III SA/Wr 128/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Protokolant: Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z/s w S. z dnia [...] r., nr [...]; II. orzeka, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. Po rozpatrzeniu odwołania J. H. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z/s w S. nr [...] z dnia [...] r. wydanej po wznowieniu postępowania - uchylającej dotychczasową decyzję i odmawiającej przyznania renty strukturalnej Panu J. H. (dalej jako "skarżący"), Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. decyzją nr [...] z dnia [...] r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., Nr 98, poz. 634) oraz § 20 ust. 3 pkt 1 w związku z § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r., Nr 114, poz. 1191 ze zm.; dalej jako "rozporządzenie"), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy orzekał w następującym stanie sprawy: Skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie renty strukturalnej deklarując w nim [...] ha powierzchni całkowitej gospodarstwa, a do określenie renty strukturalnej wzięto pod uwagę [...] ha które stanowiły użytki rolne, a pozostałą część stanowiły grunty zabudowane. Do wniosku dołączono wymagane załączniki w tym zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Placówka Terenowa w O. z którego wynikało, że wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] r. do dnia wydania zaświadczenia tj. [...] r. W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. z/s w S. wydał postanowienie o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej, a następnie dnia [...] r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w O. z/s w S. dokumenty potwierdzające przekazanie gospodarstwa i zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej z dniem [...] r. Po weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. z/s w S. w dniu [...] r. wydał decyzję przyznającą rentę strukturalną. W dniu [...] r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w O. informujące, iż skarżący został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od dnia [...] r. do dnia sporządzenia wymienionego pisma - w związku z wykonywaniem pracy w "A" w B. Ponadto przesłano też decyzję o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Wobec wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych istniejących w dniu wydania decyzji organ I instancji w dniu [...] r. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia decyzji w sprawie przyznania renty strukturalnej, jak również wznowił postępowania w sprawach kolejnych waloryzacji renty strukturalnej, a po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. z/s w S. decyzją z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz § 4 pkt 3 oraz § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) w zw. z postanowieniem nr [...] z dnia [...] r. w sprawie wznowienia postępowania z urzędu w sprawie uchylenia decyzji [...] o przyznanie renty strukturalnej z dnia [...] r. po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie renty strukturalnej skarżącego uchylił własną decyzję z dnia [...] r. oraz odmówił przyznania renty strukturalnej. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W., rozpatrując wniesione odwołanie, uznał za słuszne rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o uchyleniu dotychczasowej decyzji i odmowie przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał, że najistotniejszą kwestią wymagającą jego oceny jest fakt, czy organ I instancji prawidłowo w postępowaniu prowadzonym na skutek wznowienia uznał, iż odwołujący się nie spełnia warunków przyznania mu prawa do renty strukturalnej. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., która umożliwia wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzja ostateczną, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, co stanowiło podstawę wznowienia postępowania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. z/s w S. W pozostałej części podzielił argumentację organu I instancji przyjmując, że z dokumentów zebranych w sprawie wynika, tzn. pisma oraz decyzji otrzymanych z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego że skarżący nie spełniał w dacie złożenia wniosku o rentę strukturalną przesłanki z § 4 pkt 3 cytowanego wyżej rozporządzenia, gdyż nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji i utrzymanie w mocy prawa do renty strukturalnej. Zarzucił, że uznanie przez organ, iż wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne dotyczące pracy skarżącego w "A" w B. jest niezgodne ze stanem faktycznym albowiem w aktach w placówce terenowej KRUS w O. znajduje się pismo ZUS nr [...] informujące o pracy skarżącego w "A" w B. z dnia [...] r. Skarżący ponadto podkreślił, że jego praca w "A" w B. świadczona na podstawie stosownej umowy nosiła znamiona [...]. Podkreślił, że umową darowizny przekazał swoje gospodarstwo rolne i obecnie pozostaje bez środków do życia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 p.p.s.a.). Zgodnie z § 2 art. 