III SA/Wr 143/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu T. K. od postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 lutego 2026 r. nr 0201-IEE1.7192.3.2026.11 w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala sprzeciw. Postanowieniem 23 lutego 2026 r. nr D0201-IEE1.7192.3.2026.11 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy, DIAS) uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy (dalej: ZUS, organ I instancji) z 1 grudnia 2025 r. nr 190171D-XDE25.000008 o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec T. K. (dalej: skarżący, strona skarżąca) na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu postanowienia z 1 grudnia 2025 r. ZUS wskazał, że umorzenie nastąpiło, bowiem prowadzona egzekucja okazała się bezskuteczna. Bezskuteczność wynika z faktu braku majątku skarżącego, z którego można prowadzić egzekucję (brak środków na rachunku bankowym, brak możliwości egzekucji ze świadczenia emerytalno-rentowego oraz z nieruchomości. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, że organ I instancji nie posiada legitymacji organu egzekucyjnego. Egzekucję prowadzi od 2016 r. na podstawie tytułów wykonawczych, które nie są prawomocne i wykonalne. Egzekucja jest bezskuteczna z winy ZUS, który zaniża wypłacane mu świadczenie emerytalne do 60% w celu wykazania zasadności dalszych czynności egzekucyjnych. Podniósł również, że z powodu błędów popełnianych przez organy podczas prowadzenia wobec niego egzekucji w latach 1995-1998 zwrócono mu kwotę ponad 22 000 zł tytułem kosztów egzekucyjnych. Dalej wskazał, że uzasadnienie postanowienia organu I instancji z 1 grudnia 2025 r. rażąco narusza prawo, bowiem w jego treści ujawniono popełnione przez ZUS czyny o charakterze karno-skarbowym. Według skarżącego, postanowienie z 1 grudnia 2025 r. wydano bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto wydał je organ do tego nieuprawniony, co skutkuje jego nieważnością z mocy prawa. W wyniku rozpoznania zażalenia DIAS uznał, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe, jednakże z innych przyczyn, niż wskazał skarżący. Na podstawie art. 138 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2025 r. poz. 1691) – dalej: k.p.a. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazał, że postanowienie z 1 grudnia 2025 r. zostało wydane przez organ niewłaściwy, bowiem skarżący co najmniej od 2021 r. nie mieszka pod adresem, dla którego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest właściwy miejscowo, zatem narusza art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2025 r. poz. 132 ze zm.) – dalej: u.p.e.a. Wskazał, że organ I instancji ponownie prowadząc postępowanie powinien ustalić organ właściwy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Bowiem postanowienie w sprawie umorzenia postępowania powinien wydać organ właściwy miejscowo. W sprzeciwie od postanowienia DIAS skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego postanowienia, 2) nakazanie merytorycznego rozpatrzenia zarzutów braku podstaw do prowadzenia egzekucji, 3) nakazanie zwrotu dokonanych potrąceń z emerytury oraz wstrzymanie dalszej egzekucji, 4) przekazanie sprawy do organu wyższego stopnia lub WSA z pominięciem ZUS Legnica. W odpowiedzi DIAS wniósł o oddalenie sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026 r. poz.143 ze zm.) — dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 64f p.p.s.a. od postanowienia, do którego odpowiednie zastosowanie ma art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści postanowienia może wnieść od niego sprzeciw, zwany dalej sprzeciwem od postanowienia. Przepisy art. 64b-64e p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji , o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zgodnie natomiast z art. 144 k.p.a., w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Rozpoznając sprawę Sąd stwierdził, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że uchylone przez DIAS postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego zostało wydane przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy, działającego jako organ egzekucyjny. Tymczasem co najmniej od grudnia 2021 r. skarżący zamieszkiwał w W. – zgodnie z informacją w tytule wykonawczym z 1 grudnia 2021 r., w którym organ w części A.1 formularza wskazuje adres [...] oraz w dokumentach następnych i pod tym adresem prowadzi ze skarżącym korespondencję. Zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanego, wierzyciela albo z urzędu wydaje organ egzekucyjny (art. 59 § 4 zdanie pierwsze u.p.e.a.). Z kolei właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego (art. 22 § 2 u.p.e.a.). Jeżeli więc organ niewłaściwy miejscowo (Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy) wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika mającego miejsce zamieszkana w W., to postanowienie to należało uchylić jako wydane z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Słusznie zatem DIAS uchylił je na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., przekazał do ponownego rozpatrzenia i prawidłowo wskazał okoliczności konieczne do zbadania przed wydaniem orzeczenia. Ze względu na treść przytoczonego wyżej art. 64e p.p.s.a., Sąd nie rozpatrzył zarzutów sprzeciwu, bowiem wykraczają one poza ocenę przesłanek wydania zaskarżonego postanowienia. Skoro Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, sprzeciw należało oddalić na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a.