III SA/Wr 109/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Marcin Miemiec, Protokolant Ewa Bogulak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 1 października 2009 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w O Ś na decyzję D I C we W z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty należności celnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję D I C we W z dnia [...] r. nr[...] ; II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I. nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Zaskarżoną decyzją D I C we W – po rozpatrzeniu wniosku [...] z siedzibą w O. S., o uchylenie decyzji tegoż organu z dnia [...] października 2008 r. (Nr [...]) umarzającej postępowanie dotyczące rozłożenia na raty należności celnych wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego we W – utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2008 r., powołując się na art. 207, 221 i art. 233 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., zwanej dalej w skrócie "o.p."), art. 3 i 60 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.c.") oraz art. 229 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z dnia 19 października 1992 r. ze zm., zwanego dalej w skrócie "WKC"). W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Celnej przypomniał, że w dniu [...] r. strona skarżąca złożyła wniosek o rozłożenie na raty należności celnych wynikających z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego we W. Po rozpoznaniu tego wniosku Dyrektor Izby Celnej umorzył postępowanie w sprawie, powołując się na art. 208 § o.p., według którego, gdy postępowanie staje się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ celny podkreślił, że postępowanie administracyjne jest wszczynane i prowadzone w celu rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Osiągnięcie tego celu w niniejszej sprawie stało się, zdaniem organu, niemożliwe z powodu wystąpienia przeszkody o stałym charakterze, a mianowicie braku przepisu prawa materialnego, który stanowiłby podstawę do wydania decyzji o rozłożeniu na raty należności celnych. Wskazując na art. 60 p.c., organ celny wywiódł, że na podstawie tego przepisu minister właściwy do spraw finansów publicznych może określić, w drodze rozporządzenia, rodzaje ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności kwoty należności, warunki ich udzielania, wzór wniosku o udzielenie ułatwienia oraz dokumenty, które należy do niego dołączyć, uwzględniając wysokość odsetek, o których mowa w art. 229 lit. b) Wspólnotowego Kodeksu Celnego, jednakże dotychczas rozporządzenie takie nie zostało wydane. W postępowaniu odwoławczym od decyzji z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia tego aktu. Odnosząc się do zarzutu strony o naruszeniu art. 59 p.c. – przez pominięcie tego przepisu i niezastosowanie go w sprawie "odpowiednio", Dyrektor Izby Celnej scharakteryzował przesłanki odroczenia terminu płatności celnych według art. 224-228 WKC i art. 59 p.c., a następnie zauważył, że strona nie mogła skorzystać z tej instytucji, gdyż naruszyła prawo celne w stopniu kwalifikowanym (poważnym), bowiem nie uiściła w terminie należności celnych, czym spowodowała konieczność zastosowania przez organ środków egzekucyjnych. Ponadto, odroczenie należności celnych zależy m. in. od zachowania terminu do złożenia wniosku (10 dni od powiadomienia dłużnika o wysokości należności), któremu strona uchybiła, co spowodowało bezskuteczność czynności procesowej. Bezzasadny, w ocenie organu, jest zarzut odwołania o naruszeniu art. 208 § 1 o.p. – przez błędne zastosowanie tego przepisu w sprawie oraz zarzut błędnej interpretacji art. 60 p.c. – przez przyjęcie, że Minister Finansów był zobowiązany do wydania przepisów wykonawczych, a nie, że mógł skorzystać z delegacji ustawowej i takie normy wydać. Pierwszy z wymienionych przepisów został zastosowany w sprawie, ponieważ prowadzenie postępowania merytorycznego było niemożliwe z powodu wystąpienia przeszkody o charakterze stałym w postaci braku przepisu prawa materialnego, który stanowiłby podstawę do wydania decyzji o rozłożeniu na raty należności celnych (niewykonanie delegacji z art. 60 p.c.). Jeśli zaś chodzi o art. 60 p.c., to jego treść wskazuje, że minister do spraw finansów publicznych może określić rodzaje ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności, a więc skorzystanie z tej możliwości nie jest obligatoryjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W spółka [...] wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej, zarzucając rozstrzygnięciu: 1) naruszenie podstawowych norm postępowania administracyjnego; 2) naruszenie art. 224 o.p. – przez jego niezastosowanie i przyjęcie przez organ, że nie zachodzą podstawy do zastosowania tego przepisu w sprawie; 3) ograniczenie się w uzasadnieniu rozstrzygnięcia do przytaczania okoliczności prawnych bez analizy okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy; 4) ewidentne przekroczenie granic uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając decyzję administracyjną według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 1 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), sąd administracyjny bada, czy przy wydaniu indywidualnego aktu z zakresu administracji publicznej organy zachowały reguły proceduralne i czy niewadliwie zastosowały normy prawa materialnego odnoszące się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Kwestionowane decyzje nie mogą pozostać w zbiorze legalnych aktów, jednakże z innych względów aniżeli podniesione w skardze. W piśmie z dnia [...] r., skierowanym do Dyrektora Izby Celnej we W, strona skarżąca zawarła wniosek "o przyjęcie ratalnego dokonywania spłaty" zobowiązań celnych wynikających z kilku tytułów wykonawczych, powołując się "na realne zagrożenie dla działalności [...] firmy" – brak środków na bieżące regulowanie zobowiązania objętego tytułem wykonawczym, na bieżące płatności". Odnosząc się do tak sformułowanego wniosku, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w obowiązującym stanie nie ma podstawy prawnej do rozłożenia na raty świadczenia z tytułu zobowiązania celno-prawnego, gdyż jedynym rodzajem ulgi wobec takiego długu jest odroczenie terminu płatności uregulowane w art. 59 p.c. oraz w art. 224-228 WKC. Wprawdzie art. 60 p.c. stanowi o możliwości określenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych innych niż odroczenie płatności rodzajów ułatwień płatniczych, jednakże – jak zauważył organ celny – Minister Finansów nie skorzystał dotychczas z upoważnienia ustawowego. Mimo prawidłowego wywodu organu celnego co do stanu unormowań istniejących w ustawie z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne, należy zauważyć, że przy rozpatrywaniu i ocenie wniosku strony skarżącej pominięto art. 229 WKC (choć wymieniono go w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r.) i nie rozważono możliwości zadośćuczynienia wnioskowi spółki w kontekście regulacji zawartej w tym przepisie. Tymczasem art. 229 WKC przyznaje organom celnym kompetencje do udzielenia dłużnikowi "ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności", określając niektóre przesłanki zastosowania takich ułatwień. Tak oznaczony zakres przedmiotowy art. 229 WKC obejmuje również rozłożenie płatności celnych na raty. Ułatwienia płatnicze inne niż odroczenie płatności przewidziano również w art. 77 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 450/2008 z dnia 23 kwietnia 2008 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny (zmodyfikowany kodeks celny – Dz. Urz. UE L z dnia 4 czerwca 2008 r. Nr 145). Rozważając zagadnienie zastosowania art. 229 WKC przy rozpoznawaniu wniosku o rozłożenie należności celnych na raty należy przede wszystkim podkreślić, że możliwości tej nie stoi na przeszkodzie brak uregulowania takiej instytucji w prawie wewnętrznym Polski, w szczególności zaś nieskorzystanie przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych z upoważnienia zawartego w art. 60 p.c. Kompetencje do udzielenia dłużnikowi ułatwień płatniczych innych niż odroczenie płatności, w tym także do rozłożenia na raty należności celnych, prawodawca przyznał wprost organom celnym, nieuzależniając tych kompetencji (uprawnień) od istnienia lub nieistnienia regulacji prawnych w tym zakresie w państwie będącym siedzibą organów celnych. Pogląd ten znajduje wsparcie w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który – odnosząc się do relacji między prawem wspólnotowym a prawem wewnętrznym państwa członkowskiego Unii Europejskiej – wskazywał, że "przepisy prawa wspólnotowego są bezpośrednim źródłem praw i obowiązków dla tych wszystkich, do których się odnoszą, to jest dla państw członkowskich oraz podmiotów prywatnych będących stronami stosunków prawnych na podstawie prawa wspólnotowego. Dotyczy to również każdego sądu krajowego, którego zadaniem – jako organu państwa członkowskiego – jest ochrona praw podmiotowych przyznanych przez prawo wspólnotowe." Mając na uwadze zasadę pierwszeństwa prawa wspólnotowego oraz bezpośrednie obowiązywanie aktów prawnych wydanych przez instytucje wspólnotowe, ETS podkreślał, że "nie do pogodzenia z wymogami wynikającymi z samej natury prawa wspólnotowego byłyby przepisy krajowe, jak również praktyka legislacyjna, administracyjna lub sądowa, które prowadziłyby do zmniejszenia skuteczności prawa wspólnotowego" (wyrok z dnia 9 marca 1978 r. w sprawie 106/77 – Simmenthal, pytanie prejudycjalne). W konsekwencji "odwoływanie się do przepisów krajowych w celu ograniczenia skutków obowiązywania norm prawa wspólnotowego podważałoby jednolitość i skuteczność tego prawa" (wyrok z dnia 2 lipca 1996 r. w sprawie C-473/93 – Komisja przeciwko Luksemburgowi). Odnosząc przywołane judykaty do rozpoznawanej sprawy, można zasadnie twierdzić, że nieunormowanie bezpośrednio w ustawie Prawo celne ułatwienia płatniczego w postaci rozłożenia należności celnych na raty, jak też nieskorzystanie przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych z upoważnienia ustawowego (art. 60 p.c.) do uregulowania takiej instytucji w rozporządzeniu, nie może wyłączać (ograniczać), z jednej strony – uprawnień podmiotów stosunków celno-prawnych, z drugiej zaś – obowiązków organów celnych, do rozpatrzenia wniosku o rozłożenie należności celnych na raty stosownie do postanowień art. 229 WKC. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Dyrektor Izby Celnej we W oceni wniosek skarżącej spółki w kontekście przedstawionych przez stronę dowodów co do jej aktualnego stanu majątkowego oraz wypłacalności, następnie zaś rozważy możliwość zastosowania art. 229 WKC w zakresie ewentualnego rozłożenia na raty należności celnej obciążającej spółkę. Ponieważ wszczęte skargą {...] sp. z o.o. postępowanie sądowe wykazało naruszenie przez organy administracji publicznej zasad postępowania administracyjnego (nierozważenie wniosku strony na podstawie art. 229 WKC), które miało wpływ na wynik sprawy, przeto – stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 u.p.p.s.a. – należało orzec jak w punkcie I sentencji. Umocowanie do orzeczenia zawartego w punkcie II sentencji stanowił art. 152 u.p.p.s.a.