III SA/Wr 172/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi A w L.Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 6 lutego 2020 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 9 grudnia 2019 r. Nr [...]: II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi A w L. (dalej: Strona, Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Dyrektor IAS) z dnia [...] numer [...], utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. (dalej: organ I instancji) z dnia [...] numer [...] o określeniu wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Z akt sprawy wynika, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec A. D. (dalej jako: Dłużnik) na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 13 grudnia 2019 r., obejmującego należność z tytułu nieopłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do października 2018 r., Dyrektor Oddziału ZUS zawiadomieniem z dnia 15 marca 2019 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia Dłużnika za pracę u Skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności, które zostało doręczone Skarżącemu w dniu 18 marca 2019 r. W odpowiedzi na zajęcie, Skarżący pismem nadanym w dniu 28 marca 2019 r. (podpisanym przez Dłużnika będącego Prezesem Zarządu Spółdzielni) wskazał m.in., że Dłużnik przedstawił wiarygodne dowody potwierdzające wykonanie przez niego zobowiązania, uznając tym samym, że zachodzi przeszkoda w realizacji zajęcia. Pismem z dnia 16 kwietnia 2019 r. Dyrektor Oddziału ZUS ponaglił Skarżącego do przekazania kwoty zadłużenia objętego zajęciem. W dniu 12 listopada 2019 r. przeprowadzona została kontrola prawidłowości zastosowania środka egzekucyjnego, zakończona protokołem stwierdzającym uchybienia w wykonaniu nałożonego zajęciem obowiązku (odpowiedź niepełna, brak zestawienia wynagrodzenia, nieprzedstawienie dowodu potwierdzającego uregulowanie należności). Skarżący zgłosił do protokołu wyjaśnienia, wskazując, że wobec faktu zapłaty kwoty zajęcia przez Dłużnika uznał, że udzielanie dalszych informacji jest zbędne, przy czym informacje te i tak są w posiadaniu ZUS. Do protokołu załączono listy płac oraz potwierdzenie transakcji z banku dotyczące przelewu na kwotę 1.397,35 zł z dnia 28 marca 2019 r. ze wskazanym numerem tytułu wykonawczego. Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia [...] określił wysokość kwoty nieprzekazanej przez Skarżącego w związku z zajęciem wynagrodzenia za pracę Dłużnika, w łącznej wysokości 1.468,40 zł, wskazując, iż Skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności. Ustalono, że Dłużnik w okresie od marca do września 2019 r. otrzymywał wynagrodzenie za pracę w wysokości 5.500 zł miesięcznie, a za październik 3.000 zł, które było wypłacane na rachunek osobisty Dłużnika. Odnosząc się do kwestii wpłaty dokonanej przez Dłużnika w dniu 28 marca 2019 r., wskazano, że została ona dokonana na rachunek ZUS zamiast na rachunek organu egzekucyjnego, co spowodowało, że zgodnie z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczególnych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczenia składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1831 ze zm. dalej jako: Rozporządzenie) została ona zarachowana na poczet zaległych składek za okres od kwietnia do września 2009 r. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący podkreślał, ze należność została uregulowana, a działanie organu egzekucyjnego ma na celu dwukrotne zaspokojenie wierzyciela. Zdaniem Skarżącego doszło do naruszenia przepisu art. 7 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.) Ponadto zarzucono, że organ kontrolujący nie wskazał, jakich elementów brakuje w odpowiedzi; ZUS posiada przy tym informacje na temat wynagrodzeń, a zawiadomienie nie zawierało pouczenia, że należy przedstawić dowód wpłaty dokonanej przez Dłużnika. Po rozpatrzeniu zażalenia Strony na powyższe postanowienie organu I instancji, organ odwoławczy postanowieniem z dnia 6 lutego 2020 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ ten wskazał na prawidłowe jego zdaniem przeprowadzenie postępowania przez organ I instancji. W ocenie organu Dłużnik (działając również jako reprezentant Skarżącego) samowolnie uznał, że skoro dokonał wpłaty, to nie należy realizować zajęcia i w pełni odpowiadać organowi egzekucyjnemu. Wskazano dalej, że zawiadomienie o zajęciu zawierało niezbędne pouczenia i powołano się na treść przepisu art. 72 § 4 u.p.e.a. W zakresie wpłaty przez Dłużnika kwoty 1.397,35 zł w dniu 28 marca 2019 r. wskazano, że tytułem przelewu wskazany został numer tytułu wykonawczego, jednakże Dłużnik nie dokonał płatności na rachunek wskazany w zawiadomieniu o zajęciu, tj. rachunek organu egzekucyjnego, lecz na rachunek w ZUS odpowiadający płatnościom indywidualnym