III SA/Wr 130/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant specjalista Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 października 2019 r. sprawy ze skargi "A" w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: Dyrektor IAS) - po rozpatrzeniu zażalenia "A" w W. (dalej: strona, zobowiązana, skarżąca) - utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS uznające za bezzasadny zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] 2017 do [...] 2018. Jako podstawę prawną postanowienia podał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - K.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Z akt sprawy wynika, że Dyrektor ZUS (wierzyciel i zarazem organ egzekucyjny) prowadzi wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne. Strona zgłosiła zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. tj. wykonanie obowiązku w całości oraz określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4. W uzasadnieniu podkreśliła, że składki z tytułu ubezpieczeń społecznych są opłacane systematycznie, a należności na poczet których ZUS zalicza bieżące wpłaty są przedmiotem postępowania przed Sądem Okręgowym w S. Brak jest zatem podstaw do wykazywania zadłużenia objętego wystawionymi tytułami wykonawczymi. Wydając postanowienie, Dyrektor ZUS nie uwzględnił zarzutu. Ocenił, że tytuły wykonawcze wystawiono prawidłowo na należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od [...]2017 do [...]2018 r., gdyż wpłaty zobowiązanej tytułem tych składek zaksięgowano na najstarsze należności (za okres od [...] 2006 r. do [...] 2017 r.), zgodnie z § 12 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1831 - dalej: rozporządzenie). Podkreślił, że z uwagi na brak odrębnych regulacji normujących zasady rozliczania wpłat w przypadku, gdy okresy ubezpieczenia są przedmiotem postępowania sądowego, wpłaty płatnika rozliczane są na zasadach ogólnych, tj. począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. W zażaleniu, zobowiązana zakwestionowała stanowisko Dyrektora ZUS. Po rozpoznaniu sprawy w trybie zażaleniowym, zaskarżonym postanowieniem, Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS. Dyrektor IAS zaznaczył, że podstawą zgłoszenia zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji jest wykonanie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Podkreślił, że - w myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. - stanowisko Dyrektora ZUS jest dla niego - w zakresie w/w zarzutu - wiążące i że jego uprawnienia - jako organu nadzoru - obejmują weryfikację zajętego przez ten organ stanowiska jedynie pod kątem procesowym. Akcentował, że wyłączenie z art. 29 § 1 u.p.e.a., dotyczące braku możliwości badania przez organ egzekucyjny "zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym", potwierdza, że weryfikacja ta ma charakter ściśle formalny. Uznał, że ocena zgłoszonej przez zobowiązaną kwestii wykonania obowiązków, która mieści się w zarzucie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., pozostaje poza jego kontrolą, co przesądzono w orzecznictwie. Organ odwoławczy przyjął, że Dyrektor ZUS: 1) wykazał, iż obowiązek zapłaty - ujętych w tytułach wykonawczych - należności nie został wykonany, z uwagi na rozliczenie wpłat na najstarsze zaległości, zgodnie z § 7 i § 12 rozporządzenia; 2) przedstawił mechanizm wpłat składek, ich rozrachowywania i rozliczania w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości; 3) podał szczegółowe rozliczenie comiesięcznych wpłat dokonanych przez zobowiązaną od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r.; 4) wyjaśnił, że - z uwagi na brak odrębnych regulacji normujących zasady rozliczania wpłat, w przypadku, gdy okresy ubezpieczenia są przedmiotem postępowania sądowego na skutek odwołania od decyzji określającej obowiązek ubezpieczeniowy - wpłaty te są rozliczane na zasadach ogólnych, tj. począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności. Dyrektor IAS podniósł, że sposób rozliczenia dokonanych comiesięcznych wpłat z tytułu bieżących składek za okres od [...] 2017 r. do [...] 2018 r. na poczet należności wynikających z decyzji obejmujących zadłużenie z tytułu składek za okres od [...] 2006 r. do [...] 2017 r. tj. o wcześniejszym terminie płatności wynika z treści rozporządzenia. Wskazał, że toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w S. w związku z odwołaniem od decyzji ZUS nie wpływa na sposób rozliczenia wpłat dokonanych od [...] 2018 r. Wyjaśnił, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku uznania zarzutów strony za uzasadnione, jednak w sprawie taka sytuacja nie występuje. W skardze, strona zaskarżyła postanowienie Dyrektora IAS w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa tj. przepisu art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a oraz niewłaściwą wykładnię przepisów rozporządzenia, polegającą na przyjęciu, że ZUS przysługuje prawo do zaliczania bieżących wpłat na poczet należności spornych co których to nie zapadało prawomocne rozstrzygnięcie w sytuacji gdy nie dysponują w tym zakresie tytułem wykonawczym. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Uzasadniła swoje stanowisko. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Stosownie do art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Uściślając, istotą tego zarzutu jest brak wymagalności egzekwowanego obowiązku. Zgodnie z treścią § 12 ust. 2 rozporządzenia, kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1. Według Sądu, w/w przepis rozporządzenia należy wykładać w ten sposób, że zaliczenie kwoty wpłaty winno nastąpić na należności o najwcześniejszym terminie płatności, których istnienie jest przesądzone oraz że zaliczenie nie może nastąpić na poczet należności spornych, który to spór został poddany ocenie właściwego sądu. I tak, zdaniem tut. Sądu, niedopuszczalnym jest dokonywanie takiego zaliczenia na należność, która wynika z decyzji nieprawomocnej (jest przedmiotem postępowania sądowego), a zatem na należność sporną. W sprawie, podlegająca egzekwowaniu należność składkowa została wygenerowana przez Dyrektora ZUS (wierzyciela i zarazem organ egzekucyjny) właśnie wskutek zastosowania w/w regulacji rozporządzenia. Mianowicie, zrealizowane przez skarżącą (płatnika składek) wpłaty składek za okres od [...] 2017 r. do [...] 2018 r., dokonane w okresie od [...] stycznia 2018 r. do [...] września 2018 r., zaksięgowano (zaliczono) na najstarsze jej należności (za okres od [...] 2006 r. do [...] 2017 r.). Tym samym, to dokonane zaliczenie było bezpośrednią przyczyną powstania podlegających egzekucji zaległości składkowych i wszczęcia egzekucji. Jest zarazem bezsporne, że wszystkie należności, na poczet których dokonano zaliczenia, objęte są decyzją ZUS z [...] stycznia 2018 r. (znak: [...]) i że decyzja ta nie jest prawomocna. Przed Sądem Okręgowym w S. toczy się bowiem postępowanie wywołane odwołaniem skarżącej od rzeczonej decyzji. To w tym właśnie postępowaniu sąd powszechny dopiero rozstrzygnie, czy należności z okresów wcześniejszych istnieją, czy też nie. Dopóki więc wspomniana decyzja jest nieprawomocna, zaliczenie dokonane przez ZUS na podstawie § 12 ust. 2 rozporządzenia trzeba uznać za wadliwe, zaś należności (zaległości) z okresów poprzednich za nieistniejące. Trafnie podnosi skarżąca, że nie może bowiem organ administracji publicznej prowadzić egzekucji na podstawie zdarzeń prawnych, które dopiero będą podlegać ocenie sądu. A ocena taka przecież może być różna. Co bowiem jeśli w ostatecznym rozrachunku sąd orzeknie, że zaległości, na poczet których Zakład dokonał zaliczenia, nie istnieją? Dlatego - według stanu z chwili wszczęcia spornej egzekucji - nie było żadnych przesłanek, aby wcześniejsze należności uważać za istniejące. Skoro tak, należało przyjąć, że nie istnieją również zobowiązania stwierdzone tytułami wykonawczymi, gdyż bieżące składki zostały opłacone w terminie (art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a.). Z zaprezentowanych powodów, powoływane w skardze zarzuty, stanowiące próbę zwalczania stanowiska o uznaniu za bezzasadny zarzutu nieistnienia egzekwowanego obowiązku, muszą odnieść zamierzony skutek. Reasumując, Sąd stwierdził, że w przypadku skarżącej zaistniała podstawa zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, określona w art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz że przepis ten został w sprawie naruszony w zw. z § 12 ust. 2 rozporządzenia. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że wydane w sprawie postanowienia nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Sąd zauważa, że skoro Dyrektor ZUS (wierzyciel i zarazem organ egzekucyjny) nie uznał zarzutu z art. 33 ust. 1 pkt 1 u.p.e.a., to - przy braku naruszeń procesowych - stanowisko tego organu było dla organu II instancji wiążące, co wynika z regulacji art. 34 § 1 w/w ustawy. Organ II instancji nie jest bowiem uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego, mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutu i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Sąd - w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie - podziela stanowisko (jego uzasadnienie) Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z [...] stycznia 2019 r. (II FSK 223/17; dostępny: CBOSA), że: "Art. 29 § 1 u.p.e.a. nie stoi na przeszkodzie merytorycznemu badaniu zarzutu nieistnienia obowiązku przez organ egzekucyjny, który jest jednocześnie wierzycielem". Rozpoznając sprawę ponownie należy wydać rozstrzygnięcie uwzględniające wyrażoną przez Sąd ocenę faktyczną i prawną. Z tych przyczyn, stwierdzając naruszenie wymienionych wyżej przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - uchylił oba wydane w sprawie postanowienia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.