III SA/Wr 122/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 października 2008 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania E. K. wraz z córką z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] nr [...]; II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku; III. przyznaje pełnomocnikowi strony skarżącej adw. J. T.N. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej oraz 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] - powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej w skrócie "k.p.a." ) i na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.e.l.d.o."), po rozpatrzeniu odwołania B. F. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] (Nr [...]) orzekającej o odmowie wymeldowania E. K. wraz z jej córką E. K. z miejsca stałego pobytu w lokalu przy ul. [...] [...] we W. - utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało wszczęte na wniosek B. F., który w uzasadnieniu żądania twierdził, że E. K. i jej córka nie mieszkają pod adresem zameldowania. Wnioskodawca utrzymywał ponadto, że E. K. dopuściła się czynów, które uniemożliwiają mu powrót do mieszkania i ich wspólne dalsze zamieszkiwanie w tymże lokalu. Wojewoda [...] podkreślił, że w postępowaniu wyjaśniającym zeznawał - będący pełnomocnikiem procesowym wnioskodawcy - L. K., według którego E. K. i jej córka nie mieszkają w lokalu przy ul. [...] we W. od [...]. Wezwana do złożenia wyjaśnień E. K. oświadczyła, że nigdy nie miała zamiaru opuszczenia na stałe mieszkania przy ul. [...] we W., jednakże ze względu na swój stan zdrowia i potrzebę opieki przebywa tymczasowo u matki lecz regularnie zjawia się w miejscu zameldowania m. in. po odbiór korespondencji. Komisariat Policji W. R. poinformował organ pierwszej instancji (pismo z dnia [...], Nr [...]), że podczas czynności sprawdzających nie zastano E. K. w miejscu zameldowania, jednakże z przeprowadzonych rozmów z sąsiadami wynika, że zamieszkuje ona w lokalu przy ul. [...] we W., choć ostatnio przebywa w nim sporadycznie (raz w tygodniu), gdyż jest poważnie chora i pozostaje pod opieką swojej matki. Na podstawie tych ustaleń Prezydent W. orzekł o odmowie wymeldowania E. K. z jej córką E. K. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...]we W. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik B.F. zakwestionował rzetelność przeprowadzenia procesu dowodowego, twierdząc przy tym, że E. K. opuściła dobrowolnie dotychczasowe miejsce pobytu. Rozpatrujący odwołanie Wojewoda [...] uznał, że zebrany w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiał dowodowy nie daje podstaw do orzeczenia o wymeldowaniu E. K. z miejsca pobytu stałego. Według organu odwoławczego, przesłanką orzeczenia o wymeldowaniu osoby z lokalu jest dobrowolne i trwałe opuszczenie tegoż lokalu, gdy tymczasem - jak wykazało postępowanie wyjaśniające - E. K. nie spełniła tego warunku. W orzecznictwie administracyjnym przyjęto bowiem, że opuszczenie miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. musi mieć charakter dobrowolny i wynikać z nieskrępowanej woli osoby opuszczającej lokal. Organ odwoławczy podkreślił, że żaden przepis nie zobowiązuje lokatora mieszkania do przebywania w nim określoną liczbę godzin dziennie, czy też do stałego w nim nocowania. Należy przy tym mieć na uwadze art. 6 ust. 1 u.e.l.d.o., według którego pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie sądów administracyjnych zamiar ten rozumie się jako wolę skoncentrowania w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Istotne jest, aby zamiar ten był określony na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. W rozpoznawanej sprawie E. K. zeznała do protokołu, że swoją przyszłość wiąże z miejscem stałego zameldowania. Odnosząc się do wyrażonego w odwołaniu poglądu, że w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie ma precyzyjnego unormowania warunków, których spełnienie daje podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu osoby z lokalu, organ odwoławczy powołał się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których wielokrotnie wyjaśniano, że opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne i trwałe, jeśli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Wojewoda [...] powołał