III SA/Wr 149/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi G.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 149/16 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata i umorzeniu postępowania w pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 maja 2016 r. Pismem z dnia [...] r. skarżący G. T. wniósł skargę na opisaną w osnowie niniejszego postanowienia decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek. We wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata skarżący podał, że stracił cały swój dobytek w dwóch pożarach jego komunalnego mieszkania, jest osobą chorą, mieszka z obcą rodziną, z dochodu z tytułu emerytury w kwocie 1.570 zł ponosi koszty swojego utrzymania w tym spłaca kredyt kwotą 700 zł miesięcznie. Skarżący, pomimo wezwania, nie dołączył do wniosku żadnych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej. W treści pisma procesowego z dnia [...] r. skarżący powtórzył argumentację wywiedzioną we wniosku. Postanowieniem z dnia 18 maja 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie w pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że przedmiotem skargi G. T. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek, która stanowi działanie organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, wskazaną w art. 239 § 1 pkt 1) lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżący nie ma zatem – jak wskazał referendarz sądowy – z mocy ustawy obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Dlatego zdaniem referendarza sądowego postępowanie dotyczące jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w określonym na formularzu wniosku zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowe, i w konsekwencji, na zasadzie art. 161 § 1 pkt 3) w zw. z art. 258 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, umorzyć. Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera – w ocenie referendarza sądowego – dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, że nie zgadza się z oceną referendarza sądowego dotyczącą jego sytuacji finansowej. Zauważył, że wyjaśnił w pełni swoją trudną sytuację materialną, żądanie natomiast od niego dodatkowych dokumentów jest - w jego ocenie, szykaną. Dodatkowo podkreślił, że uzyskanie dodatkowych dokumentów wiązałoby się z wydatkami, a na to go nie stać. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 – dalej: "ustawa zmieniająca"), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Stosownie do brzmienia art. 239 § 1 pkt 1) lit. e) p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie, przedmiotem skargi G.T. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu składek, która stanowi działanie organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji zatem skarżący – jak słusznie zauważył referendarz sądowy – nie ma z mocy ustawy obowiązku uiszczania w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Zatem uiszczenie wpisu sądowego od skargi nie jest warunkiem dla jej rozpoznania przez Sąd. Dlatego postępowanie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało jako bezprzedmiotowe umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3) w zw. z art. 258 § 1p.p.s.a., o czym słusznie orzekł referendarz sądowy w punkcie 2. zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata należy na wstępie podkreślić, iż z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ponadto istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Dodatkowo należy zauważyć, że na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem w niniejszej sprawie strona nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść choćby uprawdopodobniłaby jej sytuację materialną i życiową, która wynika z jej oświadczeń i której uprawdopodobnienie pozwoliłoby w tej sprawie na uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy. Słusznie zatem referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od ich wykazania lub choćby uprawdopodobnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.