III SA/Wr 20/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Jerzy Strzebińczyk, Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania J. i M. P. z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] o numerze [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. D. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A.P., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] Nr [...] orzekającej o odmowie wymeldowania J. P. i M. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. O. [...] w L. Z akt sprawy wynika, że z wnioskiem o wymeldowanie J. P. wraz z córką M. z miejsca pobytu stałego wystąpił w dniu [...] właściciel lokalu A. P., który swoje żądanie uzasadnił faktem niezamieszkiwania stron w mieszkaniu przy ul. O. [...] w L.. W podaniu o wymeldowanie wyjaśnił, że J. P. jest jego byłą żoną, że wraz z córką nie mieszkają w spornym mieszkaniu od [...] i nie wie gdzie obecnie przebywają, podkreślił że zabrały wszystkie swoje rzeczy osobiste, nie posiadają kluczy do lokalu. W pisemnych wyjaśnieniach z dnia [...] J. P. zaznaczyła, że rozwiodła się z A. P. w dniu [...]., rozwód orzeczono z winy męża. Wyjaśniła, że A. P. znęcał się nad nią i córką M. P. fizycznie i psychicznie za co w dniu [...] został skazany. Pomimo wyroku Sądu Rejonowego w L. A. P. był nadal agresywny wobec niej i córki co spowodowało, że zawiadomiła o tym fakcie ponownie prokuraturę w [...] i wyrokiem z dnia [...] A. P. został ponownie skazany na karę ośmiu miesięcy ograniczenia wolności oraz został poddany pod dozór kuratora. J. P. podkreśliła, że mimo toczącej się sprawy karnej przed sądem A. P. cały czas był agresywny wobec niej i córki, z tego powodu obawiając się o bezpieczeństwo córki oraz spełnienia gróźb kierowanych pod jej adresem uciekła w [...]. z lokalu przy ul. O. [...] w L.. Wskazała, że A. P. niezwłocznie po opuszczeniu przez nią mieszkania zmienił zamki, uniemożliwiając tym samym powrót i zabranie rzeczy. J. P. podkreśliła, że chciałaby nadal mieszkać w spornym lokalu, lecz obawia się zachowania byłego męża, zaznaczyła ,że Sąd Rejonowy w L. oddalił powództwo A. P. o eksmisję jej i córki z tego mieszkania. Wyjaśniła ponadto, że obecnie nie ma gdzie mieszkać, przebywa u rodziny i znajomych, nie stać jej na zakup mieszkania. Zaznaczyła, iż zwracała się do różnych instytucji bezskutecznie o pomoc. W złożonych w dniu [...] zeznaniach powtórzyła, że powodem dla którego opuściła mieszkanie przy ul. O. [...] w L. był fakt znęcania się przez A. P. nad nią i jej córką. Podkreśliła, że nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie, zaznaczyła, że nie mogła odebrać swoich rzeczy bowiem były mąż zmienił zamki w drzwiach. W złożonym w dniu [...] oświadczeniu M. P. potwierdziła zeznania matki J. P., dodała, że liczyły wraz z matką, iż ojciec się opamięta, jednak jego zachowanie nie uległo poprawie i z tego powodu opuściły mieszkanie. M. P. zaznaczyła jednak, że wyprowadzka nie była aktem jej woli i dlatego nie zamierza się dobrowolnie wymeldować z mieszkania przy. Ul. O. [...] w L.. Do akt administracyjnych dołączono odpis wyroku Sądu Rejonowego w L. Wydziału [...] z dnia [...] sygn. akt [...], odpis wyroku Sądu Okręgowego w L. Wydział w L. sygn. akt [...], pismo z dnia [...] z Sądu Rejonowego w L., z którego wynika, że w dniu [...] Prokuratura Rejonowa w L. wniosła akt oskarżenia przeciwko A. P. o czyn opisany w art. 207 § 1 k.k. , gdzie pokrzywdzonymi są J. P. oraz M. P., natomiast w dniu [...] Sąd Rejonowy w L. wydał wyrok w tej sprawie. W tym stanie rzeczy organ I instancji przyjął, że nieobecność J. P. i M. P. w lokalu przy ul. O. [...] w L. nie była i nie jest ich dobrowolnym wyborem oraz, że brak jest podstaw do uznania, iż J. i M. P. ześrodkowały swoje sprawy życiowe w innym lokalu. Z tego powodu w opinii Prezydenta Miasta L. brak było podstaw do przyjęcia, że J. i M. P. opuściły sporny lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołujący się A. P. podkreślił, że nigdy nie zmuszał żony i córki do opuszczenia mieszkania, jego zdaniem to J. P. zamierzała wyrzucić go z mieszkania i w tym celu wzywała do interwencji Policję, nakłaniała córkę i siostrę do składania fałszywych zeznań. Podkreślił, że żona wyprowadziła się dobrowolnie w czasie jego nieobecności w dniu [...]. Odwołujący się zaznaczył, że lokal przy ul. O. [...] w L. otrzymał od rodziców w formie darowizny, żona była jedynie zameldowana pod tym adresem jako członek rodziny. Zdaniem odwołującego J. P. wraz z córką mieszkają przy ul. W. wspólnie z obecnym partnerem życiowym byłej żony. A. P. zaznaczył, że w czasie jego nieobecności J. P. bez uzgodnienia zabrała z mieszkania różne przedmioty i z tego powodu zmienił zamki w drzwiach mieszkania. Podkreślił, że alimenty i wszelką korespondencję adresowaną do byłej żony przesyła na adres miejsca zamieszkania jej matki. Wojewoda [...] ponownie rozpoznając sprawę podzielił stanowisko organu I instancji wskazał, że fakt niezamieszkiwania J. i M. P. w lokalu przy ul. O. [...] w L. jest bezsporny natomiast z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że opuściły one przedmiotowe mieszkanie w wyniku