III SA/Wr 145/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Anna Stec, Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk, , Protokolant Monika Mikołajczyk, po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2006 r. przy udziale ---- sprawy ze skargi W. N. na decyzję Wojewody D. z dnia 19 stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji nr [...] z dnia 12.X.2004 r.; II. zasadza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącego kwotę 144 zł (sto czterdzieści cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z 19 stycznia 2005 r. Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję organu i instancji, którą orzeczono o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu położonym w J. G. przy ul. M. [...]. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wskazał, że podstawą rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta J.G. było przyjęcie, Iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 Nr 87, poz. 960 ze zm.). W odwołaniu od tej decyzji skarżący kwestionował dobrowolny i trwały charakter opuszczenia miejsca zameldowania. Kwestionował także wiarygodność zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, a także przywoływał ustalenia poczynione przez Prokuraturę Rejonową w J. G. na okoliczność, że do mieszkania nie był wpuszczany przez W. N. Rozpoznając powyższe odwołanie Wojewoda D. nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Wskazał, iż nie ulega wątpliwości, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w J. G. nakazano skarżącemu wydanie W. N. spornego lokalu. Lokal ten otwarto komisyjnie w obecności funkcjonariuszy policji. Stwierdzono zdewastowanie pomieszczeń oraz brak rzeczy stanowiących własność skarżącego. Przesłuchani w sprawie świadkowie potwierdzili, że skarżący nie zamieszkuje w tym lokalu od ponad 3 lat. W czasie zapoznawania się z aktami sprawy skarżący oświadczył do protokołu, że w mieszkaniu przy ul. M. [...] nie zamieszkuje od lipca 2001 r., gdyż nie został do niego wpuszczony. Wojewoda D. przywołał także, iż w aktach sprawy znajduje się doniesienie skarżącego wniesione do Prokuratury Rejonowej w J. G. w sprawie zmuszania przez W. N. do określonego zachowania, która wymieniając zamki w mieszkaniu uniemożliwiła skarżącemu korzystanie z lokalu. Z poczynionych przez organ odwoławczy ustaleń wynika, że postanowieniem z dnia 21 września 2001 r. odmówiono wszczęcia dochodzenia w sprawie z uwagi na nie zaistnienie przestępstwa. Powyższe okoliczności - zdaniem organu odwoławczego - wypełniają przesłanki o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co obligowało do podjęcia rozstrzygnięcia utrzymującego w mocy decyzję organu I instancji. W skardze na tę decyzję skarżący domagał się jej uchylenia. Podniósł, że wadliwe są ustalenia organu odwoławczego co do braku rzeczy osobistych skarżącego w spornym lokalu. Przywołał ustalenia poczynione przez Prokuraturę, która wartość pozostawionych przez skarżącego rzeczy oceniła na ok. 35.000 zł. Zaprzeczył również by dobrowolnie opuścił przedmiotowy lokal. Podniósł, że nastąpiło to na skutek wymiany zamków przez W. N., Odnośnie komisyjnego otwarcia mieszkania wskazał, że samo otwarcie nie było dokonane w obecności policji. Dopiero po odpowiednim "przygotowaniu" mieszkania przez W. N. wezwano policję i zrobiono zdjęcia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie skarżący podtrzymał zarzuty zgłoszone w skardze a nadto podniósł, że dowody z zeznań świadków przeprowadzono bez jego udziału, pomijając zawiadomienie go o przeprowadzeniu tych dowodów. Jest to o tyle nie bez znaczenia, że jeden ze świadków jest obecnie mężem D. Takie zachowanie organów naruszyło jego prawo do obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według normy art. 3 § I ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą, oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje organów obu instancji uchybiają obowiązującemu prawu w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. Nr 32, poz. 174 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, stanowi, że "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić". Cytowany przepis przewiduje zatem dwa stany faktyczne uzasadniające wymeldowanie, a to jeżeli: 1/ osoba utraciła wymienione w art. 9 ust. 2 ustawy uprawnienie do przebywania w lokalu i bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, 2/ osoba ta opuściła bez wymeldowania dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 2 miesięcy a nadto ponownego miejsca jej pobytu ustalić nie można. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01) orzeczono o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z Konstytucją. Motywowano to faktem, że art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dotyczy danych, które nie są objęte ewidencją ludności, potwierdzenie posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu nie służy bowiem rejestrowaniu tych uprawnień przez organ meldunkowy. Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Skoro zatem, art. 15 ust. 2 ustawy nakazywał organowi podejmującemu decyzję o wymeldowaniu badać przesłankę posiadania uprawnienia do przebywania w lokalu wymienioną w art. 9 ust. 2, a norma ta mocą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego została wyeliminowana z systemu prawnego, to również i w tym wypadku organ został pozbawiony podstaw do badania czy osoba, która ma być wymeldowana nadal posiada uprawnienia do przebywania w lokalu. Służyłoby to bowiem nie ewidencji ludności, ale rejestracji stanu prawnego, a takiego prawa organowi meldunkowemu odmówiono. Oznacza to, że w wypadku wymeldowania na podstawie pierwszej hipotezy art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych badaniu podlega obecnie tylko spełnienie przesłanki faktycznej w postaci opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka konieczna do dokonania wymeldowania. Przy ustalaniu wystąpienia tej przesłanki organ związany jest przepisami prawa procesowego, a zwłaszcza zasadą ogólną prawdy obiektywnej, ustanowioną w art. 7 K.p.a. Przepis ten nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W tym celu organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). W świetle art. 10 § 1 Kpa organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania. Odstępstwo od tej zasady przewidziane jest wyłącznie w wyjątkowych przypadkach - gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2 art. 10). Zgodnie z § 3 cytowanego przepisu organ obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od tej zasady. Czynny udział w każdym stadium postępowania, jak wynika z literalnego brzmienia, odnosi się zatem również do tej jego fazy, którą określa się mianem postępowania wyjaśniającego, tzn. do czynności procesowych mających na celu ustalenie stanu faktycznego oraz dokonania jego oceny prawnej. Omawiana zasada przejawia się m.in. w treści art. 79 Kpa. Zgodnie z § 1 tego artykułu strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków przynajmniej na siedem dni przed terminem. Bezsprzecznie wskazana norma prawna nakłada na organ obowiązek powiadomienia strony o mającym się odbyć przesłuchaniu celem obrony jej interesów w toczącym się postępowaniu. Strona ma bowiem prawo brania udziału w przeprowadzaniu tego dowodu, może zadawać pytania świadkom i pozostałym stronom oraz składać wyjaśnienia, jak stanowi art. 79§ 2 Kpa. Realizacja przytoczonego przepisu ma służyć gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 Kpa. W niniejszej sprawie strony postępowania nie zostały powiadomione przez organ prowadzący postępowanie o mających się odbyć przesłuchaniach świadków, co ewidentnie wynika z akt sprawy. W toku przeprowadzenia tychże czynności procesowych organ zatem działał z jawnym naruszeniem przywołanego przepisu, pozbawiając bezprawnie strony możliwości wzięcia w nim czynnego udziału, gdy o rezygnacji z tego prawa może decydować wyłącznie strona, ponieważ to ona nim rozporządza. Uchybienie to ma szczególną wagę w przedmiotowej sprawie zważywszy, że decyzje organów obu instancji zostały wydane na ustaleniach stanu faktycznego w zasadniczej mierze dokonanych właśnie w oparciu o złożone przez świadków i strony zeznania. W literaturze i doktrynie podkreśla się, że uchybienie treści art. 79 Kpa stanowi niewątpliwie kwalifikowane naruszenie norm prawa procesowego, występujące jako jedna z podstaw do wznowienia postępowania, o czym mowa w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Nie można również pominąć naruszenia przez organy obu instancji art. 107 § 1-4 K.p.a, a także art. 15 tej ustawy przez organ odwoławczy. Skrótowość uzasadnień, sprowadzająca się do przytoczenia brzmienia przepisów, brak odniesienia się do dowodów zgromadzonych w sprawie jest nie do zaakceptowania. Jest to szczególnie rażące w przypadku organu odwoławczego, który zgodnie z zasadą dwuinstancyjności obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zatem ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu l instancji, co uczynił w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.