III SA/Wr 1098/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Ewa Kamieniecka, , Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji o rejestracji pojazdu i odmowy rejestracji pojazdu oddala skargę w całości. Przedmiotem zaskarżenia była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W., z dnia [...] r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r., nr [...], którą to organ pierwszej instancji po wznowieniu postępowania w sprawie: uchylił własną decyzję ostateczną z dnia [...] r. rejestrującą pojazd marki [...], numer identyfikacyjny [...], na rzecz Z. Sz. (dalej jako skarżący) i odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. organ pierwszej instancji wskazał, jako podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia, art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071, dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity z 2005 r., Nr 108, poz. 908 ze zm., dalej jako "u.p.r.d."). Podniósł, że wznowienie postępowania w sprawie rejestracji wskazanego wyżej pojazdu było konieczne na skutek wniesionego przez Prokuratora Okręgowego sprzeciwu z dnia [...] r., sygn. akt [...]. W treści tego środka procesowego Prokurator podniósł, że decyzja rejestracyjna z dnia [...] r. została wydana w warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Mianowicie, dowód na podstawie którego ustalono istotne dla sprawy okoliczności okazał się fałszywy. Do sprzeciwu Prokurator załączył wyrok Sądu Rejonowego dla W. [....] z dnia [...] r., sygn. akt [...], warunkowo umarzający wobec skarżącego postępowanie karne o czyn stanowiący przestępstwo z art. 270 § 2a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r,. Kodeksu karnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1137 ze zm.) to jest, że w dniu [....] r. we W. podejmując czynności związane z zarejestrowaniem samochodu [...] nr [...], posłużył się jako autentyczną, podrobioną w części dotyczącej danych osobowych sprzedającego, a w tym jej podpisu oraz w części miejsca zawarcia transakcji, umową zakupu powyższego pojazdu, datowaną na dzień [...] r. w B., zawartą pomiędzy M. B. i Z. Sz. w ten sposób, że przekazał tę umowę T. T. ustanowionemu jako pełnomocnik celem przedłożenia w Wydziale Komunikacji Urzędu Miejskiego we W., w Urzędzie Skarbowym W. F. oraz w Urzędzie Celnym we W. W ocenie organu pierwszej instancji, wobec posłużenia się podrobioną umową sprzedaży, skarżący nigdy nie stał się właścicielem spornego pojazdu a przez to nie mógł go zarejestrować w świetle art. 73 u.p.r.d. Jednocześnie Prezydent W. wyjaśnił, że organy administracji publicznej nie mają kompetencji do rozstrzygania kto jest właścicielem danej rzeczy. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Uzasadniając stanowisko w sprawie, Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną rejestracji pojazdów stanowi art. 72 i następne ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (według stanu na dzień orzekania - j. t. Dz. U. z 212 r. poz. 1137 ze zm.; zwanej dalej w skrócie jako "u.p.r.d.") oraz wydany na podstawie tej ustawy akt wykonawczy: rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. z 2014 r. poz. 1522 ze zm.) Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 72 ust. 1 u.p.r.d. rejestracji pojazdu dokonuje się na podstawie ściśle określonych dokumentów, w tym - dowodu własności pojazdu oraz dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany. W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, dowodem własności pojazdu jest między innymi umowa sprzedaży, faktura VAT czy też prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Brzmienie powołanych przepisów było identyczne w dacie wydawania decyzji, to jest dnia [...] r. Według bezsprzecznych ustaleń faktycznych sporny pojazd został zarejestrowany na podstawie przedstawionej przez skarżącego umowy sprzedaży, zawartej w dniu [...] r., z M. B. Umowa ta jednak została sfałszowana - jak wprost wskazuje treść prawomocnego wyroku sądu karnego przedstawionego przez Prokuratora Okręgowego. Skarżący natomiast w toku postępowania nie zakwestionował faktu posługiwania się sfałszowanym dokumentem. Wyjaśnił jedynie, że nie miał świadomości fałszerstwa, zaś pojazd użytkował w dobrej wierze. Nie przedstawił