III SA/Wr 1189/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca) Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2017 r. sprawy ze skargi R.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. - obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne za bezzasadne oddala skargę w całości. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W. ( dalej: DIS) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (dalej: DZUS) z dnia [...] 2016 r., nr [...], którym organ ten uznał za bezzasadne zarzuty R. K. (dalej: strona, zobowiązany, skarżący), zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym. Wobec skarżącego DZUS – działając jako organ egzekucyjny - prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr[...], [...], wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W., obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, FP i FGSP. Zawiadomieniami nr [...] i[...], doręczonymi zobowiązanemu w dniu [...] 2015 r. w trybie art. 44 k.p.a., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. Pismem z dnia [...] 2015 r. uzupełnionym pismem z dnia [...] 2015 r. zobowiązany wniósł zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego określony w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W pismach skarżący wskazywał na niewymagalność dochodzonego obowiązku pieniężnego wobec faktu prowadzenia przez DZUS postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Zaznaczył, że w przypadku prawomocnego orzeczenia w przedmiocie ulgi dla przedsiębiorców dobrowolnie pokryje powstałe koszty, bez konieczności prowadzenia egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] 2016 r., znak [...] DZUS uznał ten zarzut za niezasadny. W wyniku wniesionego przez stronę zażalenia, DIS postanowieniem znak [...] z dnia [...] 2016 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, uznając, że w sprawie nie wyjaśniono dostatecznie które z zarzutów przewidzianych w art. 33 u.p.e.a. zostały przez stronę zgłoszone i nie wezwano strony do ich sprecyzowania. Pismem z dnia [...] 2016 r. DZUS wezwał zobowiązanego do złożenia wyjaśnień co do zakresu zarzutów zgłoszonych pismem z dnia [...] 2015 r. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany w piśmie z dnia [...] 2016 r. oświadczył, że podstawą zarzutu na postępowanie egzekucyjne jest pkt. 1 przepisu art. 33 § 1 u.p.e.a. "z uwagi na fakt, że ZUS O/ W. jest w posiadaniu pieniędzy skarżącego". Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, DZUS powołanym wyżej postanowieniem z dnia [...] 2016 r. uznał zgłoszone przez skarżącego zarzuty za bezzasadne. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał na sformułowane w art. 33 u.p.e.a. podstawy wniesienia zarzutu na postępowanie egzekucyjne i stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Wyjaśnił, że faktycznie DZUS wydał w dniu [...] 2015 r. postanowienie , jednak dotyczyło ono umorzenia postępowania w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego za okres od marca 2015 r. do czerwca 2015 r., o które zwrócił się skarżący wnioskiem z dnia 26 sierpnia 2015 r. Odnosząc się natomiast do pisma skarżącego z dnia 13 października 2015 r., którym zarzuty na postępowanie egzekucyjne uzasadniał on faktem zwrócenia się do wierzyciela o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek, DZUS wskazał, że wniosek o udzielenie tego rodzaju ulgi nie chroni przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Ponadto wyjaśnił, że w dniu 23 października 2015 r. została wydana decyzja odmawiająca umorzenia zadłużenia, którą po ponownym rozpoznaniu sprawy w wyniku wniesionego za żalenia DZUS utrzymał w mocy. Na decyzję tę wniesiono skargę do WSA we Wrocławiu. Skarżonym obecnie postanowieniem z dnia [...] 2016 r., DIS utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie DZUS. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ podtrzymał stanowisko DZUS co do tego, że nie wystąpiła w sprawie żadna z podstaw wniesienia zarzutów, wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. Podkreślił, że w zakresie zarzutów wymienionych w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 DIS jest związany stanowiskiem wierzyciela – które w niniejszej sprawie zostało zawarte w postanowieniu DZUS rozpoznającym zarzuty, o jakim mowa w art. 34 § 1 u.p.e.a., bowiem w tym przypadku wierzyciel był jednocześnie organem egzekucyjnym. Stąd też ocena zarzutów zgłoszonych w sprawie przez stronę pozostawała zasadniczo poza kontrolą organu nadzoru. Powołując się w dalszej części na uzasadnienie postanowienia wierzyciela/organu egzekucyjnego z dnia [...] 