III SA/Wr 198/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym; Przewodniczący: Sędzia NSA - Krystyna Anna Stec Sędziowie: Sędzia WSA - Bogumiła Kalinowska Asesor WSA - Anetta Chołuj (sprawozdawca) Protokolant: - Paulina Rosiak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 marca 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu A. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 311,30zł (trzysta jedenaście złotych i trzydzieści groszy) nieopłaconej pomocy prawnej w tym 292,80zł (dwieście osiemdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) wynagrodzenia wraz z podatkiem VAT oraz 18,50 zł (osiemnaście złotych i pięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu wydatków. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], o numerze [...] Wojewoda D., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. P. utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] Nr [...] orzekającą o wymeldowaniu M. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu w D., Osiedle R. [...]. Z akt administracyjnych wynika, iż wniosek o wymeldowanie M. P. złożyła J. P., uzasadniając swe żądanie faktem niezamieszkiwania męża w miejscu stałego pobytu od pięciu miesięcy i dwóch tygodni. W podaniu o wymeldowanie wyjaśniła ponadto, iż M. P. karany był dwoma wyrokami za znęcanie się nad nią i pomimo odbycia kary pozbawienia wolności, jego zachowanie nie zmieniło się. W złożonych w dniu [...] zeznaniach, M. P. przyznał, iż nie przebywa w mieszkaniu przy Osiedlu R. [...] od czerwca 2005 r. Wskazał, iż po odbyciu kary pozbawienia wolności wrócił do mieszkania i cały czas przebywał, jedynie obecnie (w czasie postępowania administracyjnego), mieszka u swojej matki, lecz jest to spowodowane koniecznością opieki nad nią. Wyjaśnił jednocześnie, iż przeprowadzając się do mieszkania matki, zabrał z miejsca stałego pobytu jedynie część ubrań i rzeczy osobistych. Jednocześnie w zeznaniach M. P. zaznaczył, iż od czasu opuszczenia mieszkania przy Osiedlu R., żona uniemożliwia mu powrót do przedmiotowego lokalu, a klucze od niego zgubił. Wskazał jednocześnie, iż obecnie J. P. również nie przybywa w miejscu zameldowania, bowiem wyjechała do N. W. N. opiekować się swoją matką. Sam wyjaśnił, iż ze względu na wyrok nie chce "na siłę" wchodzić do mieszkania, które zresztą, jak wyjaśnił dalej pozostaje ich wspólną własnością, bowiem w czasie trwania małżeństwa otrzymali przydział ze spółdzielni. Jak wynika z protokołu przesłuchania, M. P. pouczony został o środkach prawnych umożliwiających mu powrót i swobodny dostęp do lokalu, jednakże zeznał on, iż myśli, że porozumie się z żoną. Zaznaczył jednocześnie, iż wymeldowałby się z mieszkania sam, gdyby żona zapewniła mu inny lokal. Wnioskodawczyni - J. P., przesłuchiwana w toku postępowania pierszoinstancyjnego, w dniu [...] przyznała, iż prawdą jest, że mąż zgubił klucze od mieszkania przy Osiedlu R. i obecnie ich nie posiada oraz, że od maja 2004 r. nie ma wstępu do lokalu. Wskazała jednakże, iż wszystkie rzeczy należące do M. P. zostały mu udostępnione, ponieważ złożyła je na strychu, ale mąż nie chce ich zabrać. Zeznała jednocześnie, iż proponowała mężowi lokal zastępczy, jednakże nie chciał on z niego skorzystać. Jak oświadczyła, obecnie już nie rozmawiają na ten temat, ponieważ nie utrzymują ze sobą kontaktów. Zeznała również, iż w ostatnim czasie Policja przywoziła męża w stanie nietrzeźwym do mieszkania, ale w związku z tym, że nie zgadzała się na jego wejście do domu, zostawał ostatecznie odwożony gdzie indziej. Na podstawie informacji uzyskanej z Sądu Rejonowego w D., organ ewidencyjny ustalił, iż przed Sądem nie jest prowadzona żadna sprawa z udziałem M. P. W tym stanie rzeczy - w ocenie organu administracyjnego I instancji - przyjąć należało, że M. P. opuścił miejsce zameldowania na pobyt stały trwale i dobrowolnie, co uzasadnia wymeldowanie na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Wojewoda D., ponownie rozpoznając sprawę wskutek skutecznie wniesionego odwołania, uchylił podjęte rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując, iż nie zostało ustalone, czy M. P. skoncentrował swoje sprawy życiowe poza miejscem stałego pobytu oraz czy opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny, czy też związane jest z koniecznością sprawowania opieki i czy w lokalu pozostały należące do niego rzeczy osobiste. Jednocześnie organ drugoinstancyjny nakazał ponowne pouczenie strony o przysługujących jej środkach prawnych mających na celu swobodne korzystanie z lokalu i wskazać termin do ich zrealizowania, pouczając jednocześnie o skutkach prawnych niepodjęcia tych środków. Uzupełniając materiał dowodowy, na skutek rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego, organ meldunkowy I instancji ustalił, iż w okresie od 1 stycznia 2002 r. w Komendzie Powiatowej Policji w D. odnotowana została tylko jedna interwencja Policji, przeprowadzona na skutek zgłoszenia przez J. P. (syna), w wyniku której zatrzymano M. P. do wytrzeźwienia. Ustalono także, że prowadzone było przeciwko niemu postępowanie przygotowawcze o czyn z art. 207 § 1 k.k., zakończone skierowaniem aktu oskarżenia do sądu. Organ pouczył również M. P., iż do dnia [...] może on złożyć w Sądzie Rejonowym pozew o przywrócenie naruszonego posiadania, natomiast po tym terminie roszczenie jego wygaśnie. Podczas składania ponownych zeznań przed organem, w dniu [...] M. P. wskazał, iż nadal przebywa u matki, ponieważ w dalszym ciągu się nią opiekuje. Pismem z dnia [...] Sąd Rejonowy w D. poinformował organ meldunkowy, iż w Wydziale Cywilnym tego Sądu nie toczy się żadna sprawa z udziałem M. P. Po przeprowadzeniu wskazanych dowodów, Burmistrz D. orzekł o wymeldowaniu M. P, uznając, iż w rozpoznawanym przypadku spełnione zostały przesłanki do wydania takiego rozstrzygnięcia. Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy, Wojewoda D. przede wszystkim wyjaśnił, iż prowadząc ponownie postępowanie w sprawie wymeldowania M. P., organ pierwszej instancji wypełnił zalecenia organu odwoławczego i prawidłowo pouczył stronę o przysługujących środkach prawnych, mogących uniemożliwić powrót do lokalu i swobodne z niego korzystanie. Jednocześnie wskazano, iż z samych zeznań strony wynikało, iż nie ma on utrudnionego dostępu do miejsca stałego pobytu, bowiem za każdym razem gdy przychodzi, jest do niego wpuszczany przez żonę. Wojewoda D. podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i wskazał, że podstawę wymeldowania stanowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem organ wydaje - na wniosek stron lub z urzędu - decyzję o wymeldowaniu osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ odwoławczy podniósł, że przeprowadzone postępowanie administracyjne pozwoliło na ustalenia faktu niezamieszkiwania M. P. w lokalu przy Osiedlu R. [...]. Organ wskazał jednocześnie, iż niewiarygodne są twierdzenia strony, jakoby przyczyną opuszczenie lokalu była konieczność sprawowania opieki nad chorą matką, zamieszkująca na stałe również w D., skoro, jak sam zeznał M. P., w okresie od października do grudnia nie przebywał z matką, tylko poza D., natomiast ona sama, poruszając się o własnych siłach, opuszcza mieszkanie na kilka godzin dziennie. Nie godząc się z ostatecznym rozstrzygnięciem, M. P. wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie organ oparł się na niewiarygodnych dowodach oraz błędnych ustaleniach faktycznych. Skarżący podniósł, iż podtrzymuje wszystkie złożone na piśmie oświadczenia, natomiast odnośnie protokołów zeznań oświadczył, iż podczas przesłuchań nie był pouczany o protokołowaniu swoich wyjaśnień, a nadto, że nie umożliwiono mu zapoznania się ze sporządzonymi protokołami przed ich podpisaniem. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ podniósł ponadto, iż przy przesłuchaniu skarżącego w dniu 17 marca 2006 r. obecny był pracownik kontroli, który w sporządzonej notatce potwierdził, iż M. P. uprzedzony był o protokołowaniu składanych zeznań oraz, że przed podpisaniem protokołu zeznań, pouczono go o możliwości zapoznania się z protokołem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1) a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), przywoływanej w dalszych wywodach - skrótowo - jako p.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Wyżej powiedziane oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje nie uchybiają obecnie obowiązującemu prawu. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem, czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka faktyczna konieczna do dokonania wymeldowania, czy nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu. Przy czym zważyć należy, że źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu i nie ma znaczenia do dokonania tej czynności to czy strona posiadała i nawet aktualnie posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., V SA 3089/03, LEX nr 16072; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się także pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Natomiast sam zamiar, jako przejaw woli opuszczającego lokal, winien być oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie treści werbalnych oświadczeń zainteresowanej osoby. W świetle powyższych wywodów, załatwienie sprawy w przedmiocie wymeldowanie M. P. z miejsca pobytu stałego wymagało ustalenia przez organy administracyjne obu instancji, czy opuścił on miejsce pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny - w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Przy czym wskazać należy, że ustalenia takie winny być poczynione zgodnie z przepisami prawa procesowego. Po myśli art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - zwanego dalej w skrócie k.p.a.), wyrażającego m.in. zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, stosownie do wymogów określonych przepisem art. 77 § 1 Kpa, organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody. Ocena tak zebranego materiału powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody (art. 80 Kpa) a decyzja zawierać musi powołanie podstawy prawnej i ustalenia faktyczne (art. 107 § 1 i § 3 Kpa). Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy uznać należało, jako wymaganą prawem przesłankę wymeldowania skarżącego, ustanie pobytu skarżącego w lokalu przy Osiedlu R. [...] w D. Twierdzenia bowiem strony zawarte w skardze, mające wskazywać na niedobrowolne opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz bezprawne utrudnianie powrotu do tego miejsca, nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym i ocenionym przez organy administracji materiale dowodowym. Jednocześnie, rozpoznając przedmiotową sprawę, Sąd uznał, że organy meldunkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy, materiał ten został oceniony w granicach prawem przewidzianej swobody, co doprowadziło do prawidłowych ustaleń stanu faktycznego - przedstawionego w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji. W szczególności oparcie w dowodach sprawy znajduje ustalenie, że M. P. opuścił miejsce pobytu stałego w maju 2004 roku. Fakt ten nie był zresztą kwestionowany nawet przez samego skarżącego. Jak podała strona, w tym czasie wyprowadził się on z mieszkania i zamieszkał wraz z matką, również w D. Podczas zeznań złożonych w dniu [...] M. P. wyjaśniał, iż wyprowadził się z miejsca zameldowania po odbyciu kary pozbawienia wolności za znęcanie się nad żoną, ponieważ "nie chce więcej kłopotów", więc "nie chce do mieszkania wchodzić na siłę". Protokół ten został podpisany przez zeznającego. W ciągu całego postępowania administracyjnego, trwającego niemalże dwa lata, skarżący konsekwentnie wskazywał jako miejsce pobytu (zamieszkania), lokal należący do jego matki, w D. przy ulicy W. W tym stanie rzeczy zgodzić należy się ze stwierdzeniem, że zachodziła niezgodność pomiędzy danymi o miejscu zamieszkania i pobytu - zgłoszonymi w ewidencji - a stanem faktycznym. Prawidłowo też, w ocenie Sądu, organy meldunkowe uznały, że niezamieszkiwanie przez M. P. w miejscu zameldowania świadczy o tym, że opuścił on miejsce pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny - w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego, nie zostało potwierdzone w przeprowadzonym postępowaniu, aby opuszczenie mieszkania spowodowane było działaniami bezprawnymi innych osób, ani też, że w podobny sposób uniemożliwiano mu powrót do lokalu. W szczególności na podkreślenie zasługuje fakt, iż pomimo dwukrotnego pouczenia przez organy meldunkowe o możliwości wystąpienia do sądu powszechnego z roszczeniami o ochronę naruszonego posiadania mieszkania, M. P. w ciągu dwóch lat nie skorzystał z przysługującemu mu prawa i nie wystąpił z takim powództwem. Wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślało się, iż za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem miejsca zameldowania, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r., uznać należy sytuację, w której osoba zameldowana w lokalu nie została do niego dopuszczona, ale nie podjęła żadnych skutecznych środków prawnych, w celu przywrócenia naruszonego posiadania. Godzi się w tym miejscu podkreślić, iż skarżący, pomimo konsekwentnego twierdzenia w toku postępowania, iż zmuszony został do opuszczenia mieszkania, nie przejawił żadnej inicjatywy dowodowej, aby uprawdopodobnić swoje stanowisko. W szczególności, nie wnioskował o przesłuchanie świadków, którzy potwierdziliby przedstawione przez stronę okoliczności opuszczenia miejsca zameldowania. Jednocześnie wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, iż ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie uzależnia wydania decyzji o wymeldowaniu od przydziału czy posiadania innego mieszkania. Tym samym za bezzasadne należało uznać twierdzenia skarżącego, iż sam dokonałby wymeldowania, gdyby żona zapewniła mu lokal zastępczy. Jednocześnie, Sąd w składzie orzekającym podzielił w całości stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, uznające za niewiarygodne twierdzenia skarżącego, iż nie był pouczany o protokołowaniu zeznań składanych przed organem. W ocenie Sądu, nawet brak takiej informacji nie miałby wpływu na treść składanych przez stronę wyjaśnień. Jednocześnie należy podkreślić, iż wszystkie protokoły przesłuchań skarżącego zostały przez niego podpisane, a w aktach nie znajdują się jakiekolwiek adnotacje czy uwagi co do treści wyrażonych w tych protokołach. Sąd podzielił również stanowisko organu w kwestii ewentualnej przyczyny opuszczenia mieszkania przez skarżącego i konieczności sprawowania opieki nad matką. Jak słusznie zauważył organ, skarżący na poparcie swych twierdzeń nie przedłożył żadnych dowodów (choćby dokumentacji lekarskiej na temat zdrowia matki), nie starając się nawet uprawdopodobnić swego stanowiska. Co więcej, jak trafnie podniesiono w odpowiedzi na skargę, kilkumiesięczne wyjazdy skarżącego do rodziny, przemawiają za uznaniem, iż taki powód opuszczenia miejsca stałego pobytu podtrzymywany był przez skarżącego jedynie na potrzeby toczącego się postępowania administracyjnego. Z tych wszystkich względów, skoro podniesione zarzuty są nieuzasadnione a decyzja nie uchybia prawu - skarga podlegała oddaleniu. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt II znajduje wsparcie w art. 250 p.p.s.a.