nagannego zachowania A. P., co potwierdzały zapadłe przeciwko odwołującemu się wyroki karne. Organ odwoławczy wywiódł w uzasadnieniu decyzji, że w orzecznictwie sądowym konsekwentnie podkreślano konieczność interpretowania przepisu dopuszczającego wymeldowanie decyzją administracyjną jako rozwiązania wyjątkowego, stanowiącego odstępstwo od ogólnej reguły działania organów prowadzących ewidencje ludności wyłącznie na wniosek osób wykonujących własny obowiązek meldunkowy. Organ orzekający w II instancji wskazał, że zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny. Reasumując Wojewoda [...] podniósł, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika aby J. P. i M. P. spełniły przesłanki wymeldowania decyzją administracyjną wskazane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie godząc się z ostatecznym rozstrzygnięciem A. P. wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podkreślił ponownie, że J. i M. P. opuściły mieszkanie przy ul. O. [...] w L. dobrowolnie bowiem nigdy nie utrudniał im zamieszkiwanie w tym lokalu. Wskazał, iż żona wraz z córką mieszkają obecnie przy ul W. wspólnie z nowym partnerem życiowym J. P.. Skarżący powtórnie podkreślił, że wymienił zamki w drzwiach mieszkania aby zapobiec ogałacaniu mieszkania przez byłą żonę z rzeczy stanowiących wyłączną jego własność. Skarżący dodał, że odmowa wymeldowania J. i M. P. z pobytu stałego z lokalu przy ul. O. [...] w L. jest dla niego nieuzasadniona i krzywdząca. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W trakcie rozprawy sądowej w dniu [...] skarżący podał, że apelację od wyroku Sądu Rejonowego w L. Wydziału [...] z dnia [...] skazującego go za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad byłą żoną J. P. i córką M. P.- Sąd II instancji oddalił. Skarżący stwierdził ponadto, że był bity przez byłą małżonkę, a sam nigdy nie zmuszał J. i M. P. do opuszczenia mieszkania przy ul. O. [...] w L.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153 poz.1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej ( §1) , a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm. powoływanej w dalszych wywodach w skrócie jako p.p.s.a.) sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Powyższe oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynika sprawy ( art. 145 p.p.s.a.). Ponadto rozpatrując niniejszą sprawę powołać należy art. 11 p.p.s.a. zgodnie z którym ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. W ocenie Sądu wydane w sprawie decyzje nie uchybiają obecnie obowiązującemu prawu. Stosownie do treści art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm. zwanej dalej w skrócie ustawą ewidencyjną), który stanowił podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia tej sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższej regulacji ustalenia w sprawie wymagało zatem, czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka faktyczna konieczna do dokonania wymeldowania, czy nastąpiło opuszczenia miejsca pobytu przez uczestniczki postępowania. Przy czym nadmienić należy, że o takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi jednak w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu (celowe podkreślenie sądu). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie bowiem przyjmuje się, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy jest spełniona jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Do stwierdzenia "opuszczenia lokalu bez wymeldowania" w rozumieniu tego artykułu nie wystarczy więc samo fizyczne opuszczenie stałego miejsca pobytu (por. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001, sygn. akt V SA 3169/00,niepubl., zamieszczony w LEX nr 50123). Natomiast zamiar, jako przejaw woli opuszczającego lokal, winien być oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wole danej osoby opuszczenia mieszkania (zob. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2002 r. sygn. akt V SA 935/2002, zamieszczony w LexPolonica nr 394981). W oparciu o powyższe rozważania, załatwienie sprawy wymeldowania J. P. i M. P. z miejsca pobytu stałego wymagało ustalenia przez organy administracyjne obu instancji, czy opuściła ona miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny, w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej, bez dokonania obowiązku wymeldowania. Zaznaczyć przy tym należy, że dokonania takie powinny zostać poczynione zgodnie z przepisami prawa procesowego. W myśl art. 7 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) zwanej dalej w skrócie k.p.a. wyrażającego między innymi zasadę prawdy obiektywnej, organ orzekający powinien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, zgodnie z wymogami określonymi w treści art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest w sposób wyczerpujący rozpatrzyć i zebrać cały materiał dowodowy. Ocena zgodnie z powyższymi zasadami zebranego materiału powinna być dokonana w granicach przewidzianej prawem swobody ( art. 80 k.p.a.) natomiast decyzja zawierać musi powołanie podstawy prawnej i ustalenia faktyczne (art. 107 §1 i § 3 k.p.a.). Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd przyjął, iż organy meldunkowe wyczerpująco zebrały materiał dowodowy , materiał ten został oceniony w granicach prawem przewidzianej swobody, co w efekcie doprowadziło do prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, przedstawionego w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji. W szczególności na aprobatę zasługuje stanowisko organów meldunkowych z przytoczeniem tez orzeczeń sądów administracyjnych, iż opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny. Należy bowiem wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, trzeba rozumieć opuszczenie dobrowolne. Z kolei nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła prawem przewidziane środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, wyrok NSA z dnia 8 października 1986 r., sygn. akt SA/Gd 1014/86, wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 1996 r., sygn. akt SA/Wr 2828/95, wyrok WSA z Gliwic z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/GI 728/07). Biorąc pod uwagę przedmiotowe rozważania uznać należało, że twierdzenia strony zawarte w skardze, mające wskazywać na dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego przez J. P. oraz M. P. nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym i ocenionym przez organy administracji materiale dowodowym. Zgodnie z prawidłowo dokonanymi przez organy meldunkowe ustaleniami korespondującymi z zasadą związania z ustaleniami prawomocnego wyroku karnego uznać należało, iż w tej sprawie nie zaistniały przesłanki do wymeldowania J. P. oraz M. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. O. [...] w L.. Podkreślenia wymaga fakt, że uczestniczki postępowania opuściły mieszkanie - jak konsekwentnie twierdziły obawiając się agresywnych zachowań byłego męża i ojca. Nadto w materiale dowodowym zgromadzonym w tej sprawie znajduje się odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego Wydziału [...] w L. z dnia [...]., sygnatura akt [...] mocą którego skarżącego uznano za winnego, że w okresie od [...] do [...] znęcał się psychicznego i fizycznego nad córką M. P. oraz byłą żoną J. P., w aktach postępowania znajduje się również informacja z Sądu Rejonowego w L., o ponownym skazaniu A. P. za znęcania się nad byłą żoną i córką wyrokiem tego Sądu z dnia [...], sygn. akt [...]. Godzi się w tym miejscu podkreślić, że skarżący, pomimo konsekwentnego twierdzenia w toku postępowania, iż żona i córka opuściły mieszkanie dobrowolnie o czym jego zdaniem miał świadczyć fakt, że J. P. związała się z innym mężczyzną, z którym zamieszkała wraz z córką wobec czego nie ma zamiaru wrócić do mieszkania przy ulicy O. nie przejawił żadnej inicjatywy dowodowej, aby uprawdopodobnić swoje stanowisko w tej sprawie. W szczególności skarżący nie wnioskował o przesłuchanie świadków, którzy potwierdziliby przedstawione przez stronę okoliczności. Nadto nie bez znaczenia dla oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji jest okoliczność, że skład orzekający w tej sprawie w trakcie rozprawy otrzymał od skarżącego kserokopię wyroku z dnia [...], z którego wynikało, że A. P. został skazany za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad J. i M. P. w okresach od [...] do [...] , od [...] do [...]. Skarżący poinformował ponadto Sąd, że wyrok ten się uprawomocnił. Oczywistym jest natomiast o czym należy pamiętać, iż przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy. Powyższa okoliczność ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie bowiem w prawomocnym wyroku wydanym w postępowaniu karnym skazującym A. P. jednoznacznie określono w jakim czasie skarżący stosował przemoc fizyczną i psychiczną wobec córki i byłej żony. W opinii Sądu materiał dowodowy zebrany w tej sprawie wskazuje na brak dobrowolnego i trwałego charakteru opuszczenia przez J. i M. P. Lokalu przy ul. O. [...] w L., przede wszystkim świadczą o tym prawomocne wyroki zapadłe w sprawach karnych, w których skarżącego uznano za winnego znęcania się fizycznego i psychicznego nad J. i M. P.. Zgodnie z powołaną treścią art. 11 p.p.s.a. sąd administracyjny jest związany sentencją skazującego wyroku karnego co oznacza, że pozbawiony jest możliwości dokonywania jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Natomiast w sentencjach powołanych wyroków karnych wyraźnie określono w jakim czasie skarżący zachowywał się agresywnie wobec byłej żony i córki, okoliczności te wskazują jednoznacznie na brak dobrowolności w opuszczeniu spornego mieszkania przez uczestniczki postępowania. Dodatkowo należy wskazać, że przebywanie przez uczestniczki postępowania w innym lokalu nie świadczą o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Nie można bowiem wymagać od osób, które nie opuściły lokalu dobrowolnie, aby nie przebywały w żadnym innym mieszkaniu bądź organizowały sobie życia codziennego. Pogląd przeciwny nie jest racjonalny. Jedynie ubocznie sąd zauważa, ze instytucja zameldowania nie przesądza o prawie do lokalu. Ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Wobec powyższego działając na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji wyroku.