jednocześnie dowodu własności spornego pojazdu, a jedynie stwierdził, że wystąpił do właściwego sądu cywilnego "o stwierdzenie zasiedzenia własności samochodu osobowego". Stąd też, w ocenie Kolegium, przedstawiony dokument - umowa - nie stanowił i nie stanowi dowodu własności spornego pojazdu. Wystąpiła zatem przesłanka opisana w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., uzasadniająca wznowienie, a następnie uchylenie w tym trybie decyzji ostatecznej. Dla jej zastosowania nie ma przy tym znaczenia podnoszony w odwołaniu fakt nieświadomości posługiwania się przez skarżącego podrobioną w części umową. Art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. nie uzależnia bowiem wystąpienia wskazanej przesłanki wznowieniowej od świadomego działania strony. Dla jej zaistnienia wystarczy samo ustalenie, że istotny dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia dowód został podrobiony, bez konieczności wykazywania, że czynu tego dopuściła się strona lub przynajmniej miała tego świadomość. Jednocześnie w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek negatywnych wskazanych w art. 151 § 2 k.p.a., uniemożliwiających uchylenie decyzji ostatecznej. Prezydent W., wypełniając dyspozycję art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., zobligowany więc był do uchylenia własnej decyzji z dnia [...] r. i następnie odmowy rejestracji spornego pojazdu. Kolegium podniosło również, ze organy administracji publicznej nie mogą, we własnym zakresie, ustalić czy wręcz podjąć rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa własności pojazdu będącego przedmiotem rejestracji, w tym orzec o nabyciu własności pojazdu przez zasiedzenie na podstawie art. 174 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił rozstrzygnięciu Kolegium naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. a także jego interesu prawnego przez niedopełnienie obowiązku sprawdzenia i weryfikacji dokumentów samochodu przed jego zarejestrowaniem, a po ujawnieniu nieprawidłowości przerzucenie wszelkich skutków prawnych na działającego w dobrej wierze przy zakupie samochodu. Podnosząc powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i wcześniejszej decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący argumentował, że sporny pojazd miał zakupić w [...] r. od syna kolegi z pracy. Osobę sprowadzającą samochód znał od wielu lat. Umowa sprzedaży była z podpisem jedynie sprzedawcy, a skarżący miał ją jedynie podpisać i zapłacić cenę. co też uczynił nie podejrzewając żadnych nieprawidłowości, których nawet nie miał możliwości zweryfikowania. W toku procedury rejestracyjnej otrzymał dowód tymczasowy na okres jednego miesiąca. W tym czasie dokumenty pojazdu mogły być zweryfikowane przez ograny administracji publicznej. Skarżącemu mimo to wydano dowód rejestracyjny bez najmniejszych uwag. Dopiero w [...] r., w trakcie prowadzonego dochodzenia przeciwko innym osobom, okazało się, że samochód skarżącego został zakupiony na podstawie faktury przez firmę [...] A. P. od [....] firmy [...], a nie M. B., ujawnionego w umowie sprzedaży samochodu. Skarżący sam nie miał jednak możliwości jej zweryfikowania. Odmawiając rejestracji samochodu organy administracji naruszyły zasadę sprawiedliwości społecznej, praworządności i zaufania do obywateli. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem wyrażonym w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), Sąd nie znalazł podstaw proceduralnych ani materialnoprawnych do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Rozważania w niniejszej sprawie należy rozpocząć od wskazania, że oba akty zostały wydane w warunkach wznowienia postępowania administracyjnego, wobec stwierdzenia kwalifikowanej wady decyzji z dnia [...] r., o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., to jest dokonania w sprawie istotnych ustaleń w oparciu o fałszywe dowody. Okoliczność, że w sprawie rejestracji spornego pojazdu samochodowego doszło do opisanego wyżej uchybienia wynika wprost z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla W. [...] z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Orzeczeniem tym warunkowo umorzono postępowanie karne wobec skarżącego, oskarżonego o to, że posłużył się