III SA/Wr 1237/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Protokolant referent Ewa Pąsiek po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. we W., M. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz A Sp. z o.o. we W. kwotę [...] (słownie: [...]) zł oraz na rzecz M. W. kwotę [...] (słownie: [...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]) Naczelnik Urzędu Celnego w L. nałożył na M. W. oraz A Sp z.o.o. we W. karę pieniężną w wysokości 12.000 zł od każdej ze stron. W dniu [...] r. do organu administracji publicznej wpłynął wniosek o zawieszenie postępowania wraz z pełnomocnictwem udzielonym adw. D.W. przez strony postępowania. Decyzja pierwszoinstancyjna została doręczona - z pominięciem pełnomocnika – stronom postępowania: w dniu [...] r. spółce z.o.o. A we W., a w dniu [...] r. M. W. Pismami z dnia [...] r. strona skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika odwołała się do od w/w decyzji do Dyrektora Izby Celnej we W. i jednocześnie wniosła o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § pkt 4 w zw. z art. 241 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej wskazując na pominięcie przez organ podatkowy ustanowionego w sprawie pełnomocnika i niedoręczenie mu decyzji, pomimo zgłoszenia pełnomocnika przed wydaniem decyzji. Z uwagi na okoliczność, że odwołanie zostało złożone po terminie Dyrektor Izby Celnej we W. postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]) stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Następnie pismem z dnia [...] r. strona skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]) Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] r. (nr [...]) odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyrokiem z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 651/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. po rozpoznaniu skargi A Sp z.o.o. we W. oraz M. W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. (nr [...]). Z uzasadnienia wyroku wynika, że na organach celnych ciążył obowiązek doręczenia decyzji z dnia [...] r. pełnomocnikowi stron postępowania. Tymczasem decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej - jak wskazał organ - ostateczną decyzją z dnia [...] r. (Nr [...]). Decyzja to została następnie utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. (nr [...]). W uzasadnieniu organ II instancji – po zrelacjonowaniu sprawy, przywołaniu treści art. 240 §1 pkt 4 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej – uznał, że organ podatkowy I instancji słusznie odmówił wznowienia postępowania podatkowego z uwagi na niedopuszczalność wniosku tj. z uwagi na uchybienie terminu z art. 241 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, a nie z przyczyny niespełnienia przesłanki pozbawienia możliwości działania strony w sprawie bez jej winy. Dopiero bowiem – jak wskazał dalej organ II instancji - po ewentualnym wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania (które w sprawie nie nastąpiło) organ może oceniać istnienie konkretnych przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. Od niniejszej decyzji strona skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. zarzucając jej obrazę art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej poprzez błędne uznanie, ze nie wystąpiły wskazane w tym przepisie przesłanki wznowienia, tj. strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, podczas gdy stronom postępowania nie zostały w sposób należyty doręczone decyzje organu. W odpowiedzi na skargę organ wzniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Na podstawie zaś art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć wpływ na jej wynik. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję pierwszoinstancyjną w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej (ostateczną – jak wskazał organ) decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r. w przedmiocie wymierzenia stronie skarżącej kary pieniężnej od każdej z nich z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W ocenie Sądu organ nieprawidłowo zastosował w niniejszej sprawie przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące wznowienia postępowania. Wznowienie postępowania jest instytucją o charakterze nadzwyczajnym i jako takie stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej. Jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym decyzję wydano, było dotknięte przynajmniej jedną z kwalifikowanych wad procesowych wyliczonych wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. W postępowaniu tym odróżnia się dwa etapy. W toku pierwszego etapu organ wstępnie bada dopuszczalność wznowienia postępowania, zachowanie terminu oraz weryfikuje czy strona wskazała ustawową podstawę wznowienia. Natomiast ocena samych przesłanek