III SA/Wr 1377/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Maciej Guziński, Sędzia WSA Anna Moskała, Magdalena Jankowska – Szostak, (sprawozdawca), Protokolant Aneta Szmyt, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi "A" Sp.j. w G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) Dyrektor Izby Celnej we W., po rozpatrzeniu odwołania Spółki jawnej – A. (dalej stroną skarżąca lub spółka) utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r. (nr [...]), wymierzającą spółce karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automacie o nazwie [...] nr [...] poza kasynem gry w kwocie [...] zł. Z akt sprawy wynika, że funkcjonariusze celni w dniu [...] r. przeprowadzili w znajdującym się we władaniu strony skarżącej lokalu: [...] w G., kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Stwierdzili, że w lokalu znajduje się automat do gier o nazwie [...] nr [..]. W następstwie czynności procesowych, obejmujących m.in. oględziny automatu oraz eksperyment - odtworzenie gry na automacie, uznali, że gra na automacie wyczerpuje znamiona definicji gry na automacie, zawartej w art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 201, poz. 1540 ze zm. - dalej: u.g.h.). Ustalili, że lokal nie jest kasynem gry, zgodnie z art. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h. Naczelnik UC wszczął w stosunku do spółki postępowanie z urzędu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z art. 89 u.g.h. Do postępowania jako dowód włączył opinię biegłego sądowego (z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier) z ekspertyzy ww. automatu. Opinia ta potwierdziła, że prowadzone na automacie gry spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Organ pozyskał do akt sprawy również m.in. umowę dzierżawy powierzchni użytkowej lokalu z dnia [...] r., zawartą między A. P. (dzierżawcą) a stroną skarżącą jako władającą lokalem (wydzierżawiającym). Przedmiotem umowy była dzierżawa części lokalu ([...] m²) w celu zainstalowania i eksploatowania przez dzierżawcę urządzenia elektronicznego stanowiącego jego własność. Dzierżawca zobowiązał się do zapłaty wydzierżawiającemu czynszu w wysokości [...] zł, powiększonego o należny podatek [...]% VAT. Zdaniem Naczelnika UC, zebrany w sprawie materiał dowodowy przesądził, że na automacie urządzane są gry hazardowe, o których mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h. Ustalenia organu pierwszej instancji znalazły potwierdzenie w decyzji nakładającej na wynajmującego karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Materialno-prawną podstawę tej decyzji stanowił m.in. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 oraz art. 90 ust. 1 i 2 u.g.h. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, Dyrektor IC w zaskarżonej decyzji oparł się m.in. na art. 2 ust. 3, ust. 5, art. 6 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 3 u.g.h. grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Odwołując się do opinii biegłego sądowego i ustaleń poczynionych w trakcie kontroli, Dyrektor IC stwierdził, że sporny w sprawie automat (urządzenie elektroniczne) czyni zadość regulacji art. 2 ust. 3 u.g.h. Przedmiotowe urządzenie umożliwiało gry, w których grający nie miał wpływu na wynik gry, automat wypłacał także wygrane pieniężne, uruchomienie gry było uwarunkowane koniecznością wniesienia opłaty. Organ uznał, że urządzającym gry na spornym automacie była strona skarżąca, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym – przede wszystkim – umowa dzierżawy. Dyrektor IC wymienił następnie okoliczności, które – w jego ocenie – świadczą o tym, że strona była podmiotem urządzającym gry na automatach: wydzierżawiający zapewniał możliwość podłączenia urządzenia do instalacji elektrycznej oraz udostępniał urządzenie do używania gościom lokalu; wyłączał i włączał automaty, zgłaszał uszkodzenia lub braki serwisantowi, posiadał i używał klucze serwisowe do automatu. Ponadto strona skarżąca czerpała korzyści z zainstalowanego i eksploatowanego automatu i była współuczestnikiem w urządzaniu gry hazardowej w lokalu. Organ odwoławczy powołał się również na dowód z zeznań świadka. A. N., zeznała, że jest zatrudniona w lokalu