się także na przeprowadzony w dniu [...], z udziałem stron, dowód z oględzin lokalu mieszkalnego Nr [...] przy ul. [...] we W., podczas którego stwierdzono, że w lokalu tym nikt obecnie nie mieszka. Strony zapytane czy zechcą rozwiązać problem wspólnego zamieszkiwania polubownie lub w procesie cywilnym przed sądem powszechnym nie doszły do porozumienia. Pełnomocnik B. F. stwierdził, że nie ma takiej potrzeby, skoro E. K. nie zamieszkuje w spornym lokalu. Natomiast E. K. oświadczyła, że L. K. utrudnia jej dostęp do mieszkania. W dniu [...] E. K. wniosła pozew do sądu o ochronę utraconego posiadania. Ostatecznie Wojewoda [...] nie dopatrzył się w postępowaniu pierwszoinstancyjnym uchybień, które mogłyby podważyć zaskarżoną decyzję. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. B. F. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i wymeldowanie E. K. z pobytu stałego w lokalu położonym prze ul. [...] we W. W ocenie skarżącego, organy administracji odmówiły wymeldowania E. K., mimo że w [...]. opuściła ona wspomniany lokal i nie dopełniła obowiązku meldunkowego, jej zaś pobyty w tym lokalu są pozorowane. Tymczasem do orzeczenia o wymeldowaniu wystarczające jest ustalenie, że dana osoba nie zamieszkuje w określonym lokalu, przy czym dla oceny dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu podstawowe znaczenie ma nie tyle fakt czynienia tej osobie utrudnień w korzystaniu z lokalu (np. wymiana zamków w drzwiach wejściowych), ile długotrwałość zamieszkiwania w innym lokalu z jednoczesnym brakiem aktywności w dochodzeniu przywrócenia utraconego posiadania. Według skarżącego, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie było prowadzone nierzetelnie, tendencyjnie, a organy oparły się na fałszywych zeznaniach E. K., ignorując przepisy proceduralne, w szczególności zaś art. 6 i 7 k.p.a. Jako przykłady naruszenia wspomnianych unormowań skarżący wskazał: nieuzyskanie przez organy meldunkowe dowodów potwierdzających stanowisko E. K., która podczas rozprawy rozwodowej oświadczyła, że wyprowadziła się ze spornego mieszkania i z tego powodu nie poczuwa się do obowiązku partycypowania w opłatach za korzystanie z tego lokalu; niewystąpienie o wyjaśnienia do matki E. K., która w procesie rozwodowym zeznała, że jej córka wyprowadziła się ze spornego lokalu i nie zamieszkuje w lokalu matki; nieprzyjęcie oświadczenia od M. F., który zgłosił się w dniu [...] w Wydziale Spraw Obywatelskich, by potwierdzić, że E. K. nie mieszka w lokalu przy ul. [...] we W. Ponadto pismo z Komisariatu Policji, na które powołują się organy meldunkowe, nie może - zdaniem skarżącego - stanowić dowodu, skoro nie wynika z niego, kto i kiedy przeprowadził wywiad, kogo (których sąsiadów) przesłuchano i od kogo uzyskano informacje dotyczące E. K. W postępowaniu administracyjnym nie ustalono także aktualnego miejsca zamieszkania E. K., która odmówiła podania adresu. Niezrozumiałe jest również przyjęcie przez organy meldunkowe, że E. K. nie opuściła spornego lokalu, podczas gdy treść postanowienia prokuratury z dnia [...] (znak [...]) pozwala wyprowadzić odmienny wniosek. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i - wobec niewskazania przez skarżącego nowych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę orzeczenia - podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Ocena zaskarżonej decyzji według kryterium zgodności z prawem (art. 2 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. - w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a.") nie pozwala utrzymać w obrocie prawnym nie tylko tego aktu, ale także rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Obie decyzje wydano bowiem co najmniej przedwcześnie, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie oraz bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co uchybia regule proceduralnej wyrażonej w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a także bez wskazania w uzasadnieniach rozstrzygnięć dowodów, na których oparły się organy meldunkowe, jak też niepodania przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej, co narusza dyspozycję art. 107 § 3 k.p.a. Należy przede wszystkim zauważyć, że organy administracji publicznej odmówiły wymeldowania E. K. i jej córki z miejsca