III SA/Wr 164/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie - Sędzia NSA Krystyna Anna Stec, Protokolant - Sędzia NSA Józef Kremis, , Protokolant - Jolanta Ryndak, po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. C. na decyzję Wojewody D. z dnia 31 stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania D. C. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia 30 listopada 2004 r., Nr [...]; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz skarżącego J. C. 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. określa, że decyzję wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu. Opisaną decyzją w postępowaniu odwoławczym Wojewoda D. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy O. z 30 listopada 2004 r. nr [...] odmawiającej wymeldowania D. C. z pobytu stałego w lokalu przy ul. L. [...] w O. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji przytoczył, że postępowanie w sprawie wymeldowania D. C. wszczęto dnia 02.06.2004 r. na wniosek J. C. - właściciela lokalu i byłego męża wymienionej. W uzasadnieniu wniosku J. C. podał, iż D. C. od około 15 lat przebywa w Stanach Zjednoczonych. W pisemnych wyjaśnieniach z dnia 26.07.2004 r. D. C. potwierdziła fakt pobytu za granicą, utrzymując jednocześnie, iż pobyt ten ma charakter czasowy i jest związany z wykonywaną pracą. Wskazała jednocześnie na okoliczność zamieszkiwania w miejscu stałego zameldowania swoich dzieci, w tym niepełnosprawnego syna pozostającego na jej utrzymaniu. W miejscu pobytu stałego przebywała w okresie od maja do lipca 2002 r., w lokalu znajdują się należące do niej rzeczy, a w okresie od 2000 do 2004 roku poczyniła wydatki na remont kapitalny, jak również ponosi bieżące koszty utrzymania mieszkania. Strona oświadczyła, iż "po załatwieniu spraw związanych z planowanym zakończeniem pracy w USA oraz przejściem na emeryturę zamierza powrócić na stałe do miejsca zamieszkania". Organ I instancji w dniu 14.10.2004 r. przeprowadził czynności wyjaśniające w miejscu zameldowania, w wyniku których ustalono, iż w mieszkaniu zastano obecną D. C., która oświadczyła, iż obecnie mieszka w przedmiotowym lokalu wraz z córką, pod koniec listopada wyjedzie do Stanów Zjednoczonych, ale zamierza powrócić i stale przebywać w O. W lokalu posiada swoje rzeczy, w tym sprzęt gospodarstwa domowego. Przesłuchany w dniu 25.10.2004 r. J. C. wprawdzie potwierdził fakt posiadania w lokalu przedmiotów należących do wymienionej lecz wyraził opinię, iż jej pobyt ma charakter chwilowy. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji zauważył w kontekście regulacji z art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, iż należy zbadać zamiar osoby, przy czym dokonując oceny w tym zakresie nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne jest, czy okoliczności faktyczne sprawy potwierdzają deklarowaną przez stronę wolę zamieszkiwania pod wskazanym adresem, czy też pozostają w nią z sprzeczności. Wojewoda wskazał, iż D. C. deklaruje zamiar pobytu stałego w lokalu przy ul. L. [...] w O., przyznając jednocześnie, iż w 1990 roku wyjechała za granicę w związku z podjętą pracą zarobkową. W ocenie organu odwoławczego jednak istotną okoliczność w niniejszej sprawie stanowi stwierdzony w trakcie postępowania wyjaśniającego fakt przebywania D. C. w przedmiotowym lokalu. Z akt sprawy wynika, iż lokal ten nadal stanowi ośrodek życia rodzinnego wymienionej skoro przeznacza ona znaczne środki na jego utrzymanie oraz posiada w nim swoje rzeczy. Wobec powyższego organ odwoławczy nie znalazł w niniejszej sprawie dostatecznych podstaw do wymeldowania D. C. z pobytu stałego w trybie postępowania administracyjnego. Wojewoda D. argumentował, że ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych w art. 8 ust. l pkt l jako okoliczność uzasadniającą pobyt czasowy poza miejscem stałego zameldowania wymienia wykonywanie pracy poza miejscem pobytu stałego, nie wskazując przy tym ograniczeń czasowych tego pobytu. Jeżeli natomiast skarżący kwestionuje tytuł prawny D. C. do przebywania w lokalu stanowiącym jego własność, winien rozważyć podjęcie stosownych środków prawnych na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. C. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucił, iż D. C. wyjechała do USA w 1990 roku w celach turystycznych, początkowo przebywając na terytorium tego państwa nielegalnie, zaś 19 czerwca 1995 roku na mocy wyroku Sądu w New Jersey - uznanego za skuteczny na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w J. G. z 8 czerwca 1999 r. - związek małżeński stron został rozwiązany przez rozwód. Podniósł, iż zainteresowana D. C. zawarła nowy związek małżeński z obywatelem Stanów Zjednoczonych i stała się rezydentką tego państwa, posiada tam dom, a w O. od czasu wyjazdu do USA przebywała tylko dwukrotnie. Skarżący wobec tego zaprzeczył w skardze by nadal dotychczasowe miejsce zameldowania w O. stanowiło dla zainteresowanej ośrodek życia rodzinnego. Wskazał, że dzieci stron są osobami pełnoletnimi, natomiast rzeczami pozostawionymi przez zainteresowaną w miejscu zameldowania są sprzęty gospodarstwa domowego, które w chwili obecnej nie przedstawiają żadnej wartości użytkowej, a fakt pozostawienia kilku rzeczy osobistych nie daje tytułu do utrzymywania dalszego zameldowania. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w tej ustawie, między innymi w art. 145 § 1 p.p.s.a. Po myśli tego przepisu, podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji stanowi stwierdzenie przez sąd - naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu wniesiona skarga jest zasadna albowiem zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z uchybieniem norm prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Materialnoprawną podstawą zapadłych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984r. Nr 32, poz. l74 ze zm.). Należy na wstępie zaznaczyć, iż unormowana w tym akcie prawnym ewidencja ludności (a zatem także zagadnienia związane z zameldowaniem się w miejscu pobytu stałego lub czasowego tudzież wymeldowaniem z tego miejsca) - jak wynika w szczególności z treści art. 1 ust. 2 ustawy - ma na celu jedynie odnotowywanie w rejestrach danych między innymi o miejscu pobytu osób, służąc tym samym wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie ma wobec tego żadnego związku z ustaleniem uprawnień do lokalu (vide wyrok NSA z 3.06.2003 r., sygn. akt SA/Bd 1242/03, wspólnota 2004/10/54). Stosownie do art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka niezbędna do dokonania wymeldowania. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Podkreślić należy, że opuszczenie lokalu, w którym dana osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Nie jest zaś dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt zmuszania do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony postępowaniem karnym. Skoro bezspornie ustalono w przedmiotowej sprawie, że zainteresowana D. C. przebywa od około 15 lat poza miejscem swojego stałego zameldowania, wskutek dobrowolnego wyjazdu do Stanów Zjednoczonych, której to okoliczności żadna ze stron postępowania nie przeczyła, zatem w dalszej kolejności należało rozważyć, czy opuszczenie to miało charakter trwały w ugruntowanym w orzecznictwie znaczeniu, a więc czy istotnie wynikało z zamiaru przeniesienia interesów życiowych w inne miejsce. W omawianej materii oczywiste jest przy tym, że ocena charakteru pobytu nie może ograniczać się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia woli osoby co do jej zamiarów. Istotne są bowiem przede wszystkim obiektywne okoliczności faktyczne. Zamiar stałego pobytu nie może być subiektywnym przejawem woli, tudzież przekonania osoby zainteresowanej, lecz jego istnienie winno być oceniane w kategoriach zobiektywizowanych, wyznaczonych przesłankami prawnymi wyrażonymi w treści obowiązujących przepisów prawa materialnego. Jakkolwiek organ odwoławczy rozważał to zagadnienie, jednakże w ocenie Sądu ostatecznie przyjął błędnie, że okoliczności sprawy wskazują na fakt, iż D. C. nie opuściła trwale dotychczasowego miejsca pobytu stałego w O. Przeciwnie, zdaniem Sądu ustalony stan faktyczny wskazuje, że przesłanki do dokonania wymeldowania zostały spełnione. Jeśli bowiem zamiar stałego lub długotrwałego przebywania wiązać należy z wolą koncentracji w danym miejscu swoich wszelakich spraw życiowych, w tym założenia centrum życia osobistego i interesów majątkowych to z akt sprawy wynika, że w przypadku D. C. od wielu lat tenże ośrodek w sposób stały, w każdym bądź razie długotrwały, a nie bynajmniej czasowy, został przeniesiony za granicę. Jak wynika z twierdzeń skarżącego, którym zainteresowana nie zaprzeczyła w toku postępowania - D. C. zawarła nowy związek małżeński z obywatelem Stanów Zjednoczonych, uzyskała status rezydenta, tam stale mieszka i pracuje od piętnastu lat, przy czym pobyt w dotychczasowym miejscu stałego zameldowania w O. ograniczony został jedynie do dwukrotnych odwiedzin, z których ostatnie przypadały na czas trwania postępowania administracyjnego w tej sprawie. W tym kontekście okoliczność przeznaczania środków finansowych na remont i utrzymanie domu oraz udzielanie wparcia materialnego dla mieszkających w nim pełnoletnich dzieci stron nie może być uznane za świadczące tylko o czasowym pobycie za granicą, tak jak i nie stanowi o tym pozostawienie w lokalu niegdyś użytkowanego wspólnie w trakcie trwania związku małżeńskiego ze skarżącym sprzętu gospodarstwa domowego. Nie sposób zatem przyjąć, iż nadal sporny lokal stanowi, jak przyjął organ odwoławczy, ośrodek życia rodzinnego zainteresowanej. Aktualne i od wielu lat trwające skoncentrowanie osobistych, tj. własnych spraw życiowych, majątkowych i zawodowych w innym miejscu jest tu oczywiste. Deklarowanie w bliżej nieokreślonej przyszłości powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania nie ma znaczenia prawnego w tej sytuacji, bowiem warunkiem uznania trwałości opuszczenia nie jest okoliczność dotycząca zdarzeń niepewnych, mających nastąpić dopiero w przyszłości, lecz ocena już istniejących faktów. Godzi się podkreślić przy tym, iż zadaniem organów ewidencji ludności jest między innymi likwidacja fikcji polegającej na niezgodności zapisów ewidencji z rzeczywistym miejscem pobytu osób, których dotyczy obowiązek meldunkowy (por. wyrok NSA z dnia 27 września 1990 r. sygn. akt III SA 688/90 ONSA 1990/2-3/55). Z tych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje wsparcie w art. 200, zaś zawarte w pkt III wyroku - w art. 152 powołanej ustawy.