzia WSA Anna Moskała, Marcin Miemiec (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 marca 2016 r. sprawy ze skargi S. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę w całości. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. jako organ egzekucyjny prowadził wobec S. J. (dalej: zobowiązana, strona, skarżąca) postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...],[...],[...] do [...], obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. Owe tytuły wykonawcze z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego zostały doręczone zobowiązanej w dniu [...] r. Pismami z dnia [...] r. uzupełnionymi dnia [...] r. strona wniosła na podstawie art. 30 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2014, poz. 1619, dalej także: u.p.e.a.) następujące zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej: - niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), - braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a.), - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). Strona zarzuciła organowi egzekucyjnemu także naruszenie art. 50 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 101, dalej: k.p.c.). Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. oddalił zarzuty. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że w postępowaniach egzekucyjnych dochodzone są należności, których wysokość określono decyzją Dyrektora Oddziału ZUS w L. z dnia [...] r., nr [...], doręczoną stronie w dniu [...] r. Decyzję wydano w postępowaniu administracyjnym, w którym stronie zapewniono czynny udział. Odnośnie zarzutu niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego, organ powołując przepis art. 80 u.p.e.a. wskazał, że zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności, którym jest bank, a także zobowiązanej. Zajęcie stało się skuteczne z chwilą doręczenia zawiadomienia bankowi. Wobec zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, organ egzekucyjny powołał art. 15 § 1 i § 5 u.p.e.a., wyjaśniając, że w niektórych przypadkach dopuszczono doręczenie odpisu tytułu wykonawczego bez uprzedniego doręczenia upomnienia z wezwaniem do zapłaty. Przypadki te są wymienione w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2014 r., poz. 1494). Według § 2 pkt 2 rozporządzenia egzekucję administracyjną można wszcząć bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności jest określona w ostatecznym orzeczeniu. Mając to na uwadze organ egzekucyjny wyjaśnił, że powołana decyzja Dyrektora Oddziału z dnia [...] r., określająca wysokość zaległych składek na ubezpieczenie, mieści się w powyższym katalogu. Sprawia to, że nie zaszła konieczność uprzedniego doręczenia upomnienia. W kwestii zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny powołał art. 7 § 2 u.p.e.a. Wyjaśnił, że celem egzekucji jest doprowadzenie do wykonania obowiązku z pomocą prawnie określonych środków egzekucyjnych. Ich dobór powinien uwzględniać interes zobowiązanego - w tym przewidziany ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązek poszanowania minimum egzystencji. Organ wyjaśnił, że w wyborze zastosowanego środka egzekucyjnego kierował się przede wszystkim wiedzą o istniejących źródłach majątku zobowiązanej, do których można było skierować skuteczną egzekucję. Rachunek bankowy jest jedynym składnikiem majątku, do którego organ egzekucyjny mógł skierować egzekucję. W związku z tym nie mógł postąpić inaczej, niż zająć rachunek bankowy zobowiązanej. Organ podkreślił, że o zasadności zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może świadczyć tylko jego zastosowanie. Uciążliwość jest bowiem cechą każdego przymusowego działania prowadzonego wobec zobowiązanego. Co do art. 50 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, poprzez jego pominięcie, organ wyjaśnił, że przepis ten reguluje wyłączenie sędziego w postępowaniu cywilnym. W związku z tym nie ma on zastosowania w zakresie wystawiania administracyjnych tytułów wykonawczych. Niezadowolona z rozstrzygnięcia strona wniosła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, któremu zarzuciła obrazę art. 34 w zw. z art. 33 u.p.e.a. i naruszenie art. 123 k.p.a. przez błędne zastosowanie tych przepisów prawa. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając w całości argumentację organu I instancji. Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. na postanowienie organu II instancji. Skarżąca podtrzymała dotychczas podniesione zarzuty i zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości. Zarzuciła organowi II instancji naruszenie art. 138 w zw. z art. 144 k.p.c. oraz art. 18, 34 i 33 u.p.e.a. W skardze zawarto także zarzuty o nieprawidłowości przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji sprawowana jest w oparciu o kryteria zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tych granicach Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Podstawą prawną rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy jest art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015, dalej także u.p.e.a.) reguluje kwestię zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca podnosi naruszenie art. 18 u.p.e.a. Zarzuty zgłoszone przez skarżącą w toku postępowania egzekucyjnego podtrzymane w skardze są następujące: - niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 33 pkt 6 u.p.e.a. - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, w