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, niektóre postanowienia, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd orzeka także w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej, w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego oraz na bezczynność organów w sprawach wydawania decyzji, postanowień i innych czynności. W zakresie kognicji sądów administracyjnych nie leży zatem zastępowanie organów administracji publicznej w merytorycznym załatwianiu spraw administracyjnych, lecz jedynie wskazana wyżej kontrola w granicach ściśle określonych przepisami. Tym samym sądy administracyjne nie prowadzą postępowania mającego na celu ustalanie stanu faktycznego sprawy, nie prowadzą więc postępowania wyjaśniającego, gdyż kontrola legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Oceniając pod względem legalności wydaną decyzję należało stwierdzić zasadność skargi, aczkolwiek z innych względów niż zostały w niej wywiedzione. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004, Nr 114, poz. 1191 ze zm.), rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym"; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Jak ustaliły organy, skarżący złożył w dniu [...] r. wniosek o przyznanie renty strukturalnej, do którego dołączył m.in. zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z którego wynikało, że od [...] roku podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie wniosku i ustaleniu, że skarżący spełnia wszystkie warunki do przyznania świadczenia Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w O. z/s w S. wydał w dniu [...] r. decyzję nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej, która stała się ostateczna. W dniu zaś [...] r. tenże organ administracyjny wydał w trybie postępowania wznowieniowego decyzję o uchyleniu decyzji przyznającej rentę strukturalną i o odmowie przyznania renty strukturalnej, która następnie została utrzymana w mocy zaskarżoną w niniejszym postępowaniu sądowoadmoiniostracyjnym decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. Podstawą jej wydania są przepisy przywołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w związku z art. 104 K.p.a., zastosowane w konsekwencji stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła przesłanka wznowieniowa, określona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. W myśl art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Odnośnie nowych, istotnych okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., przedstawiają one określony stan faktyczny i prawny, który istniał w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej, lecz nie był on znany organowi z niezależnych od tego organu przyczyn, mający wpływ na status prawny strony, tj. na zakres jego praw i obowiązków, a w konsekwencji na treść merytorycznego rozstrzygnięcia. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji organów obu instancji oraz z akt sprawy powodem wszczęcia postępowania wznowieniowego i podjęcia decyzji w tym trybie, było wydanie wobec skarżącego przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzji w przedmiocie ustania od [...] r. ubezpieczenia społecznego rolników z dnia [...] r. znak [...] wskutek ustalenia, że skarżący – o czym organów nie powiadamiał – jest zatrudniony w "A" w B., a także w związku z nowelizacją art. 6 ust. 13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 2 kwietnia 2004 r., która weszła w życie w dniu 2 maja 2004 r. Powyższe ustalenia wynikające z wymienionej decyzji oraz załączonego do niej pisma informującego z dnia [...] r. stały się podstawą do uznania przez organy ARiMR obu instancji, że w sprawie ujawniła się nowa istotna okoliczność faktyczna, istniejąca w dniu wydania decyzji i nie znana organowi, który wydał decyzję, a mianowicie, że w dacie złożenia wniosku o rentę strukturalną skarżący nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS, ponieważ wówczas z tytułu pracy wykonywanej w "A" w B. opłacane były składki na ubezpieczenia społeczne. Rozpoznając skargę rozważyć zatem należało czy istotnie ujawnienie przedmiotowej decyzji Prezesa KRUS wskazywało na istnienie nowych, istotnych okoliczności, o jakich mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., z których wynikałoby, że skarżący w dniu złożenia wniosku (co do którego orzeczono ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...]) nie spełniał warunków do przyznania renty strukturalnej. Dowód, w postaci wymienionej decyzji Prezesa KRUS, co oczywiste, nie istniał w dacie wydania decyzji ostatecznej o przyznaniu renty strukturalnej. W art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wymienia się jednakże dwie, niezależne od siebie przesłanki w ramach omawianej podstawy wznowienia, jak należy wnosić ze sformułowania, cyt.: "(...) ujawniły się nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody". Zarówno nowe dowody jak i nowe okoliczności muszą ujawnić się po wydaniu decyzji, lecz muszą istnieć w chwili wydania pierwotnej decyzji. Wystarczające jest ujawnienie się albo nowej okoliczności