III SA/Wr 1120/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący XYZ, reprezentowany w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym przez adwokata, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów. W jego uzasadnieniu podał, że gospodarstwo domowe prowadzi ze swoją matką, utrzymują się z jej świadczenia emerytalnego w wysokości 840,66 zł, a koszty ich utrzymania wynoszą: opłata za TV- 50 zł; za energię elektryczną – 40-50 zł; za wywóz śmieci - 30 zł; podatek od nieruchomości - 35 zł (na rok); bieżące naprawy - 100-200 zł; koszty opału - 2000 zł (na rok); rata kredytu zaciągniętego na konieczny remont domu - 300 zł; koszty leczenia matki skarżącego - 350 zł; koszty dojazdów – ok. 450 zł; zakup żywności 1.000 zł; świadczenia alimentacyjne na rzecz dzieci – 1.000 zł. Dodał, że we wrześniu 2015 r. wyrejestrował działalność gospodarczą, a nadto ciągle jest wzywany przez różne urzędy i sądy (w tym na badania psychiatryczne). Skarżący poinformował, że jest osobą bezrobotną i ma znaczne zaległości z tytułu alimentów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił dokumenty, z których ponad wcześniej podane informacje wynika, że w roku 2014 w ramach prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie 90.045,16 zł, przy przychodzie w kwocie 146.890 zł. Nadto w piśmie procesowym z dnia 14 stycznia 2016 r. strona skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych i stara się o przyznanie zasiłku celowego na zakup upału. Strona nie odpowiedziała na wezwanie do przedłożenia kserokopii deklaracji VAT dotyczącej działalności prowadzonej przez A.B. za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, za które taka deklaracja została złożona, informacji o tytule prawnym A.B. lub członków jego rodziny do nieruchomości położonej w K. przy ul. XYZ oraz informacji o źródle pochodzenia środków na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) z wyboru. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowa-niu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) cyt. wyżej ustawy). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, również częściowe, stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawców do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środ-ków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie czę-ściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywi-stego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, do-datkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu mająt-kowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący w sposób niewystarczający z punktu widzenia unormowania art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umotywował swoje żądanie, a nadto nie dostarczył, mimo wezwania, wszystkich informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawił innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powo-łanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad oraz na podstawie do-świadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Z uzasadnienia rozpoznawanego wniosku wynika wątpliwość dotycząca kosztów miesięcznego utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego i źródeł pochodzenia środków na ich pokrywanie, prowadzonego w domu jednorodzinnym w kwocie 2.544,59zł i to w sytuacji, gdy nie korzysta on z pomocy społecznej ani innych form wsparcia państwowego, natomiast jedynym przyznanym dochodem jego dwuosobowego gospodarstwa domowego jest emerytura jego matki w kwocie 840,66 zł. Oznacza to, że posiadał on i nadal posiada inne zasoby majątkowe lub źródła, z których czerpał i czerpie środki finansowe przeznaczane na ponoszenie kosztów utrzymania siebie i swojego gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika, jakie to były lub są zasoby, ani jaka była lub jest ich aktualna wartość. Dlatego w sprawie nie sposób mówić o wykazaniu, choćby na skutek uchylenia się przez wnioskodawcę od przedłożenia kserokopii deklaracji VAT dotyczącej działalności prowadzonej przez niego za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, za które taka deklaracja została złożona oraz informacji o tytule prawnym A.B. lub członków jego rodziny do nieruchomości położonej w K. przy ul. XYZ, przez skarżącego utraty zdolności wygospodarowania, w drodze korzystania ze zgromadzonego majątku lub innych źródeł, środków na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżący nie wykazał w sposób spójny i nie budzący wątpliwości, że takiej zdolności aktualnie nie posiada. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma w sprawie fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu, bez względu na sposób (źródło) tego finansowania, udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Ważny w tym zakresie jest to, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie po-stępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania A.B. prawa pomocy.