III SA/Wr 20/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 września 2007 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Wojewody D. z dnia 7 grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. I. oddala skargę; II. zasądza od Skarbu Państwa (kasa tut. Sądu) na rzecz pełnomocnika skarżącego 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz kwotę 17 zł (siedemnaście) tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Postępowanie w sprawie wymeldowania S. C. z pobytu stałego w lokalu przy ul. Ś. [...] we W. wszczęto na wniosek jego byłej żony – A. C. - współnajemczyni przedmiotowego lokalu – z dnia 6 września 2004 r. W trakcie postępowania A. C. oświadczyła, że jej były mąż nie mieszka w miejscu swego stałego zameldowania i nie partycypuje w kosztach utrzymania przedmiotowego lokalu. Nie posiada kluczy do spornego mieszkania i nie pozostawił w nim swoich rzeczy. Związał się z inną kobietą i zamieszkał z nią na działce gospodarczo - rolniczej przy ul. I. A. C. przedstawiła również świadectwo sądowo -lekarskie potwierdzające fakt pobicia, jak twierdzi - przez jej byłego męża. Fakt nie mieszkania S. C. w lokalu przy ul. Ś. [...] we W. potwierdzili, wskazani przez A. C. świadkowie. Przesłuchany do protokołu w dniu 6 grudnia 2004 r. S. C. oświadczył, że nie mieszka w lokalu przy ul. Ś. [...] we W., lecz wyprowadził się z niego dopiero po rozwodzie, pod przymusem - wobec nagannego zachowania byłej żony. Kluczy do tego lokalu nie posiada, gdyż była żona, pod jego nieobecność, wymieniła zamki w drzwiach. W spornym mieszkaniu pozostawił swoje meble, sprzęt elektroniczny, naczynia. Nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, od kiedy mieszka w wyposażonej w media altance na działce przy ul. Ż. [...] we W. Wcześniej pokrywał połowę kosztów utrzymania mieszkania i z własnych funduszy finansował jego remonty. Oświadczył, że to nie on, lecz jego była żona wykazywała się agresją w ich wzajemnych stosunkach, wobec czego złożył skargę na Komendzie Policji Wrocław – P. P., podnosząc w niej również fakt utrudniania mu zamieszkiwanie w lokalu przy ul. Ś. [...] we W., którego jest głównym najemcą. Postępowanie w tej sprawie zostało jednak umorzone, a on nie podjął dalszych kroków prawnych. Ponadto skarżący zeznał, że nie widzi możliwości powrotu do mieszkania, z uwagi na zachowanie żony. Nie zamierza jednak zrezygnować z meldunku w lokalu przy ul. Ś. [...] dopóki nie otrzyma innego mieszkania. Stwierdził również, że zapoznał się z aktami sprawy, jednakże twierdzenia żony jak i jej świadków, co do terminu opuszczenia mieszkania, są nieprawdziwe. Decyzją z dnia 15 grudnia 2004 r. ([...]), Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu S. C. z pobytu stałego w lokalu przy ul. Ś. [...] we W., wskazując, że jego sytuacja odpowiada normie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), gdyż bez wymeldowania opuścił miejsce stałego pobytu. Rozpatrując odwołanie, decyzją z dnia 9 lutego 2005 r. ([...]) Wojewoda D. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na naruszenie procedury administracyjnej. Przed wydaniem decyzji organ nie poinformował bowiem strony o zakończeniu postępowania i przysługującym prawie do wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału i możliwości zgłoszenia żądań. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2006 r. (Sygn. akt III SA/Wr 146/05), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę S. C. na powyższą decyzję Wojewody D. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wykonaniu zalecenia organu odwoławczego, decyzją z dnia 20 listopada 2006r. (Nr [...]) organ pierwszej instancji ponownie orzekł o wymeldowaniu S. C. z pobytu stałego w lokalu przy ul. Ś. [...] we W., podnosząc, że stan faktyczny w sprawie nie uległ zmianie. Przesłuchany w dniu 6 września 2006 r. S. C., oświadczył, że nie mieszka w przedmiotowym lokalu od 2002 r., został do jego opuszczenia zmuszony przez byłą żonę i nie ma możliwości dostępu do mieszkania z uwagi na wymienione zamki. Dalej oświadczył, że nie widzi jednak możliwości powrotu do tego mieszkania, z uwagi na zachowania żony. Nie wymelduje się jednak z tego mieszkania bo nie ma lokalu gdzie mógłby się zameldować, chyba, że dostanie mieszkanie zastępcze. Podniósł, że z lokalu zabrał tylko rzeczy osobiste i że nie zgadza się jedynie z zeznaniami świadka, który twierdzi, że nie mieszka w lokalu od 15 lat. Do protokołu z dnia 6 listopada 2006 r. oświadczył, że ma zamiar wrócić do mieszkania przy ul. Ś. [...], chyba, że zostanie zameldowany na działce przy ul. Ż. [...]