III SA/Wr 140/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Marcin Miemiec, Sędzia WSA Anna Moskała (sprawozdawca), Maciej Guziński, , Protokolant Ewa Pąsiek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 lipca 2012 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. stwierdza nieważność decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. o Nr [...] i z dnia [...] r. Nr [...] L. J. (zwany w dalszej części w skrócie: "skarżącym"), w dniu [...] r. wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które zobowiązany był opłacać jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Wniosek ten dotyczył okresów: od [...] roku do [...] roku oraz [...] roku. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległości, nie dopatrując się w sprawie podstaw do zastosowania ulgi. Od decyzji tej skarżący pismem z dnia [...] r., złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W związku z kwestionowaniem przez stronę wysokości zadłużenia, decyzją z dnia [...] r., Zakład ustalił wysokość zadłużenia ([...] złotych). W odwołaniu od powyższej decyzji z dnia [...] r., skierowanym do Sądu Okręgowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, skarżący ponownie wniósł o umorzenie zaległości za okres od [...] roku do [...] roku oraz za [...] roku. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął kolejne postępowanie w sprawie umorzenia należności wobec organu, które następnie zawiesił, do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy w sprawie ustalenia wysokości zadłużenia przez Sąd Okręgowy (postanowienie z dnia [...] r.). Organ zawiesił również postępowanie toczące się jednocześnie na podstawie wniosku z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r., wobec powzięcia wiadomości o prawomocnym oddaleniu odwołania skarżącego przez Sąd Okręgowy, Zakład podjął zawieszone postępowania i po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających, w dniu [...] r. wydał decyzję o numerach [...] oraz [...], którymi odpowiednio: odmówił umorzenia zaległości i umorzył postępowanie w sprawie w zakresie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami tych składek. Jednocześnie, w sprawie toczącej się na podstawie wniosku z dnia [...] r., Zakład w dniu [...] r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia. Od decyzji o numerach [...] oraz [...], skarżący w dniu [...] r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi podnosił brak zawinienia w niedotrzymaniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn, niż podniesiono w jej zarzutach. Zaskarżona decyzja oraz decyzje z nią powiązane zostały wydane bez podstawy prawnej, co doprowadziło do stwierdzenia przez Sąd ich nieważności, które to naruszenia miały wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z treścią przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz przepisu art. 3 p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia i inne akty z zakresu administracji publicznej, a także skarg na bezczynność i polega na badaniu zgodności tych czynności i aktów z przepisami prawa materialnego oraz prawa procesowego. Stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż podniesione w skardze zarzuty wymagają ustosunkowania się, jednak nie są wyłącznym kryterium badania legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet gdy dany zarzut nie został podniesiony (vide wyroki WSA w Warszawie z dnia 6 maja 2004 r. w sprawie sygn. akt I SA 2027/02, Lex 146756 i z dnia 29 czerwca 2004 r. w sprawie sygn. akt I SA 2819/2, Lex 146750). Oznacza to możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego także z przyczyn nie podniesionych w skardze, a z powodu naruszenia przepisów prawa dostrzeżonych przez Sąd z urzędu jak również możliwość uwzględnienia skargi pomimo niepodzielenia części zarzutów o ile inne dostrzeżone błędy organu dyskwalifikują decyzję z racji mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Przytoczone brzmienie powyższych przepisów, obrazujących zasady postępowania przed sądem administracyjnym stało się w ocenie Sądu, niezbędne z uwagi na objęcie sprawy niniejszej szeroko pojętą kognicją sądu administracyjnego. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd, z urzędu (art. 135 p. p. s. a.), była wydana przez ZUS decyzja, którą stwierdzono uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia składek za okres od [...] roku do [...] roku, oraz [...] roku, który to wniosek skarżący zawarł w odwołaniu do Sądu Okręgowego (pismo z dnia [...] r.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie opisanego wniosku, wszczął postępowanie w sprawie umorzenia zaległości, pomimo faktu, iż postępowanie w sprawie umorzenia tych samych należności toczyło się już przed organem, na podstawie wniosku skarżącego z dnia [...] r. W postępowaniu tym, w dniu [...] r. zapadła decyzja o odmowie umorzenia, która w dniu wszczęcia postępowania kontrolowanego w niniejszej sprawie, nie była ostateczna, bowiem pismem z dnia [...] r., skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wszczęcie zatem kolejnego postępowania w sprawie będącej już przedmiotem rozpoznania, przed tym samym organem, w tym samym przedmiocie (należności, których umorzenia domagał się skarżący w obu postępowaniach pozostają tożsame), należy zakwalifikować jako dokonane z rażącym naruszeniem prawa. Skoro bowiem organ wypowiedział się już jednokrotnie w przedmiocie umorzenia (decyzja z dnia [...] r.) i rozstrzygnięcie to nie było ostateczne, brak było podstaw prawnych do wszczynania kolejnego, tożsamego postępowania. W konsekwencji, wydanie decyzji [...] oraz [...], w dniu [...] r., było niedopuszczalne co pozwalało uznać, iż zostały wydane bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Co znamienne, rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., oznacza wadliwość aktu administracyjnego skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Powyższa okoliczność obligowała więc sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowiącego, iż sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Zaskarżona decyzja, jakkolwiek wydana bez podstawy prawnej, obarczona też jest innego rodzaju wadą. W szczególności, wskazać należy, że po doręczeniu skarżącemu decyzji o numerach [...] i [...], wniósł on o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując we wniosku, że dotyczy on obu opisanych rozstrzygnięć z dnia [...] r. Tymczasem, organ wydał po jego rozpoznaniu jedno rozstrzygnięcie (o numerze [...]), zaskarżone w niniejszej sprawie do Sądu, w którym to rozstrzygnięciu wskazano, że dotyczy ono decyzji z dnia [...] r., o numerze [...] (czyli orzeczenia w przedmiocie umorzenia postępowania), jednocześnie w treści jego uzasadnienia podnosząc, że odnosi się ono do orzeczenia o odmowie umorzenia zaległości. Czyni to zaskarżone rozstrzygnięcie Zakładu dodatkowo nieprawidłowym, bowiem nie określa w jasny sposób, do której decyzji z dnia [...] r. się odnosi, czy do decyzji o numerze [...] o odmowie umorzenia zaległości, czy to orzeczenia [...] o umorzeniu postępowania. Sąd dodatkowo pragnie wskazać organowi na jeszcze jedno uchybienie występujące w trakcie toczącego się postępowania. Mianowicie, postanowieniem z dnia [...] r. zawieszono postępowanie administracyjne w sprawie. Następnie, kiedy przyczyna zawieszenia ustała, w dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał postanowienie, którym wznowił postępowanie w sprawie. Tymczasem, stosownie do treści art. 97 § 2 K.p.a., gdy ustępują przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmuje postępowanie. Natomiast termin "wznowienie postępowania" odnosi się jedynie do jednego z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego i oznacza ponowne rozpatrywanie sprawy ostatecznie już rozstrzygniętej (art. 145 – 152 K.p.a.). W rozpatrywanej sprawie oczywistym jest, że organ powinien był wydać orzeczenie o podjęciu zawieszonego postępowania, nie zaś o jego wznowieniu, bowiem postępowanie w sprawie nie było prowadzone w trybie nadzwyczajnym i nie dotyczyło ostatecznej decyzji. Kierując się dyspozycją art. 135 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność nie tylko zaskarżonej decyzji, ale również rozstrzygnięć z dnia [...] r. o numerach [...] oraz [...], bowiem wszystkie opisane orzeczenia, z wyżej opisanych szczegółowo powodów, wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.