III SA/Wr 210/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Marcin Miemiec, Jerzy Strzebińczyk, , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 lipca 2007 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego Oddział Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ś., działając na podstawie art. 37 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej z dnia 14 marca 1985r. (Dz. U. z1998r. nr 90 poz. 575 z późniejszymi zmianami), § 10 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 1983r. nr 65 poz. 294 z późniejszymi zmianami), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. nr 98 poz. 1071) nie stwierdził u E. T. choroby zawodowej, tj. zawodowego alergicznego zapalenia skóry - ujętej w pozycji 10 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Akademii Medycznej we W. dnia [...] wydała orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania zawodowego kontaktowego wyprysku skóry, objętej pozycją 10 wykazu chorób zawodowych, a w związku z powyższym Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ś. dnia [...] wszczął postępowanie administracyjne, a następnie przeprowadził dochodzenie epidemiologiczne w siedzibie Powiatowej Stacji Sanitarno - Epidemiologicznej w Ś. odnośnie przebiegu pracy zawodowej E. T. Na podstawie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie ustalono, że zainteresowana między innymi była zatrudniona w kilku zakładach pracy, w tym od [...] do [...] w Ś. Zakładach Artykułów Technicznych "[...]" w Ś. na stanowisku chałupnika, gdzie ręcznie uiglała mosiężne pierścienie na drewnianym blacie (wkładanie pincetą igieł stalowych w otwory pierścienia). W latach [...] – [...] pracowała w A S.A. w Ś., na różnych stanowiskach przy garbowaniu, wykańczaniu i kontroli jakości skór. Na tych stanowiskach wykonywała następujące czynności: - obcinanie skór wygarbowanych, barwionych i suchych za pomocą nożyc metalowych, - odpylanie gotowych skór przeznaczonych do krojenia i szycia przy użyciu węża z doprowadzeniem sprężonego powietrza, - maszynowe mierzenie skór gotowych, - liczenie, sortowanie i kwalifikowanie skór wg gatunku i zgodnie z ich przeznaczeniem, - nadzór nad prawidłowym przebiegiem pracy na dziale wykańczalni skór, - kontrola kąpieli roboczych w procesach chemicznych przy obróbce skór (odwłaszanie, wapnienie, odwapnianie, wytrawianie, piklowanie, garbowanie, farbowanie), - kontrola jakości skór na poszczególnych etapach procesów technologicznych, - kontrola parametrów pracy urządzeń mechanicznych przy obróbce skór. Prace te wykonywano bez użycia rękawic ochronnych i roboczych, od 7 do 8 godzin dziennie. W procesie garbowania i barwienia skór stosowano w zakładzie następujące substancje chemiczne: wapno chlorowane, siarczek sodu, wapno hydratyzowane, siarczan amonu, kwas mlekowy, sól techniczną, kwas siarkowy, kwas octowy, chromal, sodę amoniakalną, mrówczan sodu, kwas mrówkowy, sodę oczyszczoną, wodę amoniakalną, tłuszcze i barwniki garbarskie. Zainteresowana podczas wykonywanej pracy zawodowej miała kontakt dotykowy ze skórami poddawanymi różnym procesom chemicznym podczas wyprawy skór oraz z elementami maszyn i urządzeń wykonanych ze stali nierdzewnej i niklowanej (nożyce do obcinania skór, miarmaszyna do mierzenia skór, napinarka do skór, osłony, okucia i żabki metalowe). Od [...] zatrudniona jest na stanowisku sprzedawcy w sklepie warzywno - spożywczym. W oparciu o przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne ustalono, że E. T. w okresie od [...] do [...] w Ś. Zakładach Artykułów Technicznych "[...]" miała kontakt dotykowy z elementami stalowymi i mosiężnymi, a w okresie od [...] do [...] oraz od [...] do [...] w A S.A. miała kontakt dotykowy ze skórami poddawanymi różnym procesom chemicznym podczas wyprawy skór oraz z elementami maszyn i urządzeń wykonanych ze stali nierdzewnej i niklowanej zawierającej w swoim składzie nikiel. Jak wynika z wywiadu, pierwsze zmiany skórne pojawiły się w roku 1986 i zlokalizowane były w okolicy nadgarstka pod zegarkiem, a także na małżowinach usznych i szyi (w okolicach kontaktu z ozdobami metalowymi). W związku z tym leczona była przez lekarza dermatologa w przychodni rejonowej i gabinetach prywatnych. Wskutek zastosowanego leczenia uzyskano ustąpienie zmian chorobowych, które po pewnym czasie ponownie nawracały. Z powodu podejrzenia wyprysku zawodowego kontaktowego lekarz prowadzący skierował zainteresowaną na badania do Kliniki Chorób Zawodowych i Wewnętrznych AM we W., która na podstawie całości obrazu klinicznego, danych z wywiadu i charakterystyki stanowiska pracy nie rozpoznała kontaktowego wyprysku zawodowego skóry. Rozpoznała natomiast polialergię na następujące alergeny: związki niklu, chlorek kobaltu, dwusiarczek dwubenzotiazolu oraz fenylodwuaminę. E. T. ponownie hospitalizowana była w Klinice Chorób Zawodowych w dniach od [...] do [...] Z epikryzy karty informacyjnej wynika, że Klinika podtrzymała rozpoznanie polialergii na podane alergeny, jak również poprzednie orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wskutek odwołania od wydanego orzeczenia lekarskiego strona została poddana badaniom w Instytucie Medycy Pracy w S. - w dniach od [...] do [...]