faktycznej albo nowego dowodu, które spełniają - każde z nich z osobna - pozostałe przesłanki wznowienia. Każda okoliczność faktyczna może być dowodzona określonym dowodem. W doktrynie i judykaturze wyraża się pogląd, że "jeżeli więc nawet dany dowód nie istniał w dniu wydania decyzji, lecz został sporządzony w terminie późniejszym, to jednak wynikająca z tego dowodu okoliczność faktyczna mogła istnieć w dniu wydania decyzji i może uzasadniać wznowienie postępowania" (por. np. do analogicznie brzmiącej przesłanki wznowienia - B. Gruszczyński [w]: S. Babiarz, b. Deuter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004 r., s. 616 ). W realiach rozpoznawanej sprawy organy przyjęły, że nowa okoliczność faktyczna (niepodleganie ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu) ujawniła się za pośrednictwem dowodu, który został sporządzony już po wydaniu decyzji ostatecznej. Należy jednak zauważyć, że jakkolwiek, na gruncie generalnie aktów prawnych regulujących działanie Agencji – organy ARiMR powołane są do przyznawania płatności rolnych, w tym z zakresu renty strukturalnej, co oznacza, że badają spełnienie przez wnioskodawców przesłanek prawnych w tej materii, wszakże istnieje rozdział kompetencji między organami administracji publicznej i co do zaistnienia przesłanki określonej w § 4 pkt 3 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich - odnośnie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu – organy ARiMR nie są powołane rozstrzygać samodzielnie. W tej mierze bowiem powołany jako właściwy rzeczowo - zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) -jest Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, który między innymi wydaje decyzje w sprawach podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie (pkt 1). Decyzje w sprawie podlegania lub ustania ubezpieczenia społecznego rolników mają charakter rozstrzygnięć deklaratoryjnych. Innymi słowy, jak wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 31 sierpnia 2006 r. (sygn. AUa 395/06, LEX nr 253485) - decyzje te wydawane są w celu autorytatywnego stwierdzenia w konkretnej sytuacji faktycznej, że: (a) albo osoba, która dotychczas nie była objęta tym ubezpieczeniem, spełniła określone ustawą wymagania prawne, które uzasadniają "objęcie" jej tym ubezpieczeniem (decyzja o podleganiu temu ubezpieczeniu), (b) albo osoba, która dotychczas była objęta tym ubezpieczeniem, nie spełnia już (przestała spełniać) określone ustawą wymagania prawne, które uzasadniają "objęcie" jej tym ubezpieczeniem, i z tej przyczyny w stosunku do niej ubezpieczenie to "ustało" (decyzja o ustaniu podlegania temu ubezpieczeniu). Od decyzji Prezesa KRUS przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ( ust.3 art. 36). Decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie ustania podleganiu ubezpieczeniu dla wywołania skutków prawnych musi wejść do obrotu prawnego i stać się ostateczna. Jedynie wniesienie odwołania do sądu od decyzji ustalającej podleganie ubezpieczeniu i obowiązek opłacania należności z tytułu składek na to ubezpieczenie nie wstrzymuje wykonania tej decyzji, co wynika z brzmienia ust. 4 art. 36. Dla uznania braku spełnienia warunku do otrzymania renty strukturalnej, określonego w § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, tzn. okoliczności niepodlegania ubezpieczeniu, emerytalno-rentowemu, nie można opierać się na nieostatecznej decyzji administracyjnej. Tymczasem organy ARiMR nie wyjaśniły tej istotnej dla prawidłowego postępowania i rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie okoliczności faktycznej. Wskazać bowiem trzeba, że decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników z dnia [...] r. znak [...] została doręczona Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w dniu [...]r., a więc w tej dacie nie była jeszcze ostateczna a tym samym nie była wykonalna. Na rozprawie przed tutejszym Sądem skarżący twierdził, że podjął kroki prawne celem wzruszenia tej decyzji przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, natomiast pełnomocnicy skarżącego i organu oświadczyli, że nie mają wiedzy co do faktu ostateczności decyzji o ustaniu ubezpieczenia. Z lektury przesłanych Sądowi akt administracyjnych sprawy nie wynika by w ogóle kwestia ostateczności decyzji Prezesa KRUS o ustaniu ubezpieczenia została objęta badaniem organów ARiMR, chociaż postępowanie toczyło się od [...] r. (kiedy to doręczono skarżącemu odpis postanowienia o wznowieniu postępowania) do [...] r. W toku ponownego postępowania organy wyjaśnią, czy i kiedy oraz w jakim zakresie rzeczona decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie ustania od [...] r. ubezpieczenia społecznego skarżącego - z dnia [...] r. znak [...] – stała się ostateczna. Mając na względzie naruszenie norm procesowych w toku postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, to jest obrazę art. 7 i 77 § 1 K.p.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1692 ze zm.). Orzeczenie w pkt II wyroku znajduje wsparcie w art. 152 ustawy.