częściowo podrobioną umową sprzedaży w postępowaniu rejestracyjnym pojazdu. Stwierdzenie, że rejestracja spornego pojazdu nastąpiła na skutek posłużenia się częściowo podrobioną umową sprzedaży ma zasadnicze znaczenie dla sprawy. Zgodnie bowiem z cytowanym wyżej przepisem art. 72 ust. 1 pkt u.p.r.d. (w brzmieniu zarówno obowiązującym w [...] r. na dzień rejestracji, jak i na moment wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej kontrolowanej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym) - rejestracji pojazdu samochodowego dokonuje się na podstawie zamkniętego katalogu określonego rodzaju dokumentów. Do dokumentów tych ustawa zalicza między innymi dowód własności pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt 1 u.p.r.d.). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie zgodnie podnosi się, że warunkiem sine qua non rejestracji pojazdu samochodowego jest, w świetle art. 72 ust. 1 u.p.r.d., jednoczesne przedłożenie wszystkich wymaganych dokumentów. Warto w tym miejscu podkreślić, że na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 76 ust. 1 pkt 1 lit. a u.p.r.d. Minister Infrastruktury powołanym rozporządzeniem z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, uszczegółowił rodzaje dokumentów spełniających wymóg ustawowy z art. 72 ust. 1 u.p.r.d. I tak, w przypadku dowodu własności pojazdu, § 4 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia stanowi, że może nim być między innymi umowa sprzedaży. Nie ulega wątpliwości, że art. 72 ust. 1 u.p.r.d. odnosi się jedynie do dokumentów autentycznych - prawdziwych, albowiem tylko takie mogą stanowić potwierdzenie okoliczności, podnoszonych przez podmiot ubiegający się o rejestrację pojazdu. Stanowi to bowiem realizację zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Wobec powyższego stwierdzenie w niniejszej sprawie, że dowód własności pojazdu został sfałszowany niweczy wynik pierwotnego postępowania rejestracyjnego. Aby jednak wydać decyzję administracyjną na podstawie art. 151 § 1 k.p.a., uchylającą decyzję dotychczasową w związku ze stwierdzeniem przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. niezbędne było ustalenie, że: po pierwsze, istnieje wyraźny związek przyczynowy pomiędzy przedłożeniem sfałszowanego dokumentu a dokonanymi w sprawie ustaleniami faktycznymi; po drugie, ustalenia dokonane w oparciu o fałszywy dowód mają istotne znaczenia dla sprawy; po trzecie - sfałszowanie dowodu zostało stwierdzone orzeczeniem sądu. W niniejszej sprawie uznać należy, że wszystkie te okoliczności zostały spełnione. Analizując bowiem treść art. 72 ust. 1 u.p.r.d. wyraźnie wskazać trzeba, że prawidłowe określenie właściciela rejestrowanego pojazdu ma zasadnicze znaczenie dla jego zastosowania. Jak zostało to już wskazane wyżej, osoba nie będąca właścicielem danego pojazdu nie może ubiegać się o jego rejestrację. W niniejszej sprawie skarżący, wobec sfałszowania umowy sprzedaży, nie był właścicielem spornego pojazdu na moment jego rejestracji w 2009 r. Spełniona jest zatem przesłanka zaistnienia związku przyczynowego pomiędzy fałszywym dowodem a istotnymi w sprawie ustaleniami faktycznymi. Wreszcie fałszywość umowy sprzedaży została stwierdzona, ponad wszelką wątpliwość, w prawomocnym wyroku Sądu Rejonowego dla W. z dnia [....] r., sygn. akt [....], wydanym w trybie przewidzianym dla tego rodzaju orzeczeń. Wobec powyższego należy uznać, że uchylenie dotychczasowej decyzji rejestracyjnej było niezbędne z uwagi na konieczność ochrony obiektywnego porządku prawnego. Podobnie należy ocenić rozstrzygnięcie odmawiające rejestracji pojazdu. Było ono zasadne z uwagi na niespełnienie przez skarżącego wymagań dotyczących rejestracji pojazdu w dacie wydania decyzji przez organy orzekające obu instancji, a polegających na braku tytułu własności (art. 72 ust. 1 pkt. 1 u.p.r.d.) Odnosząc się z kolei do zarzutów skarżącego, wskazać należy, że przesłanki wznowienia postępowania (art. 145 i następne k.p.a.) są wyrazem prymatu zasady praworządności nad prawami nabytymi. Jakkolwiek art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej załatwiać sprawy administracyjne z uwzględnieniem zarówno interesu publicznego jak i słusznego interesu obywateli, to przede