. W wykonanych w czasie hospitalizacji testach alergicznych wykazano dodatnie testy skórne z siarczkiem niklowym. Nie potwierdzono wykazanego uprzednio uczulenia na związki kobaltu, enylodwuaminę i dwusiarczek dwubenzotiazolu. Testy z innymi pospolitymi alergenami, a także skórami, garbnikami i barwnikami używanymi w przemyśle garbarskim wypadły ujemnie. Fakt uczulenia badanej na nikiel, przy potwierdzeniu styczności z tym metalem w miejscu pracy, powszechnym jego występowaniu w środowisku pozazawodowym, oraz wyraźny związek początkowej lokalizacji zmian skórnych z noszonym zegarkiem i biżuterią, a także ujemne wyniki testów z potencjalnymi alergenami środowiska zawodowego przemawiają – zdaniem tej placówki medycyny pracy - przeciwko uznaniu zawodowej etiologii alergicznego zapalenia skóry. Wobec powyższego Instytut Medycyny Pracy w S. orzekł dnia [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej skóry. W świetle takich ustaleń stanu faktycznego sprawy, tzn. wykluczenia możliwości rozpoznania alergicznego zapalenia skóry jako schorzenia o etiologii zawodowej przez uprawnione jednostki medyczne - organ I instancji decyzją stwierdził brak podstaw do uznania choroby zawodowej. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. rozstrzygnięciem z dnia [...], nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. T. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. - utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał na wstępie, że w latach 1980 - 1998 odwołująca się pracowała na różnych stanowiskach przy garbowaniu, wykańczaniu i kontroli jakości skór. Podczas wykonywania czynności zawodowych miała kontakt ze skórami poddawanymi różnym procesom chemicznym, jednak w skład stosowanych chemikaliów nie wchodziły związki niklu. Ustalono, że nikiel występował w metalowych elementach maszyn i urządzeń stosowanych w produkcji (nożyce, miarmaszyna, napinarka, osłony, okucia, metalowe żabki). W ocenie organu odwoławczego zebrana dokumentacja pozwala ustalić, że pierwsze zmiany dermatologiczne pojawiły się w 1986 r. w okolicach nadgarstka, pod zegarkiem oraz na małżowinach usznych i szyi (w okolicach kontaktu z ozdobami metalowymi). Pod wpływem leczenia uzyskiwano ustąpienie zmian, które po pewnym czasie ponownie powracały. W 1998 r. skarżyła się na świąd skóry, który pojawiał się po kąpieli. Świądowi towarzyszyły zmiany skórne pod postacią czerwonych plam. Według karty informacyjnej Kliniki Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Akademii Medycznej we W. z [...] przy przyjęciu i przy hospitalizacji nie obserwowano zmian skórnych. Mimo wykazanego w testach alergicznych uczulenia na nikiel Akademia Medyczna nie rozpoznała tła zawodowego, brano pod uwagę całość obrazu klinicznego choroby oraz fakt powszechnego występowania niklu w środowisku, jak też zarejestrowane w dokumentacji medycznej występowania zmian skórnych po zaprzestaniu pracy zawodowej w 1998r. Także Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. podkreślił fakt uczulenia badanej na nikiel oraz wyraźny związek początkowej lokalizacji zmian skórnych z noszonym zegarkiem i biżuterią, które przemawiają przeciwko uznaniu zawodowej etiologii alergicznego zapalenia skóry. W uzupełnieniu swojego orzeczenia w piśmie z dnia [...] Instytut zaznaczył, że zawodowy kontakt z niklem - wykazany w dostarczonej Instytutowi charakterystyce – trwający około 3 godzin dziennie, był bez porównania mniej istotny dla wystąpienia uczulenia na nikiel, niż wielogodzinny kontakt skóry z zegarkiem, którego część metalowa zawiera nikiel, a szczególnie z całodobowym kontaktem biżuterii (klipsy, kolczyki). Dodatkowym wskaźnikiem istotności kontaktu sprawczego jest wystąpienie pierwszych objawów choroby na skórze płatka usznego i nadgarstka, w miejscu stykania się z zegarkiem, a nie na powierzchni dłoniowej rąk. W konsekwencji takich ustaleń Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, analizując orzeczenia uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych placówek medycznych, wykluczających tło zawodowe alergii skóry, uznał, że nie ma podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu I instancji. Od tej ostatecznej w administracyjnym toku instancji decyzji E. T. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżąca zaprzeczyła ustaleniom organów, że występujące schorzenie ma związek z noszeniem biżuterii, gdyż jest zlokalizowane na całym ciele, a w środowisku pracy ze względów bezpieczeństwa i higieny pracy nie mogła nosić biżuterii ani zegarka. Zarzuciła także przewlekłość postępowania albowiem na kartę informacyjną z Kliniki we W. czekała 5 miesięcy. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Po myśli art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej p.p.s.a. - (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Wyżej powiedziane oznacza, że skarga może zostać uwzględniona jedynie wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, nie można jej bowiem przypisać żadnego z wymienionych naruszeń prawa. Materialno-prawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia będącego przedmiotem skargi stanowią unormowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych ( Dz. U. Nr 65 poz. 294 z późn. zmianami). Stosownie do § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia, chorobą zawodową jest jedna z chorób określonych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia pod warunkiem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Stwierdzenie zatem choroby zawodowej uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch przesłanek : - jest to rodzaj choroby, która mieści się w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do powołanego rozporządzenia; - choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Jak wynika z akt sprawy postępowanie administracyjne przed organami Inspekcji Sanitarnej prowadzono w kierunku ewentualnego rozpoznania schorzeń wymienionych w pozycji 10 wykazu, tj. chorób skóry. Na tle wszakże przywołanych regulacji prawnych bezsprzecznie stwierdzić należy, iż nie każde schorzenie skóry jest uznawane przez normodawcę za chorobę zawodową, warunkiem bowiem takiego uznania jest ustalenie, że ma ona swe źródło w środowisku pracy. Jakkolwiek wskazać przy tym wypada, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się istnienie domniemania związku przyczynowo – skutkowego między chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (por. np. wyrok NSA z 7 IV 1982r. IISA 372/ 82 , publ. ONSA z 1982, Nr 1, poz. 33) uznając, że wystarczy tylko stwierdzenie istnienia warunków w środowisku pracy narażających na powstanie danej choroby, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały, jednakże nie wyłącza to możliwości wykazania, że mimo pracy w warunkach narażających na daną chorobę – jej powstanie w konkretnym wypadku nastąpiło z innych przyczyn, nie związanych z wykonywaniem zatrudnienia. Taka sytuacja - jak trafnie oceniły na podstawie wydanych orzeczeń lekarskich organy Inspekcji Sanitarnej – zachodzi w niniejszej sprawie. Podkreślić bowiem wypada, że przeprowadzone w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu oraz w Klinice Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Akademii Medycznej we W. badania wykazały, iż charakter schorzenia w postaci alergicznego zapalenia skóry - występujący u skarżącej - nie pozostaje w związku z jej środowiskiem pracy. Godzi się podnieść, iż zgodnie z przyjętą w rozporządzeniu regułą obowiązuje dwustopniowy tryb orzekania w przedmiocie rozpoznawania chorób zawodowych, który został w niniejszej sprawie zachowany. W myśl bowiem § 7 ust. 1 jednostkami organizacyjnymi właściwymi do rozpoznawania chorób zawodowych są poradnie chorób zawodowych, kliniki chorób zawodowych, oddziały chorób zawodowych wchodzące w skład odpowiednich zakładów społecznej służby zdrowia, akademii medycznych lub instytutów naukowo-badawczych. Wymienione jednostki wydają orzeczenie w sprawie choroby zawodowej na podstawie informacji o zagrożeniach zawodowych, wyników dochodzenia epidemiologicznego w środowisku pracy, dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentacji lekarskiej ( § 7 ust. 4). Stosownie do § 9 ust. 1 pracownik , który się nie zgadza z treścią orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez właściwy instytut naukowo-badawczy resortu zdrowia i opieki społecznej. Skarżąca skorzystała z tej