. A. C., przesłuchana w dniu 23 listopada 2006 r. wyjaśniła, że były mąż dobrowolnie opuścił mieszkanie 14 lat temu, zabierając wszystkie swoje rzeczy i dokumenty. Zamki wymieniła dopiero, gdy były mąż opuścił mieszkanie. Od powyższej decyzji S. C. wniósł odwołanie do Wojewody D., podkreślając brak dobrowolnego i trwałego charakteru opuszczenia przez niego miejsca stałego zameldowania oraz to, że pragnie do niego powrócić, chyba, że zostanie zameldowany na działce, gdzie obecnie zamieszkuje lub w innym wygodnym lokalu. Zaskarżoną decyzją z dnia 7 grudnia 2006 r. Wojewoda D. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zdaniem Wojewody, w świetle zgromadzonego materiału, bezspornym jest fakt nie zamieszkiwania S. C. w miejscu stałego zameldowania przy ul. Ś. [...] we W. Odnosząc się do zarzutu utrudniania zamieszkiwania, organ drugiej instancji wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i, że nie jest dobrowolne takie opuszczenie, co do którego strona została zmuszona, jeśli zainteresowana osoba podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w lokalu. Wobec braku podjęcia przez odwołującego się skutecznych działań w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu, opuszczenie przez S. C. miejsca stałego zameldowania, zdaniem Wojewody, należy uznać za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył S. C., wnosząc o uchylenie decyzji Wojewody i ustalenie jego prawa do zameldowania w lokalu mieszkalnym przy ul. Ś. [...], ewentualnie przydzielenie lokalu zastępczego. W uzasadnieniu wskazał, iż nie zgadza się z ustaleniami faktycznymi, że opuścił sporny lokal w sposób dobrowolny. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wypowiedziane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wyjaśnić na wstępie trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 p.p.s.a.), w tym również na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 p.p.s.a. podstawę do uchylenia decyzji stanowią stwierdzenia przez sąd: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. U podstaw rozstrzygnięcia organów meldunkowych legły unormowania art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z jego postanowieniami, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z tym przepisem, źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, nie ma znaczenia do dokonania tej czynności to czy strona posiadała i nawet aktualnie posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., V SA 3089/03, LEX nr 16072; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189). Dla rozstrzygnięcia w sprawie wymeldowania nie ma więc znaczenia podnoszona przez S. C. okoliczność, uprzedniego przyznania lokalu zastępczego, czy zameldowania w innym lokalu. Wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących ustania pobytu określonej osoby w dotychczasowym miejscu stałego zameldowania (jego opuszczenia). Istotny dla sprawy wymeldowania jest więc fakt opuszczenia miejsca stałego pobytu. Organy administracyjne trafnie przyjęły, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Wnioskodawczyni we wniosku w sprawie wymeldowania, protokole przesłuchania w charakterze świadka z dnia 7 września 2004 r., z dnia 22 lutego 2005 r. i z dnia 23 października 2006 r., oświadczyła, że S. C. dobrowolnie opuścił lokal miejsca stałego pobytu i nie mieszka w nim od 1992 r. Fakt nie zamieszkiwania skarżącego w tym lokalu potwierdzają przesłuchani świadkowie. Skarżący nie zaprzecza, że nie zamieszkuje w lokal przy ul. Ś. [...] we W., kwestionuje termin opuszczenia mieszkania i jego dobrowolność. W protokół przesłuchania z dnia 6 grudnia 2004 r. S. C. oświadczył, że po rozwodzie (12 lutego 2002 r.) wyprowadził się z mieszkania, został jednak do tego zmuszony. W odwołaniu z dnia 28 grudnia 2004 r. stwierdził, że nie mieszka w tym lokalu od roku. W protokole przesłuchania z dnia 6 września 2006 r. oświadczył, że nie mieszka od czterech lat, wyrzucono go z mieszkania w marcu 2002 r. Z punktu widzenia dopuszczalności wydania decyzji o wymeldowaniu S. C. z dotychczasowego miejsca pobytu stałego istotne jest rozstrzygnięcie, czy nie zamieszkiwanie w spornym lokalu spełnia przesłankę opuszczenia