III SA/Wr 215/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Malinowska - Grakowicz, Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała, Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca), Protokolant Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Komendanta Wojewódzki Policji we W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie przeprowadzone w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) Komendant Wojewódzki Policji we W. – po rozpatrzeniu odwołania J.F. oddecyzji Komendanta Miejskiego Policji w J. G. z dnia [...] r. (nr [...]) kierującej skarżącego na badanie lekarskie przeprowadzane w celu orzeczenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] r. na ul. G. w J. G. policjanci zatrzymali do kontroli drogowej skarżącego, który kierował rowerem. Podczas czynności służbowych kierujący został poddany badaniu stanu trzeźwości. Przeprowadzone urządzeniem elektronicznym badania wykazały, że skarżący znajdował się w stanie nietrzeźwości, a zawartość alkoholu wynosiła 0,35 i 0,30 mg/I w wydychanym powietrzu. W związku z tym przeprowadzono postępowanie przygotowawcze w sprawie popełnienia czynu z art. 178a § 2 k.k., a po otrzymaniu prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w J.G. Komendant Miejski Policji w J.G. wydał decyzję o skierowaniu skarżącego na badanie lekarskie w trybie art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym. W odwołaniu od tej decyzji podniósł, że nie kierował pojazdem, lecz szedł chodnikiem pchając rower. Pokreślił, że jedynym źródłem jego dochodu jest renta chorobowa, a na utrzymaniu ma niepracującego syna, co czyni niemożliwym ponienie kosztów badania bez znacznego uszczerbku dla domowego budżetu. Organ odwoławczy zauważył, że podstawę prawną skierowania skarżącego na badanie lekarskie stanowił art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym stanowiący, według którego badaniu lekarskiemu, mającemu na celu orzeczenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, podlega kierujący pojazdem, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. W dniu wydania zaskarżonej decyzji podmiotem zobligowanym do wydania skierowania był organ kontroli ruchu drogowego. Decyzję o skierowaniu na badanie wydaje komendant miejski/powiatowy Policji w ciągu 30 dni od dnia kierowania, a osoba skierowana obowiązana jest zgłosić się na badanie w terminie 30 dni od dnia otrzymania skierowania na badania (§ 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami – Dz. U. Nr 2, poz. 15, ze zm.). Z materiałów postępowania wynika, że skarżący został zatrzymany i poddany badaniu na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu w związku z prowadzeniem roweru w stanie nietrzeźwości. Okoliczność ta została potwierdzona prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w J.G. skazującym skarżącego za czyn opisany w art. 178a § 2 Kodeksu karnego (sprawa o sygn. akt II K 1910/11), co dało podstawę do skierowania skarżącego na badanie lekarskie. Poddanie się badaniu lekarskiemu przez osobę, która prowadziła pojazd w stanie nietrzeźwości, ma na celu orzeczenie istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem, a jego zakres określa przywołane rozporządzenie Ministra Zdrowia. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "podlega" sprawia, że organ kontroli ruchu drogowego był do dnia [...] r. ustawowo zobowiązany do skierowania na badanie osoby, która kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Wydanie skierowania nie ma charakteru dodatkowej kary, lecz służy weryfikacji predyspozycji zdrowotnych osoby w zakresie bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym. W ocenie organu odwoławczego wydanie skierowania na badanie było zasadne. Skarżący dysponuje uprawnieniem do kierowania pojazdami silnikowymi, tj. prawem jazdy. Istnieje zatem możliwość wyegzekwowania obowiązku nałożonego na skarżącego. W przypadku stwierdzenia istnienia przeciwwskazań do kierowania pojazdem lub nie poddania się badaniu starosta wyda decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a) lub decyzję o cofnięciu uprawnień na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151, ze zm.). Według art. 76 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, badanie lekarskie wykonywane jest na koszt osoby badanej. Organ odwoławczy nie ma możliwości zwolnienia osoby skierowanej z kosztów badania, ani wycofania z obrotu prawnego skierowania wydanego zgodnie z przepisami. W związku z tym, mimo zrozumienia trudnej sytuacji materialnej skarżącego, wniosek w tym zakresie nie może zostać