III SA/Wr 1329/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Zarządu Województwa Dolnośląskiego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia kwoty środków przypadających do zwrotu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżąca spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A. z siedzibą w B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że od trzech lat boryka się problemami finansowymi i prowadzone są wobec niej czynności komorników sądowych dotyczące zobowiązań w kwocie około 1.200.000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 1.200.000 zł, spółka nie dysponuje żadnymi środkami trwałymi, natomiast w latach 2014 i 2015 poniosła stratę w kwocie odpowiednio 6.091.326,10 i 51.737,59 zł. Z dokumentów przesłanych do akt sprawy wynika, ponad fakty podane we wniosku, że w roku 2014 spółka uzyskała dochód w kwocie 482.770,73 zł (przy przychodach w kwocie 751.977,89 zł), w roku 2015 poniosła stratę w kwocie 43.284,95 zł (przy przychodzie w kwocie 43.284,95 zł). Na dzień 31 sierpnia 2016 r. aktywa trwałe skarżącej spółki miały wartość 4.401.136,50 zł (w porównaniu z 4.502.879,21 zł z dnia 31 grudnia 2015 r.), jej inwestycje krótkotrwałe – 298.445,27 zł, natomiast środki pieniężne w kasie i na rachunkach – 28.445,27 zł. Spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego w tym Sądzie z dnia 13 czerwca 2016 r. odmawiające przyznania skarżącej spółce prawa pomocy. W sprawie zważono co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art.199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. W tym miejscu należy stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Wskazać powinno się, iż użyte w przytoczonym przepisie pojęcie "środki" ma znaczenie szersze aniżeli środki finansowe lub wolne pieniądze na koncie, brak których wykazała strona wnioskująca, co z kolei miało uzasadniać jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pod pojęciem środków w znaczeniu art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie aktywa strony, w tym zdolność wygospodarowania środków finansowych koniecznych do ponoszenia kosztów sądowych również przy wykorzystaniu składników majątku. Istotne jest także prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych zeznań podatkowych dotyczących podatku dochodowego od osób prawnych, bilansu oraz rachunku zysku i strat bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż wnioskująca spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącą spółkę działalnością gospodarczą. W kontekście żądania przyznania prawa pomocy mającego umożliwić skarżącej obronę jej interesu prawnego związanego z tą działalnością, ważne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez stronę skarżącą działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty postępowania sądowego związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonej kwotą przychodów uzyskanych przez spółkę w latach 2014 i 2015 odpowiednio 751.977,89 zł i 43.284,95 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy. Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia również to, że z dokumentów przesłanych w ramach wykazywania swojej sytuacji majątkowej i gospodarczej strony uzasadniającej zgłoszony wniosek wynika wartość aktywów trwałych 4.401.136,50 zł, inwestycji krótkotrwałych – 298.445,27 zł oraz kwota środków pieniężnych w kasie i na rachunkach – 28.445,27 zł. Zdaniem referendarza sądowego jest to majątek o wartości pozwalającej na ponoszenie kosztów sądowych również w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Strona nie wykazała bowiem utraty zdolności dochodowego korzystania ze swojego majątku oraz sposobu spożytkowania kwoty pieniężnej posiadanej w dniu 31 sierpnia 2016 r. Tym samym wykluczona zostaje realizacja przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dane wynikające z ww. dokumentów wnioskodawcy świadczą bowiem o tym, że dysponuje on w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej takimi środkami lub możliwością ich wygospodarowania. Mimo trudnej sytuacji finansowej, będącej konsekwencją decyzji gospodarczych podjętych przez wnioskującą spółkę w ramach obciążającego ją ekonomicznego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, nie wykorzystuje ona wszystkich pozostających do jej dyspozycji możliwości samodzielnego pozyskiwania środków pieniężnych. Oznacza to, że w sprawie nie można, w ocenie referendarza sądowego, przyjąć spełnienia przesłanki przyznania osobie prawnej (wnioskodawcy) prawa pomocy w zakresie częściowym. Dane wynikające z akt sprawy upoważniają wniosek, że posiada ona dostateczne środki (w tym majątek) w celu wygospodarowania kwot koniecznych do poniesienia kosztów sądowych również w sytuacji zaprzestania aktywnego udziału w obrocie gospodarczym. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca spółka nadal nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania wnioskującej spółce prawa pomocy.