III SA/Wr 121/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Kamila Paszowska – Wojnar, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Anna Kuczyńska – Szczytkowska (sprawozdawca), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi R.J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 0201-IEE2.7192.83.2023.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 stycznia 2024 r. (nr 0201-IEE2.7192.83.2023.2) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Krzyki (dalej: NUS, organ I instancji) z 31 października 2023 r. (nr 0225- SEE.7113.1544.2023.4) odmawiające R. J. (dalej: skarżąca) umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia DIAS podał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 i art. 59 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 2025 ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Z akt administracyjnych sprawy i z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Dyrektor ZUS prowadzi wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze, obejmujące: zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za wrzesień, listopad i grudzień 2012 r., ubezpieczenie zdrowotne za listopad i grudzień 2012 r., Fundusz Pracy za listopad 2012 r. oraz dodatkową opłatę za nieopłacone lub opłacone w zaniżonej wysokości składki na ubezpieczenie społeczne za październik 2012 r. w łącznej kwocie należności głównej 1.670,42 zł plus należności uboczne. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego zostały doręczone skarżącej odpowiednio: • z 6 grudnia 2012 r., nr: [...] – 3 stycznia 2012 r.; • z 28 marca 2013 r., nr: [...], [...], [...] – 19 kwietnia 2013 r.; • z 20 czerwca 2013 r., nr: [...], [...] – 17 lipca 2013 r.; • z 28 października 2013 r., nr: [...] i [...] – 22 listopada 2013 r. W toku prowadzonego postępowania zawiadomieniem z 17 lipca 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego. W wyniku zbiegu, łączne prowadzenie egzekucji do tego świadczenia przejęła Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia-Krzyków. W dniu 14 lutego 2019 r. NUS przekazał sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisy tytułów wykonawczych wraz z adnotacją o zbiegu, celem kontynuowania egzekucji do tego świadczenia. W piśmie z 31 sierpnia 2023 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie NUS do złożenia przez skarżącą oświadczenia majątkowego, skarżąca podniosła m.in. zarzut przedawnienia należności wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS. Pismo to zostało zakwalifikowane przez organ, jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 31 października 2023 r. NUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Po rozpatrzeniu zażalenia na ww. postanowienie, DIAS utrzymał je w mocy. W uzasadnieniu wskazał, że instytucja przedawnienia należności z tytułu składek została szczegółowo uregulowana w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009, dalej: u.s.u.s.). Pięcioletni okres przedawnienia obowiązuje od 1 stycznia 2012 r. Dodał, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Powołał treść art. 32 u.s.u.s. Wskazał następnie, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. DIAS zauważył, że ZUS, do którego zwrócił się o zajęcie stanowiska w kwestii przedawnienia zobowiązań objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi oraz o przekazanie informacji, które uzasadniają umorzenie postępowania egzekucyjnego, poinformował, że należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu i mogą być nadal dochodzone w ramach postępowania egzekucyjnego. DIAS podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania Dyrektor ZUS, po doręczeniu upomnień, wystawił i doręczył skarżącej tytuły wykonawcze. Stosownie zatem do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w zakresie przedmiotowych zaległości wystąpiła przesłanka zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Końcowo DIAS podkreślił, że nie zaistniała ustawowa przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wymieniona w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Nie wystąpiły też inne przesłanki wymienione w art. 59 § 1 u.p.e.a. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a także rażące naruszenie norm proceduralnych, mających wpływ na wynik sprawy, poprzez ich niezastosowanie, które doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia i naruszenia prawa materialnego. Skarżąca zarzuciła także nieważność postanowienia (art. 156 k.p.a.), wynikającą z tak dalekiej wadliwości, że uniemożliwiła ona skarżącej obronę prawa i kontrolę instancyjności. Zwróciła również uwagę na pozbawienie orzeczenia uzasadnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tym postanowieniu. Postanowienie to znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jego wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego; 2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym; 3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27; 4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek: a) jest ściśle związany ze zobowiązanym, b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel; 7) gdy odrębne ustawy tak stanowią. Stosownie do art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Przyczyną skutkującą koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny jest m.in. wygaśnięcie obowiązku wskutek przedawnienia (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wnioskowała o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na przedawnienie dochodzonych składek. Zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4 - 6 u.s.u.s. Od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, przy czym określone ustawowo okoliczności mogły wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. Od dnia 1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378) zmieniające brzmienie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Dodać należy, że stosownie do art. 107 ust. 1 obowiązującej od 1 czerwca 2004 r. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 690 ze zm.) składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne. W konsekwencji do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, mają zastosowanie terminy przedawnienia odnoszące się do składek na ubezpieczenie społeczne, a zatem w tym zakresie należy odwołać się do treści art. 24 ust. 4 u.s.u.s. W rozpoznawanej sprawie egzekucja dotyczy należności objętych tytułami wykonawczymi obejmującymi składki na ubezpieczenia społeczne za wrzesień, listopad i grudzień 2012 r., na ubezpieczenie zdrowotne za listopad i grudzień 2012 r., na Fundusz Pracy za listopad 2012 r. i dodatkowej opłaty za nieopłacone lub opłacone w zaniżonej wysokości składki na ubezpieczenie społeczne za październik 2012 r. W konsekwencji do przedawnienia doszłoby odpowiednio: we wrześniu 2017 r., październiku 2017 r., listopadzie 2017 r., grudniu 2017 r. Jednakże z akt sprawy wynika, że przed upływem terminów przedawnienia wystąpiły okresy zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego zostały doręczone skarżącej odpowiednio: z 6 grudnia 2012 r., nr: [...] (składka na ubezpieczenia społeczne za wrzesień 2012 r.) – 3 stycznia 2012 r.; z 28 marca 2013 r., nr: [...] (składka na ubezpieczenia społeczne za listopad 2012 r.), [...] (składka na ubezpieczenie zdrowotne za listopad 2011), [...] (składka na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za listopad 2012 r.) – 19 kwietnia 2013 r.; z 20 czerwca 2013 r., nr: [...] (dodatkowa opłata z art. 24 na ubezpieczenia społeczne za październik 2012 r.), [...] (dodatkowa opłata z art. 24 na ubezpieczenie zdrowotne za październik 2012 r.) – 17 lipca 2013 r.; z 28 października 2013 r., nr: [...] (składka na ubezpieczenia społeczne za grudzień 2012 r.) i [...] (składka na ubezpieczenia zdrowotne za grudzień 2012 r.) – 22 listopada 2013 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednolicie, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, iż zmierzają one do ściągnięcia należności. Nie ulega wątpliwości, że czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego; podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu należnych składek (por. np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17, Lex nr 2350255; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 637/16, Lex nr 2116066). W sprawie doręczenie skarżącej tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego nastąpiło odpowiednio: 3 stycznia 2013 r., 19 kwietnia 2013 r., 17 lipca 2013 r. i 22 listopada 2013 r. i skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Skarżąca nie kwestionowała prawidłowości doręczenia tytułów wykonawczych. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, zawiadomieniem z 17 lipca 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego. W wyniku zbiegu, łączne prowadzenie egzekucji do tego świadczenia przejęła Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia – Krzyków. W dniu 14 lutego 2019 r. NUS przekazał sądowemu organowi egzekucyjnemu odpisy tytułów wykonawczych wraz z adnotacją o zbiegu, celem kontynuowania egzekucji do tego świadczenia. W sytuacji zatem, gdy z chwilą doręczenia skarżącej tytułów wykonawczych doszło do zawieszenia biegu przedawnienia należności składkowych do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego, a postępowanie egzekucyjne nadal trwa, organy administracji obu instancji trafnie uznały, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek. Reasumując stwierdzić należy, że nie upłynął jeszcze pięcioletni termin przedawnienia należności, o którym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s. W konsekwencji, zdaniem Sądu, nie doszło w sprawie do naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., jak też przepisów procesowych. Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 156 k.p.a., który ma zastosowanie do postanowień na mocy odesłania zawartego w art. 126 k.p.a. Rozstrzygnięcia obu instancji zostały wydane przez właściwe organy, na podstawie przepisów prawa, które nie zostały naruszone. Z akt nie wynika, by sprawa ta została już wcześniej rozstrzygnięta. Postanowienia zostały skierowane do skarżącej. Sąd nie stwierdził także, że: postanowienia były niewykonalne w dniu ich wydania i niewykonalność ta ma charakter trwały (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.); ich wykonanie wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 156 § 1 pkt 6 k.p.a.), zawierają wadę powodującą ich nieważność z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.