sposobności i została ponownie przebadana - w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., który w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] oraz uzupełniającej opinii z [...] w zakresie oceny stanu zdrowia zajął takie samo stanowisko jak wypowiadająca się uprzednio w pierwszej instancji Klinika Chorób Wewnętrznych i Zawodowych Akademii Medycznej we W. I jakkolwiek Klinika Chorób Wewnętrznych i Zawodowych w karcie informacyjnej z [...] i [...] przyznała, że w testach naskórkowych stwierdzono dodatnie odczyny alergiczne na związki niklu, chlorek kobaltu, dwusiarczek dwubenzotiazolu oraz fenylodwuaminę, jednakże wykonane po około półtora roku później (od 21 sierpnia 2001 do 18 września 2001 r.) testy w Instytucie w S. już nie potwierdziły uczulenia na wymienione związki chemiczne oraz pozostałe potencjalne alergeny środowiska pracy (skóry, garbniki i barwniki używane w przemyśle garbarskim), z wyjątkiem uczulenia na nikiel, przy czym obie jednostki podniosły okoliczność powszechnego występowania związków niklu w otoczeniu pozazawodowym. Instytut podkreślił wyraźny związek początkowej lokalizacji zmian skórnych z noszonym zegarkiem i biżuterią, tzn. wystąpienia pierwszych udokumentowanych objawów u skarżącej na skórze płatka usznego oraz nadgarstka w miejscu stykania się z zegarkiem, a nie na powierzchni dłoniowej rąk. W karcie informacyjnej Kliniki Chorób Wewnętrznych z [...], w epikryzie również zaakcentowano, iż nigdy nie obserwowano i nie odnotowano w dokumentacji lekarskiej u pacjentki zmian o charakterze wyprysku kontaktowego, lecz zmiany rumieniowe całego ciała z towarzyszącym świądem, które pojawiały się także po kontakcie ze sztuczną biżuterią oraz wodą, z kolei w epikryzie karty informacyjnej z [...]. Klinika odnotowała, iż pierwsza wzmianka o alergicznym zapaleniu skóry dotyczy okolicy nadgarstka pod paskiem od zegarka i pochodzi z 1987 roku. Adekwatny zapis w tej mierze figuruje na załączonej przez skarżącą do skargi karcie z Poradni Dermatologicznej Przychodni Rejonowej Nr [...] w Ś., pod datą [...]. Te okoliczności w zgodnej opinii powołanych jednostek medycyny pracy przemawiają za pozazawodową etiologią rozpoznanych u skarżącej zmian skórnych. W przedstawionym świetle zarzuty strony skarżącej nie znalazły zatem odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym sprawy. W niniejszej sprawie zachodzi brak wobec tego miarodajnych podstaw do ewentualnego zaprzeczenia prawidłowości dokonanej przez nie oceny charakteru schorzenia . Wydane orzeczenia lekarskie mają walor opinii biegłego, o czym mowa w treści art. 84 Kodeksu postępowania administracyjnego – nie budzą zastrzeżeń odnośnie rozpoznania, ich moc dowodowa nie została obalona i prawidłowo wobec tego stały się w myśl § 10 ust.1 rozporządzenia podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia w administracyjnym toku instancji przed organami Inspekcji Sanitarnej. Organy orzekające w niniejszej sprawie dochowały obowiązującej procedury i należycie wyjaśniły stan faktyczny, pozostając w zgodzie z wymogami art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji wypada zauważyć, iż wprawdzie w pozycji 10 wykazu chorób zawodowych operuje się szerokim pojęciem ("choroby skóry"), wszakże zasadnie na tle zgromadzonego materiału dowodowego organy Inspekcji Sanitarnej przyjęły, iż nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy między środowiskiem pracy a dolegliwościami skórnymi skarżącej. Trzeba tu zaznaczyć, iż podstawą odmowy uznania tej choroby za zawodową jest przyjęcie że w świetle wiedzy medycznej samo umiejscowienie zmian skórnych u skarżącej nie odpowiada narażeniu zawodowemu. Jeśli zważyć, iż wykonane badania ostatecznie wykazały, że skarżąca jest uczulona na siarczan niklu, który jednak powszechnie występuje w otoczeniu, a nie tylko w środowisku pracy, zaś kontakt w pracy był ograniczony według ustaleń organów do 2-3 godzin na dniówkę roboczą, a niewątpliwie, jak bezsprzecznie wynikało z wywiadu i dokumentacji pierwsze symptomy zmian skórnych były zlokalizowane na nadgarstku oraz szyi i płatkach usznych, to w tym stanie rzeczy jednoznacznie obalono domniemanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego, między chorobą skóry skarżącej a warunkami pracy, wynikające z treści przepisu § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Wobec powyższego, wskutek braku naruszenia norm prawa procesowego oraz przepisów o charakterze materialnoprawnym – wniesiona skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.