III SA/Wr 1334/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi "A" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu całości dotacji celowej sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 1334/15 o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił "A" (dalej jako "strona skarżąca", "wnioskodawca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca na obecnym etapie postępowania nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazał, że skarżące stowarzyszenie w sposób lakoniczny umotywowało swoje żądanie, a nadto nie dostarczyło mimo wezwania i przedłużenia na swój wniosek terminu do jego wykonania wszystkich informacji dotyczących sytuacji majątkowej, pozwalających na ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Jednocześnie nie przedstawiło innych dokumentów, których treść pozwoliłoby ocenić wykazanie przez stronę, że jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W sprzeciwie od rozstrzygnięcia referendarza strona skarżąca zarzuciła: 1. Sprzeczność poczynionych ustaleń faktycznych i naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik zapadłego orzeczenia w sprawie przyznania prawa pomocy tj. m.in. - błędnym i arbitralnym przyjęciu, iż w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające wystąpienie przez organizację społeczną z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości lub w części; - błędnym przyjęciu, że organizacja społeczna dysponuje środkami umożliwiającymi jej w szczególności ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru celem sporządzenia przezeń skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, - błędnym uznaniu, że organizacja społeczna uchyliła się od wykazania i uzupełnienia informacji o swojej sytuacji materialnej w sposób określony w doręczonym jej wezwaniu, - błędnym uznaniu, że organizacje społeczne nie są organizacjami ‘non-profit’ i generują zysk; - bezpodstawnym sugerowaniu, że organizacje społeczne posiadają wysoką wiarygodność kredytową, dlatego stowarzyszenie posiada zdolność kredytową i ma możliwości "zdobycia środków" na sfinansowanie udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, - naruszenie art. 7 w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady praworządności i zakazu domniemania kompetencji, obowiązujących w polskim porządku prawnym; - naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP poprzez niesłuszne pozbawienie strony prawa do zaskarżania orzeczenia wydanego w I instancji, a tym samym uniemożliwienie poddania weryfikacji jego merytorycznego rozstrzygnięcia, - naruszenie art. 173 § 1 w zw. z art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) poprzez brak zastosowania, - naruszenie art. 243 § 1 w zw. z art. 244 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię, - naruszenie art. 244 § 2 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania, - naruszenie art. 245 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą wykładnię i brak zastosowania, - naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania, - naruszenie art. 255 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania, - naruszenie art. 710 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny poprzez błędną wykładnię i brak zastosowania, - naruszenie art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 i 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach z dnia 07.04.1989 r. poprzez błędną wykładnię i brak zastosowania. Podnosząc powyższe strona skarżąca wniosła o uchylenie (zmianę) zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie argumentowała, że w związku z doręczonym wezwaniem Sądu z dnia [...] r. do przedłożenia dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wystąpiła ze stosownym pismem do Biura Rachunkowego "[...]" z siedzibą w J. G. o udostępnienie żądanej dokumentacji księgowej, które pozostało bez odpowiedzi. W międzyczasie powzięła informacje, że biuro zmieniło siedzibę, o czym nie została nigdy formalnie zawiadomiona. Podkreśliła, że wielokrotnie próbowała nawiązać kontakt z biurem celem uzyskania kopii księgi rachunkowej za ostatnie dwa okresy sprawozdawcze, historii rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz innych dokumentów i informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy. W świetle powyższego, zdaniem wnioskodawcy, przyjąć należy, że organizacja bez swojej winy nie mogła przedłożyć na wezwanie Sądu wszystkich żądanych dokumentów. Strona skarżąca podniosła także, że sąd przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wziął pod uwagę charakteru ani stopnia trudności sprawy. Istotą sprawy jest bowiem jednoznaczne wskazanie (przy istnieniu w tej materii sprzecznych stanowisk) istnienia podstaw prawnych do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji administracyjnej o zwrocie dotacji z uwzględnieniem cywilnoprawnego charakteru sprawy na skutek braku delegacji w ustawie o finansach dla organu jednostki samorządu terytorialnego do wydania tego rodzaju decyzji, co miałoby ostatecznie przesądzać o konieczności rozstrzygania kwestii zasadności zwrotu dotacji przed sądem powszechnym. Niewątpliwie okoliczność ta determinuje dalszy tok postępowania, zaś poddana ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego może mieć wpływ na ukształtowanie linii orzeczniczej w tego typu sprawach – wykraczając zatem poza interes prywatny strony skarżącej. Do sprzeciwu nie dołączono żadnej dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza nie narusza obowiązujących przepisów. Omówienie powodów dla których sprzeciw nie jest zasadny poprzedzić należy stwierdzeniem, że zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2. p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Dalej należy wskazać, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Z treści przywołanego wcześniej przepisu wynika, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa zawsze na wnioskującemu o to prawo podmiotowi. Oznacza to, że jego twierdzenia nie mogą ograniczać się do ogólnego wywodu i muszą znajdować oparcie w odpowiednim materiałem źródłowym. Wymaga przy tym zauważenia, że nieprzedstawienie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową nie stanowi braku formalnego wniosku, lecz prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy. Trzeba też pamiętać, że przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przeniesieniem ciężaru kosztów zainicjowanego przez stronę postępowania na budżet Państwa i stanowi z tego powodu wyraźne odstępstwo od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., że strony postępowania same ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, zwłaszcza, że koszty sądowe są daniną publiczną, której powszechny obowiązek ponoszenia ustanawia art. 84 Konstytucji RP. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a w jego treści zawarto jedynie ogólne wywody dotyczące podstawowych praw i wolności obywatelskich oraz prawa do sądu, polemikę z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego a także wskazano na charakter i stopień trudności sprawy. W związku z tym Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone postanowienie z dnia [...] r. odpowiada prawu, a referendarz sądowy słusznie stwierdził, iż skarżące stowarzyszenie nie wykazało w sposób dostateczny, aby znajdowało się w sytuacji uzasadniającej uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wnioskodawca pomimo precyzyjnego wezwania nie przedłożył wymaganych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu finansowego, a w konsekwencji możliwości poniesienia kosztu usługi adwokata. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza, gdy dane zawarte na formularzu budzą wątpliwości lub po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone w nim oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego stowarzyszenia. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskodawcy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Należy zatem uznać, że strona skarżąca nie dopełniła obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a tym samym, naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Biorąc po uwagę przedstawione okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.