wszystkim zobowiązuje te organy do stania na straży praworządności. Uwzględnienie słusznego interesu obywateli stanowi bowiem jedynie wyraz pewnych preferencji ustawodawcy co do możliwych rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji publicznej, w żadnym jednak przypadku nie może prowadzić do załatwienia sprawy administracyjnej w sposób nie przewidziany obowiązującym prawem lub wręcz z nim sprzecznym, a do tego rodzaju przypadków należy sytuacja, w której dane uprawnienie strony postępowania stwierdzone dokumentem urzędowym, jakim jest ostateczna decyzja administracyjna, zostało ukształtowane wskutek posłużenia się dokumentem sfałszowanym. Niewątpliwie takie działanie stanowi poważną szkodę dla interesu społecznego (korzystanie z publicznego uprawnienia uzyskane z pogwałceniem elementarnych wymogów prawa). Znaczenia prawnego nie ma przy tym okoliczność, czy skarżący, posługując się podrobioną umową, działał świadomie lub nieświadomie oraz czy miał możliwość zweryfikowania prawdziwości owej umowy. Kwestie podmiotowe, tudzież dobra wiara strony, nie zostały bowiem w ogóle uwzględnione przez ustawodawcę przy formułowaniu przesłanki z art. 145 ust. 1 pkt 1 k.p.a. Wręcz przeciwnie, uznać należy, że posłużenie się sfałszowanym dowodem ma charakter zobiektywizowany. Znaczenie ma jedynie, czy zostały poczynione jakiekolwiek istotne ustalenia na podstawie sfałszowanego dowodu. W niniejszej sprawie odpowiedź na tak postawione pytanie brzmi pozytywnie, albowiem miała miejsce rejestracja spornego pojazdu, ze wskazaniem skarżącego jako jego właściciela, na podstawie przedłożonego przezeń dowodu, który jako fałszywy, nie mógł być źródłem skutecznego nabycia prawa własności pojazdu zgłoszonego do rejestracji. W powyższym kontekście jako chybione należy ocenić zarzuty skargi, że dokonane uprzednio przez organ administracji czynności rejestracyjne oraz późniejsze wznowienie postępowania w sprawie stanowią naruszenie normatywnych reguł konstytucyjnych sprawiedliwości społecznej, praworządności i zaufania obywateli do władzy publicznej, ponieważ na organach ciążył obowiązek weryfikacji prawdziwości umowy. Abstrahując od okoliczności, że kanon praworządnego działania dotyczy nie tylko organów władzy, lecz i winien cechować każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej, godzi się zauważyć, że lektura akt sprawy nie wskazuje w żadnym razie by fałsz dokumentu prywatnego jaki dotyczy rzeczonej umowy nabycia pojazdu przez skarżącego – był jawnie oczywisty, a tylko w takim wypadku organ mógłby w toku postępowania rejestracyjnego ewentualnie zakwestionować ten dokument jako wiarygodny. W przeciwnym wypadku bezsprzecznie wymagane jest prawomocne orzeczenie sądu lub innego organu, stwierdzające fakt fałszu dokumentu stanowiącego dowód w sprawie (por. § 2 art. 145 k.p.a.). Tymczasem w rozpatrywanej sprawie, dla stwierdzenia fałszerstwa dowodu niezbędne były czynności uprawnionych organów ścigania oraz w ich rezultacie - prawomocny wyrok sądu karnego. Jak już jednak wyżej wskazano, dla wznowienia z tej przyczyny postępowania administracyjnego oraz ponownej weryfikacji w toku wznowionego postępowania normatywnych przesłanek rejestracji pojazdu – nie bierze się pod uwagę innych okoliczności, związanych z zawinieniem lub przejawami świadomości strony, czy też organu. Na koniec wskazać należy, że wystąpienie skarżącego do sądu cywilnego "o stwierdzenie zasiedzenia" spornego samochodu nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie i nie stanowiło na gruncie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zagadnienia wstępnego warunkującego jej rozpoznanie w postępowaniu administracyjnym lub przesłanki do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 125 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Ewentualne bowiem (przyszłe względem daty podjęcia kontrolowanej przez tutejszy Sąd decyzji administracyjnej) orzeczenie sądu powszechnego co do własności pojazdu, będzie miało charakter kształtujący stosunek prawny - co oznacza, że jego skutki będą wiążące od momentu orzekania. W tym stanie rzeczy uznać należało, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu a wobec tego skarga podlegała oddaleniu w całości na mocy art. 151 p.p.s.a.