III SA/Wr 1152/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, postanawia: odrzucić skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r. o ponowne rozpatrzenie sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji o zwrocie świadczeń z dnia [...] r. (świadczeń emerytalno – rentowych) – utrzymał w mocy postanowienie o odmowie szczęścia postępowania. Na niemniejsze postanowienie skarżący wywiódł skargę, zaś organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej orzekając w sprawach skarg na wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. formy działania administracji publicznej, względnie bezczynność lub przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ administracji publicznej. Należy jednak zauważyć, że sądy administracyjne nie są właściwe w tych sprawach, w których ustawa przyznaje właściwość sądom powszechnym. Skarga wniesiona w takiej sprawie podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przedmiotem skargi jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zwrocie nienależnie pobranych płatności świadczeń z dnia [...] r. (emerytury). Jak wynika z art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm. ) dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zobowiązać płatnika składek do zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń. Od decyzji w tym przedmiocie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.) W myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Jedynie w tych kategoriach spraw właściwe do rozpoznawania skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostają sądy administracyjne. Z kolei zgodnie z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle ust. 4 tego przepisu, regulacji tej (ust. 1-3) nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości. Na tle obydwu przytoczonych przepisów powstały w orzecznictwie istotne rozbieżności, czy w przypadku decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w trybach nadzwyczajnych k.p.a., niedotyczących spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, czy też, po wyczerpaniu środków zaskarżenia przysługujących na drodze administracyjnej, skarga do sądu administracyjnego. Zagadnienie to jednoznacznie rozstrzygnęły dwie uchwały. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. (I UZP 3/10; OSNP 2011/17-18/233), której nadano moc zasady prawnej, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 [u.s.u.s.] w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Stanowisko to potwierdził uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r. (I OPS 1/13, ONSAiWSA 2013/5/75), w której wskazano, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 [u.s.u.s.] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził, m. in., że zgodnie z art. 1 k.p.c. i art. 2 § 1 k.p.c., cywilnosądowa ochrona prawna w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest realizowana przez sądy powszechne i sprawujący nad nimi nadzór judykacyjny Sąd Najwyższy. Natomiast kognicja sądów administracyjnych przewidziana została wyłącznie w sprawach wymienionych enumeratywnie w art. 83 ust. 4 ustawy. Unormowanie tego przepisu stanowi wyjątek od ustanowionej w art. 83 ust. 2 cytowanej ustawy zasady, że od decyzji wydawanych przez organ rentowy w sprawach indywidualnych z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do sądu powszechnego Nie jest dopuszczalne, aby w drodze zabiegów interpretacyjnych wyprowadzać z art. 83a ust. 2 ustawy kolejny wyjątek co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego. Natomiast zastosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej pozwala wnioskować, że każda decyzja organu rentowego wydana w przedmiocie określonym w art. 83a ust. 2 ustawy., tj. uchylenia, zmiany lub unieważnienia – podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, jako środka przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym. W świetle wyżej przedstawionych stanowisk zarówno SN, jak i NSA, nie ulega wątpliwości, że sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli legalności aktu odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w przedmiocie zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń. Skoro zatem skarga nie należy do właściwości sądu administracyjnego, to konieczne jest jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.