III SA/Wr 215/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński, Sędzia NSA Anna Moskała, Protokolant Jolanta Ryndak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 października 2007 r. sprawy ze skargi T. K. (obecnie T. K.) na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...]. nr [...] II. określa, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania T. K. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] odmawiającej wymeldowania S. K. z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ulicy [...] we W.utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie wszczęte zostało na wniosek matki S. K. – najemczyni mieszkania – T. K., która oświadczyła, że syn nie mieszka w lokalu od końca 2004 r. wyjechał bowiem za granicę, nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania i nie kontaktuje się z rodziną. Dodała, że opuszczając mieszkanie syn zabrał ze sobą wszystkie swoje rzeczy i nie dysponuje kluczami do lokalu. Organ odwoławczy przytoczył następnie treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, stanowiącego podstawę prawną wydanej decyzji, w myśl którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wojewoda wywodził, że niektórzy przesłuchani w trakcie postępowania świadkowie zeznali co prawda, iż syn wnioskodawczyni nie mieszka w spornym lokalu od ponad dwóch lat. Jednakże sam uczestnik postępowania (S. K.) wyjaśnił w swoich zeznaniach złożonych w siedzibie organu, że w grudniu 2004 r. opuścił na pewien czas lokal, w którym zamieszkiwał wraz z matką, na skutek konfliktu z nią. Po około dwóch miesiącach powrócił jednak do mieszkania, a następnie wyjechał do pracy za granicę. Oświadczył też, że w lokalu tym zajmuje jeden pokój, w którym nadal znajdują się jego rzeczy. Dodał, że obecnie przyjechał do domu na święta, ma swobodny dostęp do mieszkania, bowiem matka mu go nie utrudnia. Jednocześnie uczestnik wskazał organom meldunkowym następujący adres, pod którym przebywa w Londynie: [...]. Twierdził również, że po powrocie z zagranicy nadal zamierza mieszkać u matki. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że stanowisko uczestnika postępowania potwierdziła w swoich zeznaniach jego siostra (M. J.). Oświadczyła ona mianowicie, że brat – po rozwodzie w 2005 r. – powrócił do mieszkania matki, a po kilku dniach wyjechał do pracy za granicę, jednak za każdym razem, gdy przyjeżdża do Polski, mieszka w lokalu swojego dotychczasowego zameldowania. Dodała, że brat, po powrocie na stałe do kraju, z pewnością zamieszka wraz z matką. Biorąc pod uwagę taki materiał dowodowy, Wojewoda stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku o wymeldowanie. Do wydania takiej decyzji niezbędne byłoby bowiem ustalenie, że opuszczenie miejsca zameldowania ma charakter stały. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie trwałość opuszczenia lokalu była sporna, ponieważ zeznania uczestnika i jego siostry wskazywały jedynie na czasowy – w celach zarobkowych – zamiar opuszczenia mieszkania matki. Godzi się zauważyć, że w toku postępowania administracyjnego doręczenia dokonywane na adres wskazany przez uczestnika okazały się bezskuteczne, bowiem przesyłki listowe (w tym decyzja organu pierwszej instancji) były zwracane do nadawcy, z adnotacją operatora pocztowego o nieprawidłowym adresie odbiorcy. Decyzja organu drugiej instancji również nie została doręczona S. K., bowiem nieskuteczne okazały się próby doręczenia tego rozstrzygnięcia na adres w Wielkiej Brytanii, wskazany przez uczestnika. Skargę na decyzję Wojewody o wniosła T. K., podnosząc, że w roku 2005 r. syn przyjechał tylko na dwie noce w czasie świąt, natomiast od jego wyjazdu za granicę – w styczniu 2006 r. – nie miała z nim kontaktu. Wskazała, że pobiera niską emeryturę, w związku z czym opłacanie czynszu, przy uwzględnieniu zameldowania w lokalu syna, jest dla niej dużym obciążeniem. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. W związku z tym, że nie powiodły się także próby zawiadomienia S. K. o toczącym się postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, w dniu 30 maja 2007 r., na wniosek strony skarżącej ustanowiono dla nieznanego z miejsca pobytu uczestnika kuratora – w osobie jego siostry M. J.z – która na rozprawie w dniu 30 października 2007 r. oświadczyła, że w rozmowie telefonicznej brat zgodził się na wymeldowanie ze spornego lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane art. W tym przepisie umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej – w dalszych wywodach – "p.p.s.a."), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a.), a także wydanego bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" tej samej ustawy). Zważyć ponadto trzeba, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga co prawda jedynie w granicach danej sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w świetle dopiero co powołanych kryteriów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, jednakże z innych powodów niż te, które wywodziła skarżąca. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił w przedmiotowej sprawie przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (jednolity tekst – Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.). W myśl przytoczonego przepisu, organ administracji wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Podnieść należy, że dla oceny czy organy meldunkowe właściwie zastosowały prawo materialne konieczne jest w pierwszej kolejności zbadanie czy nie doszło w toku postępowania do naruszenia przepisów proceduralnych, w tym przepisów normujących postępowanie dowodowe, a tym samym – czy prawidłowo ustalono stan faktyczny. Nie budzi bowiem wątpliwości, że kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie organy prowadzące postępowanie meldunkowe naruszyły ogólne zasady procedury administracyjnej przewidziane przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst – Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm., przywoływanej dalej – skrótowo – jako "k.p.a."). Podkreślenia wymaga w szczególności, iż przepis art. 10 k.p.a. nakazuje organom meldunkowym zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpoznawanej sprawie organy z całą pewnością pozbawiły takiej możliwości uczestnika postępowania. Co prawda w dniu 29 grudnia 2005 r. stawił się on w siedzibie organu i złożył zeznania, jednakże jakiekolwiek późniejsze próby kontaktu z nim nie powiodły się. Należy wyraźnie podkreślić, ze uczestnikowi, którego interesów dotyczyło prowadzone postępowanie, nie zostały nawet doręczone decyzje organów obu instancji. Organy ewidencyjne zdawały się nie zauważać w toku postępowania, że brak jest podstaw do pozostawienia zwracanch z Wielkiej Brytanii przesyłek pocztowych w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W zaistniałej sytuacji braku kontaktu ze stroną postępowania administracyjnego, zapewnienia jej udziału w podejmowanych czynnościach i obrony jej praw, rzeczą organów było – stosownie do art. 34 k.p.a. – wystąpienie do sądu o ustanowienie przedstawiciela dla takiej osoby. Tylko wówczas bowiem można byłoby zapewnić osobie nieobecnej obronę jej praw w toku postępowaniu. Oceniając charakter naruszenia obowiązków wynikających z art. 10 k.p.a. należy stanowczo opowiedzieć się za uznaniem tego naruszenia za istotne uchybienie przepisom postępowania, skoro pogwałcenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, polegające na pozbawieniu jej udziału w decydujących dla rozstrzygnięcia czynnościach dowodowych oraz możliwości zapoznania się z zapadłymi rozstrzygnięciami, stanowi jedną z podstaw wznowienia postępowania w sprawie. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mające wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r., II SA 1210/99, LEX Nr 46806; wyrok NSA z dnia 4 listopada 1998 r., III SA 1035/97, LEX Nr 36901; wyrok NSA z dnia 13 lutego 1986 r., II SA 2015/85, ONSA 1986 Nr 1, poz. 13). Opisane wyżej uchybienia muszą z kolei skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji w ramach jej sądowej kontroli. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej stanowiące podstawę do wznowienia postępowania stanowi bowiem przesłankę uchylenia decyzji przez sąd administracyjny. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w pkt. I sentencji. Orzeczenie zawarte w pkt. II znajduje natomiast oparcie w art. 152 tej samej ustawy. Rozpatrując raz jeszcze niniejszą sprawę, organy meldunkowe zmuszone będą dokonać ponownej oceny zmienionych już okoliczności faktycznych (upływ kolejnego okresu, w którym osoba, o której wymeldowanie chodzi, nie przebywa w miejscu jej nadal aktualnego stałego zameldowania; trudności z ustaleniem miejsca pobytu tej osoby i w porozumiewaniu się z nią, a nadto deklaracje tej osoby o zgodzie na wymeldowanie) w aspekcie istnienia (lub braku) zamiaru trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu stałego.