składek. Zatem słusznie w ocenie organu domagano się realizacji zajęcia od Skarżącego, skoro wpłata nie została zarachowana na należności objęte zajęciem, lecz na inne, wcześniejsze zaległości, zgodnie z treścią § 12 ust. 2 Rozporządzenia (przy czym szczegółowe rozliczenie wpłat przedstawiono Dłużnikowi w osobnym piśmie). Zwrócono uwagę, ze dopóki organ egzekucyjny nie ograniczy wysokości zajęcia bądź go nie wycofa, to podlega ono w całości realizacji przez dłużnika zajętej wierzytelności, który nie jest uprawniony do decydowania za organ egzekucyjny o stanie zadłużenia zobowiązanego. Zatem w ocenie organu błędnie przyjęto, iż wystąpiła przeszkoda w realizacji zajęcia, tym bardziej, że nie doszło do uregulowania zaległości objętej zajęciem. W skardze do tutejszego Sądu Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 7a, art. 8 i 9 k.p.a, art. 187 § 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 7 § 2 i 3 u.p.e.a., akcentując, że bezprawne jego zdaniem działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (aprobowane przez Dyrektora IAS) zmierza do dwukrotnego wyegzekwowania zobowiązania z jednej decyzji, co stanowi przekroczenie uprawnień i nie jest dopuszczalne w państwie prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: p.p.s.a.). Ocenie Sądu w niniejszej sprawie podlega postanowienie określające wysokość kwoty nieprzekazanej przez Skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności na rzecz organu egzekucyjnego. Organ stał na stanowisku, że Skarżący bezpodstawnie uchylał się od przekazania należności na rzecz organu egzekucyjnego z zajętego wynagrodzenia Dłużnika za pracę. Zdaniem Skarżącego, nie ciążył na nim obowiązek przekazania tej kwoty (zaistniała przeszkoda w realizacji zajęcia) w związku z uregulowaniem należności przez Dłużnika, przy czym stanowiska stron różniły się w ocenie skuteczności wpłaty tej należności przez Dłużnika na jego konto indywidualne jako płatnika składek. Organ stwierdził mianowicie, że wpłata na to konto skutkowała jej zarachowaniem na wcześniej wymagalne należności, a zatem nie doprowadziła do wygaśnięcia należności egzekwowanej. Zgodnie z treścią przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jak stanowi przepis art. 72 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zgodnie z brzmieniem art. 72 § 2 u.p.e.a., zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę. W myśl § 3 omawianego artykułu, w stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia wynagrodzeniem przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po jego zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu. Z kolei stosownie do treści § 4 tego samego artykułu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do pracodawcy, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób; 2) wzywa pracodawcę, aby: a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył za okres 3 miesięcy poprzedzających zajęcie, za każdy miesiąc oddzielnie, zestawienie otrzymanego w tym czasie wynagrodzenia zobowiązanego z wyszczególnieniem wszystkich jego składników, b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia wynagrodzenia za pracę, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętego wynagrodzenia, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o to wynagrodzenie oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tego wynagrodzenia egzekucja przez innych wierzycieli; 3) poucza pracodawcę o określonych w art. 71b, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2. Brzmienie § 12 ust. 1 powołanego już wcześniej Rozporządzenia wskazuje na to, że Zakład dokonuje rozliczenia dokonanej przez płatnika składek wpłaty na koncie płatnika i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego za dany miesiąc kalendarzowy na podstawie deklaracji oraz raportów lub deklaracji korygującej i raportów korygujących, w części przypadającej na dany fundusz według podziału ustalonego zgodnie z § 7 ust. 1. W treści ust. 2 tego paragrafu przewidziano, że kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1. Przepis § 24 ust. 1 Rozporządzenia stanowi, że wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne funduszowi emerytalnemu i otwartym funduszom emerytalnym, proporcjonalnie do należności tych funduszy objętych tym tytułem. Biorąc pod uwagę zakres stosowania Rozporządzenia, trzeba jeszcze dodać, że zgodnie z treścią art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266), do składek m.in. na ubezpieczenie zdrowotne (których dotyczy niniejsza sprawa) w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W niniejszej sprawie organ uznał, że Skarżący bezpodstawnie uchylał się od realizacji zajęcia, stwierdzając, że dokonana przez Dłużnika wpłata kwoty 1.397,35 zł w dniu 28 marca 2019 r. nie