trybie, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., - zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Na wstępie należy się ustosunkować do zarzutu naruszenia art. 34 u.p.e.a. Według § 1 tego przepisu zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Organ II instancji trafnie wskazał, że gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym nie są wydawane odrębne postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z taką sytuacją. Organ egzekucyjny jest bowiem jednocześnie wierzycielem, czyli dysponentem postępowania egzekucyjnego. Wynika z tego, że nie ma on obowiązku wydawania odrębnego postanowienia zawierającego stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Znajduje to również potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. (sygn. akt I FPS 4/06), powołanej przez organ. Z uchwały tej wynika, że gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 u.p.e.a. jest bezprzedmiotowe. W rozpatrywanej sprawie stanowisko wierzyciela jest zawarte w postanowieniu organu I instancji i jest ono wiążące dla organu II instancji. Odnośnie zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, organ trafnie wskazał, że zgodnie z art. 15 § 1 i § 5 u.p.e.a. w prawnie określonych sytuacjach jest dopuszczalne doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Wyczerpujące wyliczenie takich sytuacji jest zawarte w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (Dz. U. z 2014 r., poz. 1494). Paragraf § 2 pkt 2 tego rozporządzenia stanowi, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, gdy dotyczy ona należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. decyzja Dyrektora Oddziału ZUS w L. z dnia [...] r., określająca wysokość zaległych składek skarżącej na ubezpieczenie mieści się w tym zakresie, a zatem nie zachodziła konieczność uprzedniego doręczenia upomnienia. W kwestii zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej należy powołać art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, ale nie zasadność czy wymagalność obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej polega na ustaleniu, czy obowiązek objęty tytułem wykonawczym podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł ten wystawił właściwy podmiot, czy wniosek o wszczęcie egzekucji i dołączone dokumenty spełniają warunki formalne, czy organ egzekucyjny jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym, czy zobowiązany wskazany w tytule wykonawczym podlega orzecznictwu polskich organów administracji publicznej. Jeżeli nie występują przeszkody w wymienionym zakresie organ przystępuje do egzekucji. Organ trafnie wskazał, że brak przeszkód zachodził w rozpatrywanej sprawie. Przedmiotem postępowania egzekucyjnego są bowiem nieuiszczone należności z tytułu składek na ubezpieczenie, w wysokości określonej powołaną decyzją z dnia [...] r., wydaną po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w którym skarżąca miała zapewniony czynny udział. Dochodzenie tych zobowiązań w trybie egzekucji administracyjnej wynika wprost z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdza, ze zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej jest bezzasadny. W kwestii zarzutu niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego Sąd stwierdza, że środkiem egzekucyjnym zastosowanym w rozpatrywanej sprawie jest egzekucja z rachunku bankowego, przewidziana w art. 1a pkt 12a tiret 4 u.p.e.a. Artykuł art. 1 a pkt 12 u.p.e.a. zawiera ustawowy zamknięty katalog środków egzekucyjnych. Niedopuszczalny byłby więc tylko środek egzekucyjny nie wymieniony w tym przepisie. Stąd organ II instancji trafnie stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny zastosował dopuszczalną przez ustawę egzekucję z rachunku bankowego, przewidzianą w powołanym przepisie. W tym stanie rzeczy zarzut niedopuszczalności zastosowanego środka egzekucyjnego jest bezzasadny. Jeśli idzie o zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ II instancji słusznie wskazał, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, a zatem postępowanie egzekucyjne musi być skuteczne. Samo zastosowanie środka egzekucyjnego nie może być przesłanką zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Taki zarzut jest bowiem zasadny jedynie wtedy, gdy organ egzekucyjny ma wybór innego, tak samo skutecznego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny jest obowiązany wybrać środek wymieniony w ustawie, a spośród dopuszczalnych środków egzekucyjnych powinien zastosować środek najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Biorąc pod uwagę te zasady i okoliczności sprawy Sąd stwierdza, że egzekucja z rachunku bankowego nie jest środkiem egzekucyjnym zbyt uciążliwym w sytuacji, gdy nie było możliwości zastosowania innego środka egzekucyjnego. Skarżąca nie uzasadniła, na czym polegały zarzucane naruszenia przez organy orzekające przepisów art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. Sad nie mógł się zatem do nich odnieść. Jeśli idzie o zarzut naruszenia przez tytuły wykonawcze art. 50 Kodeksu postępowania cywilnego przez jego pominięcie, organ II instancji trafnie wskazał, że przepis ten reguluje kwestię wyłączenia sędziego w postępowaniu cywilnym. Nie ma on zatem zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że w rozpatrywanej sprawie nie naruszono ani przepisów prawa materialnego, ani proceduralnego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że skarga nie jest uzasadniona i na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.