III SA/Wr 210/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca T. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu tego żądania wskazała na odległość między jej miejscem zamieszkania a siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, jej sytuację losową, zdrowotną i materialną oraz starania o świadczenia rentowe z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających ze skarżąca we wspólnym gospodarstwie domowym podała ona, że wspólne gospodarstw domowe prowadzi z mężem i synem, źródłem ich utrzymania jest renta jej męża w kwocie 594 zł miesięcznie, z której kwotę 230 zł zajmuje komornik, oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 152 zł, natomiast wykazywany w ramach działalności gospodarczej skarżącej dochód nie jest "realny" z uwagi na zaleganie przez jej klientów z płatnościami. Skarżąca, jej mąż oraz syn zostali zaliczeni do osób niepełnosprawnych. Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem wynika, że w roku 2011 skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała dochód w kwocie 281.710,07 zł (przy przychodzie w kwocie 548.966,08 zł), w czerwcu, lipcu i sierpniu 2012 r. skarżąca dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości odpowiednio 125.418zł, 67.753 zł i 66.298 zł. W treści pisma procesowego z dnia 26 października 2012 r. skarżąca, oprócz ponowienia wcześniejszej argumentacji, wskazała na przyznanie jej prawa pomocy w sprawach o sygn. akt III SA/Wr 602/09 i I SA/Wr 462/12. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania profesjonalnego pełnomocnika z wyboru stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sposobu sądowego dochodzenia praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Z regulacji prawnych dotyczących zastępstwa procesowego wykonywanego na zasadach prawa pomocy można wysnuć wniosek, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu radcy prawnego jest nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona skarżąca - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego (usług profesjonalnego pełnomocnika) zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna i życiowa spełnia przesłankę do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, iż prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w roku 2011, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazane opłaty. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, zdaniem referendarza sądowego nie może odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku argumentacja dotycząca "realnego" ujemnego wyniku prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, mimo którego skarżąca nadal wykonuje działalność gospodarczą i to na dużą, wynikającą z przedłożonych deklaracji VAT, skalę. Wielkości uzyskiwanych z tego tytułu kwot pozwala na przyjęcie, że w ramach środków pieniężnych, którymi obraca skarżąca, jest ona w stanie wygospodarować kwoty niezbędne do poniesienia kosztów postępowania sądowego w zakresie opłacenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z wyboru i to bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Na marginesie powyższych stwierdzeń odniesienia wymaga powołanie się przez skarżącą na fakt przyznania prawa pomocy w innych wszczętych jej skargami sprawach (III SA/Wr 602/09 i I SA/Wr 462/12). Porównanie stanu faktycznego ustalonego w przywołanych przez skarżącą sprawach w ramach badania jej sytuacji materialnej i życiowej pod kątem spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy z sytuacją skarżącej wynikająca z przedłożonej do niniejszej sprawy dokumentów pozwoliło referendarzowi sądowemu ocenić, iż sytuacja materialna skarżącej uległa poprawie. Świadczy o tym znaczny, bo ponad czterokrotny wzrost dochodu skarżącej w roku 2011 w porównaniu z rokiem 2010 (odpowiednio kwoty 281.710,07 zł i 66.359,44 zł) oraz kwota obrotów w ramach działalności gospodarczej skarżącej za trzy miesiące - 259.469 zł. Dlatego uzasadniona jest konkluzja, że sytuacja materialna skarżącej, również w konfrontacji z jej niezmienioną sytuacją życiową, aktualnie nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.