III SA/Wr 189/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Miemiec po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie ponownego ustalenia i waloryzacji wysokości renty postanawia: odrzucić skargę. Opisaną w osnowie postanowienia decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie ustalił i dokonał waloryzacji wysokości pobieranej przez skarżącą renty po zmarłym mężu. Decyzja ta stała się ostateczna, wobec niewniesienia od niej, w terminie miesiąca, odwołania do właściwego sądu – Sądu Okręgowego w S., Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Pismem z dnia [...] r. M. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, wskazując w niej, że wnosi o wznowienie postępowania w sprawie ponownego ustalenia i waloryzacji wysokości renty. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że decyzja jest ostateczna, skarżąca nie wniosła od niej odwołania, nie składała również wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przeliczenia podstawy wymiaru renty, a nadto – jak wyjaśnił organ - sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawie dotyczącej podstawy wymiaru świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., 270), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżąca zakwestionowała wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jt. Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.), decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą ponownego przeliczenia podstawy wymiaru renty rodzinnej. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zatem ustalenie, czy decyzja organu rentowego wydana na podstawie art. 83 u.s.u.s. podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż sprawy ubezpieczeniowe mają złożony charakter. Z jednej strony występuje w nich charakterystyczne dla stosunków administracyjnych podporządkowanie jednostki organowi administracji publicznej, który rozstrzyga w sposób władczy o jej prawach i obowiązkach z zakresu ubezpieczeń społecznych. A zatem uprawniony jest wniosek, że są to sprawy administracyjne w znaczeniu materialnym, co może sugerować właściwość sądu administracyjnego. W jego kognicji znajduje się bowiem kontrola działalności administracji publicznej w sprawach rozstrzyganych w drodze indywidualnych decyzji administracyjnych i innych aktów z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jednakże, stosownie do treści art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej tylko w zakresie określonym w ustawie. A zatem należy zbadać, w jaki sposób ustawodawca ukształtował prawo do sądu w sprawach ubezpieczeniowych. Wynik tego ustalenia ma bowiem podstawowe znaczenie dla oceny dopuszczalności złożonej w sprawie niniejszej skargi, w której poddano kontroli tutejszego sądu odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. Wyjaśnienie tego zagadnienia wymaga sięgnięcia do podstawowego aktu z zakresu ubezpieczeń społecznych tj. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") oraz do regulacji procesowych zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego. Z analizy tych aktów prawnych wynika, że sprawy ubezpieczeniowe ukształtowano jako sprawy cywilne w znaczeniu formalnym (procesowym). Podstawową regulacją w tym zakresie jest art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s., zgodnie z którym w sprawach dotyczących zgłaszania do ubezpieczeń społecznych przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczenia społecznego oraz wymiaru tych świadczeń istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego według zasad uregulowanych w Kodeksie postępowania cywilnego. Wskazany przepis art. 83 ust. 2 u.s.u.s. ustanawia zatem podstawową zasadę weryfikacji przez sąd powszechny, orzekający na skutek wniesionego odwołania, decyzji ostatecznych wydawanych w przedmiocie ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydawanych na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym, decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjątki, co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Tylko te sprawy – na mocy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji – decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Tylko zatem w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 tej ustawy dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. Skoro zaś w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie zostały wymienione decyzje wydane w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s., to podlegają one na podstawie art. 83 ust. 2 u.s.u.s. kognicji sądów powszechnych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uznając, że nie jest właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy orzekł, jak w sentencji.