III SA/Wr 168/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III sprawy ze skargi kasacyjnej A. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt III SA/Wr 168/16 w sprawie ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier na automacie poza kasynem gry postanawia: odrzucić skargę kasacyjną. Stosownie do treści art. 173 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. tekst Dz. U. z 2016 r., poz. 718) aby wniesienie skargi kasacyjnej wywołało skutek w postaci wszczęcia postępowania odwoławczego, skarga kasacyjna m. in. musi być wniesiona przez uprawniony podmiot. Niespełnienie powyższego warunku czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną z innych przyczyn, a w konsekwencji – stosownie do treści art. 178 wskazanej ustawy - powoduje jej odrzucenie. Według art. 32 powołanej ustawy w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Zgodnie natomiast z art. 25 § 1 tej ustawy osoba fizyczna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona, czyli posiada zdolność sądową. Wobec czego zauważyć należy, że osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków. Zdolność sądowa stanowi zatem cechę danego podmiotu, która pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z jego udziałem w charakterze strony. Zatem Sąd z urzędu zobowiązany jest zbadać posiadanie przez stronę zdolności sądowej, która stanowi zawsze konieczną przesłankę dla zdolności procesowej. Zdolność procesowa bowiem to zdolność do podejmowania ze skutkiem prawnym czynności procesowych w postępowaniu sadowoadministracyjnym. Tak więc pomiędzy zdolnością procesową a zdolnością sądową występuje ścisły związek. Kto nie posiada zdolności sądowej, nie posiada również zdolności procesowej. Zdolność sądowa przysługuje osobie fizycznej z chwilą urodzenia, a kończy się z chwilą śmierci (art. 8 k.c.). Wobec czego w razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadministracyjnego należy rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny, w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych Sąd wezwie następców prawnych zmarłej podczas postępowania sądowego strony do zajęcia jej miejsca w postępowaniu. W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to Sąd powinien - na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 powołanej ustawy - zawiesić postępowanie. Przy czym postępowanie staje się bezprzedmiotowe w razie śmierci strony, gdy dotyczyło ono wyłącznie praw i obowiązków zmarłej strony, co skutkuje umorzeniem tego postępowania (art. 161 § 1 pkt 2 ustawy procesowej). Ponadto zauważyć należy, że zgodnie z art. 49 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, moment śmierci osoby fizycznej powoduje ustanie udzielonego przez nią pełnomocnictwa. Jednakże pełnomocnik ma działać do czasu uprawomocnienia się wydanego przez Sąd postanowienia o zawieszeniu postępowania. Do czasu zawieszenia pełnomocnik faktycznie działa ze skutkami dla spadkobierców lub następców prawnych mocodawcy. Odnosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że skarżący A. D. zmarł w dniu [...] października 2016 r., a zatem w momencie składania w dniu [...] grudnia 2016 r. przez pełnomocnika z wyboru skargi kasacyjnej nie posiadał on już zdolności sądowej - nie mógł więc być stroną postępowania, a tym samym nie był podmiotem uprawnionym do wniesienia w sprawie skargi kasacyjnej. Ponadto, sprawa ze skargi w/w skarżącego dotyczyła nałożenia kary pieniężnej w związku z urządzaniem gier na automacie poza kasynem gry, a więc ze swej natury odnosiła się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłą i nie przechodziła na jego następców prawnych. Za tym, że przedmiot niniejszego postępowania odnosi się wyłączenie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego przemawia charakter administracyjnej kary pieniężnej wymierzonej przez organ administracji. Przyjdzie bowiem zauważyć, że w myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych, nawet jeżeli pewien przepis, wskazując krąg osób, na które przechodzą prawa i obowiązki, odwołuje się do określenia "spadkobiercy" (jak np. art. 97 i n. Ordynacji podatkowej). Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki", Warszawa 2005, s. 10, podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, Warszawa 2009, s. 50-51). Podobne stanowisko wyrażone było w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, lex nr 152889; wyrok SN z dnia 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148, uchwała SN z dnia 24 czerwca 1992 r., sygn. akt III CZP 70/92, z glosą Z. Leońskiego opubl. OSP 1993/3/56; a także E. Kruk "Sankcja administracyjna" Wyd. UMCS, Lublin 2013, str. 240). Przyjmując, że kara pieniężna wymierzona przez organ administracji publicznej w drodze decyzji nie wchodzi do spadku, ponieważ nie posiada "charakteru należności cywilnoprawnej", dodać jeszcze należy, że taka kara - jako instrument władztwa administracyjnego - jest skutkiem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Tego rodzaju odpowiedzialność administracyjna konkretyzuje się w przypadku naruszenia prawa lub obowiązków nałożonych na określony podmiot. Kara administracyjna stanowi środek przymusu służący zapewnieniu realizacji wykonawczo-zarządzających zadań administracji (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2007 r., sygn. P 19/06). Obowiązek uiszczenia kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych ma charakter publicznoprawny. Powstanie tego obowiązku jest konsekwencją stwierdzenia naruszenia prawa. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez dany podmiot, organ jest zobligowany nałożyć przewidzianą przepisami prawa karę pieniężną. W takiej sytuacji między organami administracji publicznej a podmiotem, wobec którego stwierdzono naruszenie przepisów prawa, nawiązuje się stosunek administracyjnoprawny. Treść tego obowiązku ściśle regulują przepisy prawa materialnego administracyjnego. W prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa. Innymi słowy, prawa i obowiązki o charakterze administracyjnoprawnym nie podlegają dziedziczeniu na zasadach określonych w kodeksie cywilnym. Przejście tych praw i obowiązków na następców prawnych, którzy są jednocześnie spadkobiercami w rozumieniu prawa cywilnego mogą przewidywać wyłącznie przepisy szczególne z zakresu szeroko rozumianego prawa administracyjnego (np. art. 97 Ordynacji podatkowej), co nie oznacza jednak, że te prawa i obowiązki wchodzą w skład spadku (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2011r., sygn. akt IIOSK 524/10). W ocenie Sądu, w przypadku kary pieniężnej wymierzonej w związku z urządzaniem gier na automacie poza kasynem gry, brak jest takich szczególnych przepisów. Dlatego i zgodnie z art. 178 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga kasacyjna wniesiona przez adwokata D. W. jest niedopuszczalna, o czym Sąd postanowił jak w sentencji.