2016 r., DIS stwierdził, że nie widzi podstaw do uwzględnienia zażalenia na to postanowienie. Skarżący ponowił w zażaleniu podnoszone już wcześniej argumenty dotyczące faktu prowadzenia przez organ postępowania w sprawie przyznania ulgi w płatności oraz posiadania przez wierzyciela nadpłaty skarżącego w kwocie 8.000,- zł. Jednak sam fakt zgłoszenia wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań nie stanowi przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto DZUS wyjaśnił w ww. postanowieniu, żę w stosunku do zobowiązanego została wydana decyzja o odmowie zwrotu nienależnie opłconych składek, a powodem takiego rozstrzygnięcia był fakt posiadania p[rzez skarżącego zadłużenia wobec ZUS za inne okresy rozliczeniowe. Organ egzekucyjny wykazał, że dochodzony obowiązek istnieje i nie został wykonany ( skarżący nie dokonał wpłaty i nie było podstaw do pokrycia długu nadpłatą), toteż podniesione przez zobowiązanego zarzuty słusznie uznano za bezzasadne. W skardze na powyższe postanowienie skarżący podtrzymuje swoje wcześniej przedstawione argumenty, wskazując na: - nieistnienie obowiązku zapłaty należności składkowych z powodu przetrzymywania przez DZUS pieniędzy jego firmy w kwocie 8.000 zł., - nierozpoznanie w sposób prawomocny wniosku o pomoc "DE MINIMIS" dla przedsiębiorców, - sprzeczne z Ordynacją Podatkową zarządzenie wydane w trakcie postępowania przed DZUS, a w szczególności wezwanie z dnia [...] 2016 r. znak [...] w celu wyjaśnienia zakresu zarzutów. Skarżący nie zawarł w skardze żadnych zarzutów w stosunku do postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, ze skargi wynika jedynie, że z zaskarżonym postanowieniem się nie zgadza. Odpowiadając na skargę DIS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl z kolei art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna. Istotą sporu w przedmiotowej sprawie jest odmowa uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec skarżącego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony prawnej służącym zobowiązanemu na etapie wszczęcia egzekucji. Rolą tego środka jest umożliwienie zobowiązanemu zainicjowania weryfikacji czynności dokonywanych przez organ egzekucyjny, w ściśle określonym w art. 33 u.p.e.a. zakresie. Zarzuty mają więc zapewniać zobowiązanemu ochronę przed naruszeniem przez organ istotnych zasad postępowania egzekucyjnego lub prowadzeniem egzekucji w sytuacji, gdy jest ona niedopuszczalna. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym nie może być wykorzystywana do przesądzania kwestii merytorycznych, dotyczących zobowiązania. Dopuszczenie takiej możliwości oznaczałoby bowiem de facto, że organ egzekucyjny działałby na zasadzie trzeciej instancji, co jest niedopuszczalne. Skuteczne wniesienia zarzutu na postepowanie egzekucyjne możliwe jest pod warunkiem zachowania terminu (7 dni od doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego), a ponadto wymaga oparcia zarzutu o przesłanki enumeratywnie wskazane w ustawie (art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a.). W orzecznictwie podkreśla się zamknięty charakter katalogu zarzutów, zawarty w art. 33 u.p.e.a. Oznacza to, że żadna inna przyczyna niż wymieniona w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. nie może stanowić podstawy do uruchomienia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutu i wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, zaś ewentualne postępowanie sądowej kontroli musi się odnosić się do oceny wystąpienia we wszczętej sprawie sądowoadministracyjnej okoliczności wymienionych w tym przepisie (vide wyrok NSA z dnia 2 lutego 2012 r., II FSK 1469/10, LEX nr 1113607). Zgodnie z przepisami art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; Zobowiązany w ponownym zażaleniu z dnia [...] 2016 r. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zażalenia. 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd, co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27. Jak poprawnie wskazuje w zaskarżonym postanowieniu organ nadzoru, stosownie do treści art. 34 §1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9, 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpoznaje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. Stanowisko wierzyciela przyjmuje formę postanowienia, które w zakresie zarzutów , o których mowa w art. 33 pkt 1-5 i 7 , jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Powyższe wiąże się zarówno z zakresem informacji dostępnych wierzycielowi, jak i z wspomnianym wyżej zakazem wkraczania przez organ egzekucyjny w kwestie merytoryczne, dotyczące m.in. istnienia i wymagalności zobowiązania. Stanowisko wyrażane w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem nie samej egzekucji administracyjnej, ale kwestii merytorycznych samej sprawy, warunkujących prowadzenie tej egzekucji – stąd też prawo wypowiedzi w tym zakresie służy wierzycielowi, a nie organowi właściwemu jedynie do egzekwowania obowiązku administracyjnego. Jednocześnie, mając na uwadze art. 134 i 135 p.p.s.a., prawidłowość stanowiska wierzyciela podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego w ramach sprawy inicjowanej skargą na postanowienie w przedmiocie uznania za bezzasadne zarzutów, wydane w postepowaniu egzekucyjnym. W rozpoznawanej sprawie wierzyciel (DZUS) jest jednak jednocześnie organem egzekucyjnym. W takich przypadkach, wierzyciel nie wydaje się odrębnego postanowienia w sprawie stanowiska co do zasadności zarzutów. Organ występujący w podwójnej roli wierzyciela i organu egzekucyjnego, rozpoznaje