III SA/Wr 14/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie Asesor WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca), , Protokolant Paulina Rosiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy ze skargi Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej im. C z siedzibą w M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 9 listopada 2004 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Opisaną w osnowie niniejszego wyroku decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. – działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (jednolity tekst – Dz. U. z 1998 r., Nr 90, poz. 575 ze zm.), § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego – po rozpatrzeniu odwołania PPKS w L., A S. A. oraz B S. A. w Z. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J. z dnia 24 lutego 2004 r., Nr [...], stwierdzającej u W. H. choroby zawodowej w postaci alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. Organ odwoławczy rozpoczął uzasadnienie swojego rozstrzygnięcia od przedstawienia przebiegu pracy zawodowej W. H., który był zatrudniony w następujących zakładach pracy: w PGR J. (jako pracownik fizyczny) – w okresie od 1 lutego 1970 r. do 8 czerwca 1970 r.; w Miejskiej Służbie Drogowej MRN w J. (jako robotnik budowlany) – w okresie od 11 września 1970 r. do 2 marca 1971 r.; w PGR J. (jako traktorzysta) – w okresie od 1 marca 1971 r. do 15 lutego 1973 r.; w Zakładzie Usług Remontowo-Budowlanych PZGS w J. (na stanowisku kierowcy) – w okresie od 16 lutego 1973 r. do 24 sierpnia 1974 r.; w PPKS w L. (na stanowisku kierowcy towarowego) – w okresie od 25 października 1974 r. do 11 sierpnia 1976 r.; jako członek Spółdzielni C w P. (na stanowisku traktorzysty) – od 11 sierpnia 1976 r. do 13 marca 1978 r.; jako członek tej samej Spółdzielni (jako kierowca samochodu ciężarowego) – od 1 kwietnia 1978 r. do 15 kwietnia 1980 r.; w Kopalni Surowców Skalnych w Z. (na stanowisku kierowcy technologicznego) – w okresie od 18 kwietnia 1980 r. do 31 grudnia 1991 r.; w Przedsiębiorstwie Robót Eksportowych Budownictwa Komunikacyjnego D w W. na stanowisku kierowcy (budowa eksportowa w Libii) – od 21 lipca 1987 r. do 2 marca 1989 r.; w Zakładzie Usług Transportowych W. H. w J. (w ramach własnej działalności gospodarczej) – w okresie od 13 kwietnia 1992 r. do 4 grudnia 1998 r.; w firmie E s. c. w J. (na stanowisku kierowcy mechanika) – od 10 września 2001 r. do 29 listopada 2002 r. Powołując się na karty oceny narażenia zawodowego, sporządzone przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w J., organ drugiej instancji przyjął, iż zainteresowany – pracując na wymienionych stanowiskach – był narażony na czynnik szkodliwy (chrom ze zużytych smarów i olejów). W dalszej części uzasadnienia PWIS podkreślił, że W. H. był badany w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. Jednostka ta – po przeprowadzeniu testów płatkowych – wydała w dniu 25 marca 2003 r. orzeczenie Nr [...] o rozpoznaniu alergicznego kontaktowego zapalenia skóry, a więc schorzenia figurującego w poz. 18.1. wykazu chorób zawodowych z 2002 r. (organ zacytował treść tego orzeczenia). Sam organ odwoławczy skierował zainteresowanego na badanie konsultacyjne do Instytutu Medycyny Pracy w Ł., z prośbą o wydanie ostatecznej opinii w sprawie choroby zawodowej W. H. Efektem badań przeprowadzonych w Instytucie było orzeczenie lekarskie dnia 26 sierpnia 2004 r., Nr [...], w którym jednostka II stopnia orzeczniczego także rozpoznała u pacjenta alergiczno kontaktowe zapalenie skóry rąk i stóp pochodzenia zawodowego (treść tego orzeczenia również przytoczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, iż w odpowiedzi na zawiadomienie zainteresowanych zakładów pracy o zakończeniu postępowania wyjaśniającego oraz o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i przedstawienia swojego stanowiska w sprawie, pełnomocnik C w P. zarzucił, iż ustalenie, że W. H. był zatrudniony był w tym zakładzie na stanowisku traktorzysty a następnie kierowcy samochodu ciężarowego nie znajdują odzwierciedlenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym (brak jest na to stosownych dokumentów). Zwrócił ponadto uwagę, że oświadczenia złożone na karcie 56a i 56 akt administracyjnych powinny być przedmiotem postępowania karnego. Mając na uwadze takie ustalenia, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wywodził, iż – w świetle § 2 ust. 1 i § 5 ust 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach – do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione łącznie dwa warunki: 1) choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, 2) choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy. Organ uznał, że w przypadku W. H. warunki te zostały spełnione. Obie placówki orzecznicze (D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł.) były zgodne co do faktu, iż choroba zainteresowanego ma związek z warunkami pracy. Zdaniem organu, oba orzeczenia lekarskie są obiektywne, spójne i przekonujące Spełniają zatem kryteria opinii biegłego. PWIS podkreślił dalej, iż ustalenie, w którym z miejsc pracy nastąpił początek choroby nie jest możliwe. W przypadku schorzeń o podłożu alergicznym nawet śladowe ilości alergenów w środowisku pracy mogą spowodować rozwój choroby. Uczulenie na związki chromu należy do schorzeń rozwijających się powoli, po długim okresie ekspozycji. W związku z powyższym – zgodnie z § 8 ust. 3 przywoływanego już wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. – decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej przekazana zostaje wszystkim pracodawcom, u których miała miejsce ekspozycja na czynnik odpowiedzialny za wystąpienie choroby zawodowej. Ustosunkowując się do zarzutów pełnomocnika Spółdzielni C w P., organ powołał się na znajdujące się w aktach sprawy dokumenty potwierdzające zatrudnienie W. H. w tymże zakładzie pracy (karta oceny narażenia zawodowego z 20 maja 2003 r. oraz protokół przesłuchania strony z dnia 4 lipca 2003 r. zawierający pouczenie o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy). Zaznaczył też, iż karty Nr 56a i 56, dotyczące zatrudnienia W. H. w firmie E s. c. w J., nie były brane pod uwagę przy rozpatrywaniu sprawy, ponieważ wynika z nich, iż powołany świadek wycofał wcześniej złożone oświadczenie z dnia 5 października 2004 r. nie wnosi żadnych nowych okoliczności do sprawy. Decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 18 listopada 2004 r. została zaskarżona przez pełnomocnika Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej im. C z siedzibą w M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, z żądaniem uchylenia zakwestionowanej decyzji – w części dotyczącej strony skarżącej. W skardze zarzucono naruszenie przepisów § 2 ust. 1 i § 5 ust 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, poprzez błędną interpretację wskazanych przepisów i przyjęcie, że w środowisku pracy pana W. H. występowały czynniki szkodliwe wywołujące chorobę zawodową. W uzasadnieniu skargi – po skrótowym opisie przebiegu postępowania administracyjnego – wywodzono, że strona skarżąca mogła się zapoznać ze zgromadzoną w sprawie dokumentacją dopiero z chwilą zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Organy nie czyniły wcześniej w siedzibie strony skarżącej ustaleń, dotyczących występowania czynników szkodliwych znajdujących się w środowisku pracy W. H. Niekorzystne dla skarżącego decyzje zostały wydane tylko na podstawie protokołu przesłuchania W. H. Podkreślono dalej, że z dokumentów znajdujących się w Spółdzielni wynika, iż w latach 1976-1980 nie był on tam zatrudniony na stanowisku traktorzysty czy kierowcy samochodu ciężarowego, ponieważ był członkiem spółdzielni (pracownikiem polowym). Świadczyć o tym miałyby listy płac z tamtego okresu, dołączone do skargi. Podniesiono w związku z tym, że strona skarżąca jest spółdzielnią produkcyjną zrzeszającą członków, którzy nie są pracownikami, a większość prac, które są w niej wykonywane, to prace polowe. Dlatego też przyjęcie przez organy PIS obu instancji, że oba warunki opisane w cytowanym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. zostały spełnione, nie znajduje – w ocenie skarżącej Spółdzielni – uzasadnienia albowiem W. H., jako pracownik polowy, nie miał żadnej styczności z chromem – alergenem występującym w zużytych smarach i olejach, który wywołał stwierdzoną u niego chorobę zawodową. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia zgodność rozpoznania zawodowego tła schorzenia zdiagnozowanego u W. H. (alergicznego kontaktowego zapalenia skóry) przez obie medyczne jednostki orzecznicze badające pacjenta. Zarówno testy płatkowe wykonane w Poradni Dermatologicznej D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W., jak i testy naskórkowe, którym poddano zainteresowanego w trakcie hospitalizacji w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. potwierdziły jego uczulenie na związki chromu i kobaltu. W orzeczeniu placówki orzeczniczej I stopnia podkreślono ponadto, iż "uczulenie na związki chromu należy do schorzeń rozwijających się powoli, po długim okresie ekspozycji", stwierdzając przy tym jednoznacznie, że "na podstawie całokształtu obrazu chorobowego, dodatnich testów płatkowych na dwuchromian potasu korelujących z narażeniem zawodowym można z przeważającym prawdopodobieństwem rozpoznać zawodowe alergiczne kontaktowe zapalenie skóry." Natomiast jednostka orzecznicza II stopnia podniosła, iż alergeny zwróciła dodatkowo uwagę na obecność wspomnianych alergenów, na które uczulony jest W. H. (chrom i kobalt), "m.in. w zużytych smarach i olejach", konkludując, iż "analiza narażenia zawodowego, przebiegu choroby oraz wyników (...) badań dają podstawy do rozpoznania u pacjenta zawodowej etiologii choroby skóry". Dysponując orzeczeniami o takiej treści (w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji PWIS zacytował te orzeczenia w jeszcze szerszym zakresie) – spójnymi, jednoznacznymi w swojej wymowie i wzajemnie się uzupełniającymi – i konfrontując je z przebiegiem pracy zawodowej zainteresowanego, zwłaszcza w kontekście stwierdzonego, co najmniej kilkunastoletniego okresu zatrudnienia (w różnych zakładach pracy) na stanowisku kierowcy samochodów lub traktorzysty, co narażało W. H. na nieunikniony i naturalny kontakt ze zużytymi smarami i olejami zawierającymi wspomniane alergeny, organ odwoławczy miał pełne prawo do stwierdzenia choroby zawodowej u zainteresowanego, w efekcie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania wyjaśniającego. Strona skarżąca nie kwestionuje zresztą istnienia takiej choroby. Biorąc pod uwagę zarzuty sformułowane w skardze należy stwierdzić, że istotę sporu w niniejszej sprawie stanowiła kwestia narażenia zawodowego w okresie pracy W. H. w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej im. C w P. Także jednak i w tym zakresie należy podzielić w pełni ocenę dokonaną przez organy inspekcji sanitarnej. W przedłożonej Sądowi dokumentacji sprawy znajdują się bowiem kopie duplikatów dwóch świadectw pracy RSP w P. potwierdzających, że w dniach od 11 sierpnia 1976 r. do 13 marca 1978 r. W. H. zajmował stanowisko traktorzysty, natomiast w dniach od 1 kwietnia 1978 r. do 15 kwietnia 1980 r. – stanowisko kierowcy samochodu ciężarowego. Mocy dowodowej tych dokumentów nie mogą przecież skutecznie podważać kopie list płac, na które powołuje się strona skarżąca (figuruje na nich również nazwisko W. H.), opatrzone adnotacją "członkowie spółdzielni – prac. polowi". Ani fakt świadczenia pracy w charakterze członka Spółdzielni (a nie na zasadzie formalnego zatrudnienia przez Spółdzielnię), ani też fakt wykonywania prac polowych nie wykluczają bowiem wcale możliwości świadczenia tego typu usług przez W. H. jako traktorzysty lub kierowcy samochodu ciężarowego. Uwzględniając przywołane okoliczności, organy inspekcji sanitarnej orzekające w sprawie nie mogły więc pominąć C w P. przy ustalaniu kręgu tych zakładów pracy, w których istniało potencjalne niebezpieczeństwo narażenia na działanie alergenów szkodliwych dla zdrowia W. H. Trafnie przy tym podkreślił organ drugiej instancji, iż ustalenie, w którym z miejsc pracy nastąpił początek choroby nie jest możliwe z tego powodu, iż uczulenie na związki chromu należy do schorzeń rozwijających się powoli, po długim okresie ekspozycji. Dlatego też prawodawca wymaga w przepisie § 8 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) doręczenia odpisów decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej wszystkim pracodawcom, "zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej". Takie normatywne ujęcie nie przesądza wcale o tym, że każdy z pracodawców zatrudniających pracownika w warunkach określonych w hipotezie przytoczonego przepisu jest jednocześnie odpowiedzialny za wywołanie stwierdzonej u tego pracownika choroby zawodowej. Jak już natomiast stwierdzono we wcześniejszym fragmencie niniejszego wywodu, prawidłowo dokonane przez organy ustalenia faktyczne nie wykluczają istnienia – także w C w P. warunków, które "mogły" (choć wcale nie musiały) spowodować skutki zdrowotne, o których mowa w cytowanym zapisie rozporządzenia. W konkluzji należy podkreślić, iż skład orzekający Sądu nie dopatrzył się żadnego z naruszeń wskazanych w przepisach art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), co obligowało do oddalenia skargi, stosownie do art. 151 tej samej ustawy.