na podstawie umowy o pracę. Podała, że włącza i wyłącza automaty znajdujące się w lokalu, posiada też do nich klucze, których używa w razie zacięcia się automatu lub gdy zabrakło pieniędzy. Organ drugiej instancji podkreślił dalej legalny charakter – w świetle art. 181, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. – obu podstawowych dowodów wykorzystanych w sprawie: eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych (wskazując na rozwiązania przyjęte w art. 30 i art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej – Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.) oraz opinii biegłego sądowego. Strona nie przedstawiła zresztą żadnych dowodów przeciwko tezie, iż na przedmiotowym urządzeniu prowadzone były gry losowe, w celach komercyjnych. Dyrektor IC nie podzielił przy tym zapatrywania odwołującego się, iż wyłącznie Minister Finansów posiada kompetencję, wynikającą z art. 2 ust. 6 i ust. 7 u.g.h. do rozstrzygania (w drodze decyzji), czy dana gra jest grą na automacie, w rozumieniu przepisów tej ustawy. W ocenie Dyrektora IC, jeśli urządzający gry nie skorzysta z uprawnienia do wystąpienia o decyzję na podstawie wskazanych przepisów, organy celne uzyskują autonomiczne uprawnienie do poczynania własnych ustaleń, co do wystąpienia przesłanek uzasadniających wymierzenie kary na podstawie art. 89 i art. 90 u.g.h. Organy mają także prawo do samodzielnej oceny dokonanych ustaleń, z zachowaniem procedur przewidzianych w ordynacji podatkowej. W najbardziej obszernej części uzasadnienia decyzji poddanej kontroli Sądu w niniejszej sprawie, Dyrektor IC przedstawił szczegółowe rozważania, w których uwzględniono wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. w połączonych sprawach C-213/11, C-214/11 i C-217/11), na tle innych judykatów tego Trybunału, a także orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych (także wyroków tutejszego Sądu). W skardze strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 181, 187 § 1, art. 191 w zw. z art. 120 oraz 121 § 1 O.p. w zw. z art. 91 u.g.h., poprzez dokonanie całkowicie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu, ich wybiórczą ocenę, zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; art. 181 O.p w zw. z art. 187 § 1 O.p. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżąca była urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca podnajęła jedynie część powierzchni zewnętrznej firmie na skutek zawarcia umowy cywilnoprawnej i nie brała udziału w urządzaniu gier na zakwestionowanym urządzeniu, jak również nie zawierała porozumienia biznesowego dotyczącego uzyskiwania przychodów z zainstalowanego przez zewnętrzną firmę urządzenia, co wyklucza uznanie skarżącą za urządzającego gry na automatach w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt. 2 u.g.h.; art. 181 O.p. w zw. z art. 187 O.p. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a to zeznań świadka A. N. polegające na błędnym przyjęciu, że świadek wykonywał czynności na wyraźne polecenie osób uprawnionych do reprezentowania skarżącej spółki, a także, że czynności świadka wykonywane były w sposób stały, gdy tymczasem z zeznań świadka nie wynika aby czynności które podjął wobec urządzeń były zlecone przez osoby uprawnione do reprezentowania spółki, jak również aby w zakresie swoich obowiązków wynikających z umowy o pracę miał za zadanie obsługę urządzeń znajdujących się wewnątrz lokalu, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnych ustaleń faktycznych leżących u podstaw wydanej decyzji; art. 199a § 1 O.p. poprzez jego pominięcie polegające na nieustaleniu rzeczywistej treści czynności prawnej, nie zbadaniu zgodnego zamiaru stron i w konsekwencji przeprowadzenie zabiegu interpretacyjnego postanowień umowy zawartej pomiędzy stronami wyłącznie na podstawie dosłownego brzmienia oświadczeń woli złożonych przez strony, co doprowadziło organ do błędnych wniosków, że wolą stron było zawarcie umowy dzierżawy, gdy tymczasem rzeczywistą wolą stron było zawarcie umowy najmu; art. 200a O.p. poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej pomimo tego, że w sprawie istniały wątpliwości w zakresie materiału dowodowego, które wymagały od organu odwoławczego aby wyjaśnił je poprzez sprecyzowanie argumentacji prawnej w toku rozprawy administracyjnej, art. 233 § 1 pkt. 1 lit. a) O.p. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, mimo że istniały podstawy do jej uchylenia i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania lub umorzenia postępowania. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IC wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych; jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647, w związku z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednolity tekst: Dz. U. z 2016 r., poz. poz. 718, przywoływanej w dalszych rozważaniach jako "p.p.s.a."), skład orzekający Sądu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że okolicznością bezsporną i niekwestionowaną przez stronę skarżącą w sprawie było posiadanie przez urządzenie ujawnione w lokalu cech gry na automatach, o której mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h. Twierdzenie to znajduje pełne uzasadnienie w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, mianowicie: eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych w trakcie kontroli w lokalu strony skarżącej oraz opinii biegłego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier. W rozpoznawanej sprawie organy celne bezspornie wykazały, że gra na badanym urządzeniu umożliwia realizację wygranych pieniężnych. Ponadto organy celne wykazały także, że gra na badanym urządzeniu organizowana jest w celach komercyjnych. Jej organizowanie jest bowiem nastawione na zysk związany z odnoszeniem korzyści ze świadczeń pieniężnych osób uczestniczących w grze (odpłatność za grę). Z niewadliwie poczynionych ustaleń wynika także, że gra na badanym urządzeniu ma "charakter losowy", nie zaś zręcznościowy. W takim stanie rzeczy, Dyrektor trafnie ocenił charakter badanego urządzenia. Jego ustalenia wykazały, że automat umożliwia grę na automacie opisaną w art. 2 ust. 3 u.g.h. Zdaniem składu orzekającego, podstawowe w sprawie znaczenie należało przypisać zarzutom sprowadzającym się do sugestii skierowania rozstrzygnięć organów celnych obu instancji pod adresem podmiotu, który nie urządzał gier, w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. Od rozważenia trafności (lub bezzasadności) tego właśnie zarzutu wypada zatem rozpocząć wywody niniejszego uzasadnienia. Wprowadzając w art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.g.h. pojęcie "urządzający gry", wyłącznie w celu wskazania podmiotu, który podlega stosownej karze pieniężnej, prawodawca nie zdefiniował tego określenia. Dlatego też, stosując wskazane unormowania, trzeba dokonywać – każdorazowo – oceny, czy można przypisać danemu podmiotowi status "urządzającego gry", która powinna uwzględniać wszystkie, konkretne okoliczności danej sprawy. Godzi się, po pierwsze, zauważyć, iż żaden z przepisów ustawy hazardowej nie zakazuje wyraźnie zawierania umów (najmu, dzierżawy czy też użyczenia), na podstawie których wyłącznie inny podmiot będzie dopiero, w pełni samodzielnie, eksploatował automaty do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 (lub art. 2 ust. 5) u.g.h. Umowa, na którą powołują się obie strony sporu sądowego, wywodząc jednak z jej treści różne konsekwencje, jest bez wątpienia kontraktem prywatnym, regulowanym przepisami prawa cywilnego. W ocenie Sądu, nie można w związku z tym skutecznie polemizować z poglądem, iż interpretacja takiej umowy powinna być także dokonywana z zastosowaniem reguł przewidzianych w tej gałęzi polskiego systemu prawa. Podstawowe znaczenie będzie miała zatem w tym przypadku norma wysłowiona w art. 65 § 2 k.c., wedle której: "W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu" (kolejne, celowe podkreślenia Sądu). Umowa zawarta przez stronę skarżącą (w roli podmiotu udostępniającego część powierzchni lokalu, do którego ma tytuł prawny) z dzierżawcą (korzystającym z tej powierzchni w celu umieszczenia należącego do niej automatu do gier) nazwana została przez strony umową dzierżawy. Poszczególne elementy tej umowy zdają się wskazywać, że ma ona rzeczywiście taki charakter, skoro w zamian za swoje świadczenie, strona skarżąca uzyskuje roszczenie o zapłatę czynszu. Wysokość świadczenia dzierżawcy określonego jako czynsz została określona na kwotę [...] zł, powiększoną o należny podatek [...]