wówczas wszystkie zgłoszone zarzuty i ustosunkowuje się do nich merytorycznie w jednym postanowieniu, rozpoznającym zarzuty, o którym mowa w art. 34 § 1 u.p.e.a. W zakresie w jakim jest to cena merytoryczna zarzutów zgłaszanych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. stanowisko wyrażone w takim postanowieniu jest wiążące dla organu nadzoru, co oznacza, że w tym zakresie kontroluje on postanowienie pod kątem procesowym. Takie ukształtowanie procedury znajduje akceptację w orzecznictwie i zostało potwierdzone w powołanej przez organ uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. (sygn. akt I FPS 4/06, także w wyroku z dnia 17 czerwca 2009 r., II FSK 333/08). Wreszcie pokreślić należy, że wniesienie zarzutu na podstawie art. 33 u.p.e.a. jest środkiem zaskarżenia tzw. względnie suspensywnym, co oznacza, że skorzystanie z niego przez zobowiązanego nie wstrzymuje prowadzenia egzekucji. W rozpoznawanej sprawie skarżący jako podstawę swojego zarzutu wskazywał art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Kierując się zaleceniami DIS, zawartymi w postanowieniu z dnia 30 marca 2016 r., organ egzekucyjny zwrócił się do zobowiązanego z wezwaniem do uściślenia podstawy wnoszonego zarzutu, na co strona w dniu [...] 2016 r. wyjaśniła, że kwestionuje uprawnienie organu egzekucyjnego do dochodzenia ww. zaległości, podnosząc zarzuty przewidziane w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., - ze względu nieistnienie bądź wykonanie obowiązku z uwagi na posiadanie nadpłaty w ZUS oraz na umorzenie zaległości (co z kolei skarżący wywodzi z faktu złożenia wniosku o umorzenie należności). Uznając zarzuty w tym zakresie za niezasadne, DZUS jako wierzyciel i organ egzekucyjny jednocześnie, wyjaśnił, że należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne, FP i FGŚP za okres od marca 2015 r. do czerwca 2015 r.. nie zostały opłacone i są aktualne, natomiast złożenie wniosku przez zobowiązanego o umorzenie należności z tytułu składek nie jest jedną z przesłanek zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Toczące się postępowanie z wniosku o umorzenie należności z tytułu zaległych składek nie ma wpływu na toczące się postępowanie egzekucyjne. Sąd, badając zgodność z prawem postanowienia DZUS w tym zakresie, podziela zasadność stanowiska organu. Zgodzić się należy z organem, że zainicjowanie przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych należności wobec ZUS nie ma wpływu na toczące się postepowanie egzekucyjne. W art. 59 u.p.e.a. zostały wskazane enumeratywnie sytuacje, w których organ egzekucyjny umarza postępowanie i nie znalazła się wśród niech okoliczność zwrócenia się przez zobowiązanego o ulgę w spłacie należności. W § 1 pkt 2 tego przepisu wymienia się co prawda sytuację, gdy obowiązek został umorzony – co może nastąpić na skutek wszczęcia postepowania w sprawie udzielenia ulgi w spłacie zaległości, jednak przypadek taki nie wystąpił w rozpoznawanej sprawie. Samo wszczęcie postepowania w sprawie przyznania ulgi nie jest bowiem tożsame z umorzeniem zobowiązania, ale konieczne jest zakończenie tego postępowania poprzez wydanie w tym zakresie przez organ decyzji umarzającej. Jak wynika natomiast z treści postanowienia DZUS, wniosek skarżącego umorzenie zaległości objętych tytułami egzekucyjnymi nr [...] i nr [...] został załatwiony odmownie decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...] , a Sądowi znany jest z urzędu fakt oddalenia skargi na tę decyzję prawomocnym wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 14/16. O umorzeniu zobowiązania nie może też świadczyć postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] 2015 r., jako że jego przedmiotem było, jak wskazuje organ, umorzenie przedwcześnie wszczętego postepowania w przedmiocie zawieszenia postepowania egzekucyjnego. Rozstrzygnięcie tego rodzaju nie mogło zarazem wywołać żadnych skutków dla istnienia lub wykonalności dochodzonego obowiązku z tytułu należnych od skarżącego składek. O zasadności zarzutu nie świadczy też fakt powołania się przez stronę na posiadaną rzekomo nadpłatę w ZUS. Odnośnie pisma skarżącego co do zwrotu nadpłaconych składek i wydania stosownej decyzji DZUS w W. wydał decyzję z dnia [...] 2015 r. o nr [...] w sprawie odmowy zwrotu niezależnie opłaconych składek, wskazując, że wszelkie nienależnie opłacone składki będą podlegały rozliczeniu na poczet istniejącego zadłużenia. Rację ma przy tym organ egzekucyjny wskazując, że o ile nie doszło do potwierdzenia faktu istnienia po stronie skarżącego nadpłaty - nie został jeszcze bowiem w dniu zgłoszenia zarzutów wydany wyrok rozstrzygający merytorycznie co do jej istnienia – to nie było podstaw do przyjęcia, że nadpłata w tej wysokości rzeczywiście powstała. Reasumując, organ egzekucyjny wykazał, zdaniem Sądu, że nie są zasadne żadne z podnoszonych przez niego zarzutów przewidzianych w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Wobec powyższego DIS rozpoznając zażalenie skarżącego zasadnie utzrymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.