wznowienia postępowania realizowana jest dopiero w drugim etapie postępowania. Organ bada wówczas, czy oprócz wskazanej przez podmiot inicjujący postępowanie podstawy wznowienia, spełnione są inne ustawowe przesłanki wzruszenia decyzji. Kluczowym więc dla oceny zasadności przyjętego przez organ rozstrzygnięcia jest w pierwszym rzędzie ustalenie, czy w sprawie w ogóle zachodziła dopuszczalność wznowienia postępowania, co jest warunkiem sine qua non uruchomienia tegoż trybu nadzwyczajnego, co zdaje się zostało zupełnie pominięte przez organy. Ustawodawca w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej wskazał, że ze wznowieniem postępowania będziemy mieć do czynienia jedynie w sytuacji, gdy sprawa jest zakończona decyzją ostateczną. Tymczasem organ I instancji uruchomił tryb nadzwyczajny w sytuacji kiedy to postępowanie zwykłe nie zostało jeszcze ostatecznie zakończone. Z akt niniejszej sprawy i sprawy o sygn. akt III SA/Wr 651/15 wynika bowiem, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r. ([...]) wymierzająca stronom postępowania karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry w dacie uruchomienia przez organ postępowania wznowieniowego nie posiadała jeszcze waloru ostateczności. Decyzje ostateczne to w rozumieniu art. 128 Ordynacji podatkowej te decyzje, od których nie służy odwołanie, a zatem decyzje, które nie mogą już być weryfikowane w administracyjnym toku instancji. Do decyzji ostatecznych należy zatem zaliczyć decyzję organu pierwszej instancji, w stosunku do której upłynął termin złożenia odwołania, ale również decyzję organu pierwszej instancji, co do której nie został przywrócony w przepisanym trybie termin do wniesienia odwołania, a także decyzję wydaną przez organ odwoławczy (organ drugiej instancji) oraz decyzje ostateczne z mocy wyraźnego przepisu prawa materialnego. W omawianej natomiast sprawie strona skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – od decyzji wydanej w trybie zwykłym (decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r.) złożyła po pierwsze odwołanie, a po wtóre (i co ważniejsze) wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tegoż odwołania (wniosek z dnia [...] r.). Tym samym doszło do sytuacji, w której to – wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w trybie zwykłym – spowodował utrzymanie stanu sprawy w toku, gdyż umożliwił jeszcze weryfikację decyzji wydanej w trybie zwykłym – co w sposób oczywisty skutkowało niemożnością wszczęcia przez organ postępowania wznowieniowego. Tym samym organ I instancji wydając decyzję o odmowie wznowienia postępowania skorzystał z możliwości weryfikacji decyzji wydanej w trybie zwykłym, z pominięciem okoliczności, że decyzja ta – w wyniku złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania – nie była jeszcze ostateczna. A przecież wznowienie postępowania daje wprawdzie możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygania sprawy administracyjnej, aczkolwiek tylko tej zakończonej – ostateczną – decyzją, jeżeli została ona wydana w postępowaniu zwykłym dotkniętym przynajmniej jedną z wad określonych w art. 240 Ordynacji podatkowej. Zasada ta ma służyć pewności obrotu prawnego, ponieważ chodzi o zapewnienie podmiotom stosunku prawnopodatkowego ochrony praw nabytych. W doktrynie prawa podkreśla się również, że wprowadzono pojęcie "decyzji ostatecznej" do ustawodawstwa w celu "zapewnienia niezbędnej stabilizacji porządku prawnego". Możliwość podważenia decyzji ostatecznej narusza ład systemu prawnego, gdyż stanowi odstępstwo od zasady dwuinstancyjności postępowania oraz stabilności decyzji ostatecznych (art. 127 i 128 o.p.). Z powyższego założenia ogólnego, odnoszącego się do rodzaju decyzji poddanej sądowej kontroli legalności oraz z treści art. 128 o.p. wynika, iż tylko wyraźnie określone przyczyny, stanowiące o najdalej idących wadliwościach decyzji lub poprzedzającego ją postępowania, mogą prowadzić do wzruszenia decyzji ostatecznej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organ II instancji poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. (nr [...]) utrzymującej w mocy – niedopuszczalną z przyczyn wskazanych powyżej - decyzję pierwszoinstancyjną w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie niezakończonej ostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r. w przedmiocie wymierzenia stronie skarżącej kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry, naruszył prawo w sposób skutkujący konicznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Dlatego też wobec przedstawionych wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. stwierdzając, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy winien uwzględnić wskazaną wyżej ocenę. O kosztach (punkt II sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).