lokalu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, LEX nr 50123). Rozważając kwestię opuszczenia przez skarżącego lokalu zważyć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśniał, iż za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99, LEX nr 79243; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183; wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., OSK 127/05, LEX nr 201437). W tej materii, zdaniem składu orzekającego, organy administracyjne prawidłowo oceniły, że opuszczenie lokalu przez S. C. spełniało przesłankę z art. 15 ust. wskazanej wyżej ustawy, wobec braku podjęcia przez stronę skutecznych działań w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu. W protokole z dnia 6 grudnia 2004 r. skarżący oświadczył, że w lipcu 2004 r. złożył doniesienie do Prokuratury Rejonowej we W. o utrudnianiu zamieszkania w miejscu stałego pobytu, niemniej pomimo poinformowania, że powinien wystąpić na drogę sadową, nie uczynił tego. Oświadczył także, że nie widzi możliwości powrotu do mieszkania z uwagi na zachowanie byłej żony. Zamieszkuje w altance na działce przy ul. Ż. [...] we W. W aktach sprawy znajduje się postanowienie z dnia 13 września 2004 r. o odmowie dochodzenia m. in. w sprawie wyrzucenie z mieszkania S. C. Z kolei w protokole przesłuchania z dnia 6 września 2006 r. oświadczył, że nie widzi możliwości powrotu do mieszkania, bo nie sposób mieszkać z była żoną z uwagi na ciągłe awantury. Wymelduje się z miejsca stałego pobytu, gdy dostanie zastępcze mieszkanie. Natomiast w protokole z dnia 6 listopada 2006 r. oświadczył, że ma zamiar wrócić do mieszkania przy ul. Ś. [...] chyba, że zostanie zameldowany na działce przy ul. Ż. [...] we W. W piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2007 r. skarżący podtrzymując skargę - o nie wymeldowywanie z miejsca stałego pobytu - podniósł, że gdyby to było niemożliwe to wnosi o umożliwienia zameldowania przy ul. Ż. we W., posiada tam budynki gospodarcze, w których zamieszkuje od sześciu lat. Z przywołanych wyżej okoliczności wynika, że skarżący nie skorzystał we właściwym czasie z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu (byłej żony) za bezprawne. Zdaniem Sądu, nie idzie tu jedynie o formalne zawiadomienia do policji, tak jak w rozpatrywanej sprawie, o znęcanie się i wyrzucenie z mieszkania, ale o uzasadnione prawnie wystąpienie, w wyniku którego właściwe organy uznały możliwość powrotu tej osoby do lokalu i uznały za bezprawne działanie dysponenta lokalu polegające na usunięciu z niego osoby zameldowanej. Z wskazanych powyżej okoliczności wynika także, że opuszczenie mieszkania nosi znamiona trwałego. Przemawiają za tym w szczególności oświadczenia strony, że nie jest możliwe zamieszkanie w mieszkanie wspólnie z żoną, że wymelduje się z lokalu, jeżeli zostanie zameldowany na ul. Ż. lub otrzyma lokal zastępczy. Mając powyższe na względzie należy przyjąć, że orzekające organy administracyjne zasadnie oceniły, iż skarżący opuścił lokal przy ul. Ś. [...] we W., w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Podkreślić należy, jak trafnie podniósł organ odwoławczy, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym, ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. W konsekwencji fakt opuszczenia lokalu skutkować winien wymeldowaniem. W tym stanie rzeczy, decyzja Wojewody D. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. orzekającą o wymeldowaniu S. C., w oparciu o przesłankę opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się, odpowiada prawu. Dodać należy, że zgłoszone w skardze żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji i ustalenia prawa do zameldowana w mieszkaniu przy ul. Ś. [...], ewentualnie o przydzielenie lokalu zastępczego nie zasługiwało na uwzględnienie, gdyż sąd administracyjny, jak to zostało już wcześniej wskazane, w zakresie swojej kompetencji sprawuje jedynie kontrolę decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że rozpoznając skargę na daną decyzję administracyjną, ocenia czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone określone przepisy prawa. Jeżeli takie naruszenie miało miejsce, to w określonych prawem sytuacjach wadliwą decyzję eliminuje z obrotu prawnego. Sąd nie może wyręczać organów administracyjnych i wydawać orzeczenia o w tym zakresie. Mając na względzie powyższe, skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.