III SA/Wr 1044/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.P. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 września 2016 r., sygn. III SA/Wr 1044/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania w sprawie ze skargi A.P. na decyzję dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry bez wymaganej koncesji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie referendarza. Postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił A.P. (dalej jako wnioskodawczyni, strona) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Przedstawione przez nią informacje na temat jej sytuacji majątkowej okazały się bowiem niepełne i jako takie budziły wątpliwości. Mianowicie strona podała, że jej jedynym dochodem jest kwota [...] zł uzyskiwana z wynajmu lokalu mieszkalnego, którą w całości przeznacza na żywność, odzież i środki higieny. Nie wyjaśniła natomiast źródeł: finansowania adwokata w sprawie, utrzymania posiadanego samochodu, edukacji małoletniego syna czy kosztów leczenia chorób przewlekłych. Referendarz wskazał również, że strona osiągnęła do lipca 2016 r. przychód w wysokości [...] zł, powinna zatem być w stanie ponieść jednorazową opłatę [...] zł, to jest wpisowi od trzech skarg zarejestrowanych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W., który to koszt stanowi jednocześnie z reguły najwyższy wydatek w sprawie. Jak dalej argumentował, wnioskodawczyni, jako podmiot prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, powinna zawczasu poczynić stosowne rezerwy finansowe na pokrycie kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi. Zwłaszcza, że o dostępności do środków na opłacenie kosztów sądowych decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody. Natomiast koszty działalności gospodarczej i związana z nimi ewentualna strata są konsekwencją decyzji gospodarczych strony i nie ma podstawy przerzucania ich ryzyka na Skarb Państwa. W sprzeciwie od rozstrzygnięcia referendarza wnioskodawczyni podniosła zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) mającego wpływ na treść orzeczenia, poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść bez uszczerbku, samodzielnie pełne koszty postepowania przed sądem administracyjnym. Podnosząc powyższe wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W treści sprzeciwu argumentowała, że z uwagi na nałożenie na nią kar pieniężnych decyzjami badanymi obecnie przez Sąd w niniejszej i równoległych sprawach, znalazła się ona w trudnej sytuacji finansowej, w skutek niezawinionych przez nią okoliczności. Nałożenie na nią kar w związku z eksploatacją automatów do gier poza ośrodkiem gier było niespodziewane. Jak argumentowała dalej, celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie faktycznej realizacji prawa do sądu. Prawo to powinno być intepretowane szeroko i z uwzględnieniem całości okoliczności sprawy, w tym faktu, że jest ona matką samotnie wychowująca dziecko. Jej zdaniem wykazała ona stosownymi dokumentami, że osiągane przez nią dochody są spożytkowane na bieżące utrzymanie rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza nie narusza obowiązujących przepisów. Omówienie zarzutu sprzeciwu poprzedzić należy stwierdzeniem, że zgodnie z przepisem art. 260 § 1. p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2. p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Dalej należy wskazać, że w myśl art. 246 § 1. pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zawsze na wnioskodawcy. Jego twierdzenia nie mogą zatem ograniczać się jedynie do ogólnego wywodu i muszą znajdować oparcie w odpowiednim materiałem źródłowym. Wymaga przy tym zauważenia, że nieprzedstawienie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową nie stanowi braku formalnego wniosku lecz prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy. Trzeba też pamiętać, że przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem kosztów postępowania na ogół społeczeństwa i stanowi z tego powodu wyraźne odstępstwo od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony postępowania same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Zwłaszcza, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną, której powszechny obowiązek ponoszenia ustanawia art. 84 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że referendarz sądowy w niniejszej sprawie dokonał prawidłowej oceny wniosku strony. Przede wszystkim wskazać należy, że przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty w postaci: dokumentacji medycznej, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowy 2015, księgi przychodu i rozchodu w lipcu i czerwcu 2016 r., obliczenia dochodu za pierwsze półrocze 2016 r., obliczenie dochodu za lipiec 2016 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od maja do lipca 2016 r., historia rachunku na dzień [...]lipca 2016 r., potwierdzają okoliczności podnoszone przez stronę co do kwestii osiągniętej w 2015 r. straty w kwocie [...] zł oraz wysokości przychodu w 2015 r. w kwocie ponad [...] zł, jak również przychodu za część 2016 r. - ponad [...] zł. Okoliczności te są w istocie bezsporne. Zgodzić się jednak należy z referendarzem sądowym, że strona w żaden sposób nie wyjaśniła, skąd pochodzą środki na utrzymanie samochodu czy koszty opłacenia adwokata (w aktach sprawy brak oświadczenia pełnomocnika, że świadczy pomoc pro publico bono), które nie zostały w żaden sposób przez nią ujęte, a z dokumentacji sprawy wynika, że występują. Wszystko to prowadzi do uzasadnionego wniosku, że strona może dysponować nieujawnionymi Sądowi środkami pieniężnymi. W tej sytuacji nie ma możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni a tym samym nie jest możliwe dokonanie oceny, czy wniosek o prawo pomocy jest zasadny. Referendarz sądowy prawidłowo zatem rozpoznał wniosek strony; przeprowadzona przez niego analiza akt sprawy nie miała charakteru ani dowolnej, ani pobieżnej. W sposób wyczerpujący przedstawił bowiem sytuację majątkową strony w oparciu o przedstawione przez nią dokumenty i dokonał wnikliwej analizy wskazując na przedstawione powyżej wątpliwości. Ponadto należy zgodzić się ze stanowiskiem zajętym przez referendarza sądowego, że o możliwościach ponoszenia wydatków decyduje w przypadku podmiotu prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą jej przychód. Ten zaś wyniósł w 2015 r. [...] zł i co najmniej [...] zł w 2016 r. Natomiast koszty uzyskania przychodów i w konsekwencji osiągnięcie straty nie oznacza jeszcze, że strona nie dysponuje środkami pieniężnymi albowiem są to kategorie podatkowe determinowane obowiązującymi przepisami. Na marginesie wskazać jednak trzeba, że wnioskodawczyni, pomimo ponoszenia straty i zadeklarowanym braku oszczędności, konsekwentnie prowadzi swoją działalność gospodarczą. Wobec powyższego uznać należy, że referendarz sądowy nie naruszył art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmawiając przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy. W konsekwencji wydane przez niego rozstrzygnięcie należało utrzymać w mocy na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.