% VAT. Zdaniem Sądu, z przywołanego, dosłownego postanowienia umowy, które jednak – w świetle art. 65 § 2 k.c. – nie ma decydującego znaczenia dla kierunku wykładni analizowanego kontraktu, wynika, iż "celem" tej umowy a zarazem "zgodnym zamiarem" stron było nie tyle zawarcie umowy dzierżawy, ile podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, polegającego na połączeniu składników majątkowych, jakimi dysponowały strony kontraktu (lokalem użytkowym strony skarżącej oraz automatem dzierżawcy), które dopiero wspólnie umożliwiały uruchomienie gier na automatach w sposób dostępny dla ogółu, a więc ich "urządzanie" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.g.h. Nie można zatem zarzucić, iż zainteresowana nie mogła być adresatem decyzji, w której wymierzono jej karę pieniężną. Jej rola nie ograniczała się bowiem wcale do udostępnienia części lokalu. Strona skarżąca zobowiązała się bowiem w zawartej umowie do zapewnienia możliwości podłączenia urządzenia do instalacji elektrycznej oraz udostępnienia urządzenia do używania gościom lokalu. W tym kontekście nie miały znaczenia ustalenia zmierzające do wyjaśnienia, czy zawarta umowa jest umową dzierżawy, czy też najmu. Dodatkowo z zeznań przesłuchanego w toku postępowania świadka zatrudnionego przez spółkę na podstawie umowy o pracę w charakterze kasjera - sprzedawcy w lokalu, w którym znajdował się przedmiotowy automat, wynikało, że jego rola w zakresie obsługi automatów polegała na ich włączaniu i wyłączaniu, pracownik dysponował także kluczami serwisowymi do automatów, których używał w razie zacięcia się automatu lub gdy zabrakło pieniędzy, ponadto kontaktował się telefonicznie z serwisantem. Trudno przy tym przyjąć, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, że zatrudniony przez nią pracownik samowolnie i z własnej inicjatywy włączał i wyłączał automaty do gier i że podejmowane czynności nie były zlecone przez stronę skarżącą. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że wraz z pismem z dnia [...] r. przesłano stronie skarżącej protokół z kontroli, zawierający w szczególności treść zeznań przesłuchanego w charakterze świadka jej pracownika. Jednocześnie pouczono stronę skarżącą o prawie do złożenia zastrzeżeń lub wyjaśnień co treści protokołu. Ponadto wyznaczono stronie skarżącej siedmiodniowy termin na wypowiedzenie się w zakresie zebranego materiału dowodowego. Strona skarżąca nie skorzystała z tych uprawnień, zachowując bierną postawę w toku postępowania administracyjnego. Zachowanie podmiotu kontrolowanego może natomiast wskazywać na jego ewentualne zaangażowanie w działalność w zakresie urządzania gier na automatach lub też brak takiego zaangażowania. Sąd nie podziela zarzutów skargi kwestionujących prawidłowość przeprowadzonego przez organy celne postępowania dowodowego i trafność oceny przeprowadzonych dowodów. W przekonaniu orzekającego składu, organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, do których zobowiązywały je regulacje art. 122 i 187 O.p. Zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia i nie został oceniony w sposób dowolny. W świetle wyrażonej w art. 191 O.p. zasady swobodnej oceny dowodów organ podatkowy dokonując oceny stanu faktycznego nie jest skrępowany żadnymi regułami ustalającymi wartość poszczególnych dowodów. Organ ten, według swej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania, ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych i wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne. Wyciągnięte w sprawie wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne. Poszczególne dowody poddano szczegółowej analizie i ocenie, dowody zostały także ocenione we wzajemnej łączności. Przeprowadzone postępowanie w pełni odpowiada wymogom wynikającymi z art. 122, art. 187 i art. 191 O.p. Tym samym nie było w ocenie Sądu, potrzeby przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Z tych wszystkich względów, stosownie do dyspozycji art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić w całości i orzec jak w sentencji wyroku.