stanowiła spłaty należności objętej tytułem wykonawczym. W tym zakresie organ powołał się na treść § 12 ust. 2 Rozporządzenia, wskazującego sposób rozliczenia wpłat dokonywanych na konto indywidualne płatnika składek. Istotnie, przepis ten nakazuje zaliczyć wpłaconą na ten rachunek kwotę w pierwszej kolejności na poczet najdalej wymagalnych należności i to niezależnie od tego, jaką należność wpłacający wskaże w tytule przelewu (wpłaty). Zatem Dłużnik, wpłacając w dniu 28 marca 2019 r powyższą kwotę, mimo wskazania w tytule przelewu egzekwowanej należności za konkretne miesiące, na podstawie tego konkretnego przepisu Rozporządzenia co do zasady nie mógłby zaspokoić wskazywanej przez siebie należności, a jedynie należności wcześniejsze. Jednakże organom w tej sprawie umknął z pola widzenia fakt, iż Dłużnik w tytule przelewu wskazał nie tylko okresy, których dotyczyły należności ale również numer tytułu wykonawczego. W konsekwencji organy nie wzięły w ogóle pod uwagę treści przepisu § 24 Rozporządzenia, który reguluje kwestię rozliczenia wpłat dokonywanych na poczet należności objętych danym tytułem wykonawczym. Jak już wyżej stwierdzono, przepis ten przewiduje, że z wpłaty na pokrycie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, objętych danym tytułem wykonawczym, w pierwszej kolejności pokrywa się koszty upomnienia, koszty egzekucyjne, a następnie składki i odsetki za zwłokę należne funduszowi emerytalnemu i otwartym funduszom emerytalnym, proporcjonalnie do należności tych funduszy objętych tym tytułem. Oznacza to, że wpłata na poczet należności objętej wskazanym tytułem wykonawczym (a taka wpłata miała miejsce w niniejszej sprawie) powinna zostać rozliczona – ogólnie rzecz ujmując – na tę właśnie należność, a nie na należności wcześniejsze. Z tych powodów argumentacja organów, zgodnie z którą wpłacona przez Dłużnika kwota miałaby nie pokryć należności egzekwowanej, nie może zostać uwzględniona, jako całkowicie pomijająca treść § 24 Rozporządzenia. Błędnie zastosowano przy tym przepis § 12 ust. 2 Rozporządzenia, który reguluje wprawdzie kwestię wpłat na konto indywidualne ale nie dotyczy sposobu rozliczania szczególnego rodzaju wpłat dokonywanych na poczet należności objętych danym tytułem wykonawczym. Dodatkowo należy zaznaczyć, że w sprawie nie znajdzie zastosowania przepis § 23 Rozporządzenia, w myśl którego wpłaty należności z tytułu składek ściągnięte w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (...) dokonuje się na wskazany przez Zakład rachunek bankowy właściwej terenowej jednostki organizacyjnej Zakładu. Przepis ten dotyczy bowiem kwot wpłat ściągniętych w trybie egzekucji, nie zaś wpłat dokonanych wprawdzie w trakcie toczącej się egzekucji ale mających charakter dobrowolny. W tym stanie rzeczy należy również uznać, że organy nieprawidłowo zastosowały w sprawie przepis art. 71a § 9 u.p.e.a., stanowiący podstawę prawną dla wydania zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji. W myśl tego przepisu, postanowienie określające wysokość nieprzekazanej kwoty może zostać wydane jedynie wówczas, gdy w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo jej części. W ocenie Sądu, w sytuacji, w której organy w ogóle nie wzięły pod uwagę przepisu § 24 Rozporządzenia i bez analizy jego treści stwierdziły, że wpłata dokonana przez Dłużnika nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela, nie można przesądzić w sposób jednoznaczny, że Skarżący jako dłużnik zajętej wierzytelności miałby bezpodstawnie uchylać się od przekazania zajętej kwoty na rzecz organu egzekucyjnego. Na marginesie Sąd zwraca uwagę, że nieprawidłowo wskazuje organ, iż to Dłużnik miałby "samowolnie uznać, że skoro dokonał wpłaty, to nie należy realizować zajęcia". Pomijając w tym miejscu kwestię ewentualnej samowolności działania (wymagającą, jak już wcześniej wskazano, ponownej oceny, z uwzględnieniem właściwego przepisu prawa) wskazać należy, że sam fakt, iż Dłużnik reprezentuje również Skarżącego jako Prezes Zarządu, nie pozwala na utożsamianie tych dwóch osobnych podmiotów prawnych i ich działań. Podsumowując, Sąd stwierdził naruszenie przez organy administracji przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a to art. § 12 ust. 2 i § 24 Rozporządzenia oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. Rozpoznając sprawę ponownie, organy uwzględnią ocenę prawną zaprezentowaną w niniejszym wyroku i przeanalizują kwestię bezpodstawności uchylania się przez Skarżącego jako dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania na rzecz organu egzekucyjnego, mając na uwadze treść przepisu § 24 Rozporządzenia. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił postanowienia obu instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.