pobytu stałego, mimo że zawarty w aktach materiał dowodowy nie pozwalał jednoznacznie stwierdzić, czy w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki ujęte w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., a więc czy E. K. opuściła miejsce pobytu stałego, wykazując przy tym zamiar skupienia swoich interesów osobistych, rodzinnych i majątkowych w innym miejscu aniżeli dotychczasowy lokal, w którym była zameldowana. Z jednej strony wnioskodawca i jego pełnomocnik podnoszą, że E.K. wyprowadziła się ze spornego lokalu, a w protokole z oględzin lokalu mieszkalnego stwierdza się, że w lokalu tym nie mieszka żadna ze stron, z drugiej zaś E. K. oświadcza, że nigdy nie miała zamiaru opuszczenia spornego lokalu i tylko tymczasowo, gdy potrzebowała opieki w ciężkiej chorobie, przebywała u swojej matki, a w piśmie Komisariatu Policji W. R. stwierdza się, że "przeprowadzono rozmowy z lokatorami" budynku przy ul. [...] we W. i ustalono, że E. K. i jej córka E. K. "zamieszkują w mieszkaniu nr [...]", choć ostatnio "przebywają sporadycznie raz na tydzień", gdyż E. K. jest poważnie chora i zamieszkuje u swojej matki, pozostając pod jej opieką. Mimo zasygnalizowanych rozbieżności, które wskazują na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie, organy meldunkowe zaniechały przeprowadzenia dodatkowych dowodów w celu ustalenia istnienia lub nieistnienia przesłanek ujętych w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., przyjmując, że "brak jest podstaw do orzeczenia o wymeldowaniu E. K. wraz z dzieckiem z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W." bez odniesienia się do dowodów wskazujących na opuszczenie lokalu przez E. K. i bez podania przyczyn, które zadecydowały o niewiarygodności tych dowodów. Istotnym uchybieniem proceduralnym jest uznanie przez organy meldunkowe pisma Komisariatu Policji W. R. za jeden z dowodów mających potwierdzać zamieszkiwanie E. K. w spornym lokalu. Jeżeli w piśmie tym powołano się ogólnie na "rozmowy z lokatorami" bez wskazania konkretnych osób, które złożyły zeznania, to wykorzystanie takiego dowodu w sprawie wymagało ustalenia owych "lokatorów" i przesłuchania ich w trybie procedury administracyjnej. W przypadku niejednoznacznych zeznań świadków co do istnienia lub nieistnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek z art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. organy powinny były rozważyć możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej (art. 89 § 2 k.p.a.). Nieuzasadnionym, w ocenie Sądu, było również zaniechanie dowodu z zeznań samego wnioskodawcy i zastąpienie tej czynności nieznaną procedurze administracyjnej metodą złożenia zeznań przez pełnomocnika wnioskodawcy w jego imieniu, co znalazło odzwierciedlenie w zdaniu "Zeznania w związku z toczącym się postępowaniem złożył w imieniu B. F. jego pełnomocnik L. K., który oświadczył, że E. K. wraz z córką E. nie mieszkają w lokalu ul. [...] we W. od [...]." (s. [...] uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Pomieszanie ról procesowych wnioskodawcy i jego pełnomocnika dostrzegalne jest także przy innych czynnościach dokonywanych w sprawie (np. gdy w decyzji Wojewody [...] napisano "po rozpatrzeniu odwołania L. K. - pełnomocnika B. F."). Organy meldunkowe nie wskazały także powodów zaniechania przeprowadzenia dowodu z przesłuchania matki E. K., której zeznania - przy rozbieżnościach co do istnienia przesłanek z art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. - mogłyby się okazać pomocne przy ustalaniu stanu faktycznego w sprawie. Wobec dostrzeżonych uchybień proceduralnych, przejawiających się naruszeniem przez organy administracji publicznej art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało - stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 u.p.p.s.a. - orzec jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie ujęte w punkcie II sentencji oparto na podstawie art. 152 u.p.p.s.a., natomiast przysługujące wyznaczonemu adwokatowi wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej (punkt III sentencji) przyznano według art. 250 u.p.p.s.a. w związku z § 19 i § 18 pkt lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie orz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).