uwzględniony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. skarżący nie zgodził się z decyzją Komendanta Wojewódzkiego Policji we W. Wyjaśnił przy tym, że ma bezterminowe prawo jazdy kategorii B, a w momencie zatrzymania przez policjantów szedł i pchał rower. Sąd, który orzekał w sprawie karnej, nie chciał przesłuchać świadków tego zdarzenia, skarżącego zaś "wrobiono" w tę sytuację i wydano niesprawiedliwy wyrok. Skarżący oświadczył, że podda się badaniom, jeżeli kierujący na badania zapłaci za nie, albowiem skarżący nie ma na to pieniędzy, gdyż jego dochód miesięczny stanowi renta w kwocie [...] zł. W odpowiedzi na skargą Komendant Wojewódzki Policji we W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie skargi i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Skarżący podniósł w skardze, że w czasie zdarzenia ([...] r.) nie kierował pojazdem, lecz szedł i pchał rower. Tymczasem art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy z dnia 10 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 1137) w brzmieniu obowiązującym w czasie zdarzenia stanowił, że badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub nieistnienia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega kierujący pojazdem skierowany przez organ ruchu drogowego, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie jak alkohol. W związku ze zdarzeniem z [...] r. toczyło się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym w J. G. (sygn. akt [...]), w którym Sąd wydał wyrok skazujący skarżącego na karę grzywny z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat, roczny zakaz prowadzenia motocykli, motorowerów i rowerów oraz obowiązek zapłacenia świadczenia pieniężnego. Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu [...] r. Pełnomocnik skarżącego zauważył, że orzeczony wspomnianym wyrokiem okres obowiązywania zakazu prowadzenia motocykli, motorowerów i rowerów już upłynął i od [...] r. skarżący odzyskał uprawnienie do prowadzenia tych pojazdów. Od tego czasu skarżący jeździ rowerem i nie wystąpiło zdarzenie, które dałoby powód do wszczęcia postępowania karnego przeciwko niemu. W takiej sytuacji przeprowadzenie obecnie badania byłoby całkowicie bezzasadne, tym bardziej, że art. 122 ustawy Prawo o ruchu drogowym został już uchylony. Należałoby zatem zastosować obecnie przepisy tej ustawy nie w brzmieniu obowiązującym w czasie zdarzenia, ale w brzmieniu obowiązującym w czasie orzekania. Ponadto, niezależnie od wcześniejszych uwag, skarżący nie byłby w stanie ponieść kosztów badania lekarskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd nie znalazł dostatecznych podstaw proceduralnych i materialnoprawnych do wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia ze zbioru legalnych aktów administracji publicznej. Z ustaleń organów wynika, że zdarzenie, z którym wiąże się także rozpoznawana sprawa, wystąpiło w dniu [...] r., wtedy to bowiem funkcjonariusze Policji zatrzymali skarżącego, kierującego rowerem w stanie nietrzeźwości. Taki też stan faktyczny stanowił podstawę wyroku Sądu Rejonowego w J. G. ([...]), skazującego skarżącego za czyn z art. 178a § 2 k.k. [Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu inny pojazd niż określony w § 1 (tj. pojazd mechaniczny – przyp. Sądu), podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku] na karę grzywny (50 stawek po 10 zł, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres dwóch lat), zakaz prowadzenia motocykli, motorowerów i rowerów przez rok oraz spełnienie świadczenia pieniężnego (50 zł) na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej. Stwierdzenie w prawomocnym wyroku karnym okoliczności, które mają wpływ także na wydane w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia administracyjne, wyklucza możliwość badania przez organy administracji ustaleń sądu karnego w postępowaniu o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie, do czego – jak się wydaje – zmierzają zarzuty strony skarżącej o nieprzesłuchaniu przez Sąd Rejonowy w J. G. świadków zdarzenia i pominięciu stanowiska skarżącego, według którego nie jechał on na rowerze, lecz prowadził rower po chodniku. Dlatego też ani organy orzekające o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie, ani sąd administracyjny kontrolujący legalność decyzji wydanych przez te organy, nie mogli brać pod uwagę i odnosić się do tak sformułowanych zarzutów skarżącego. Organy niewadliwie zatem stwierdziły, że w dacie zdarzenia prawnego ([...] r.), które stanowiło podstawę wszczęcia zarówno postępowania administracyjnego, jak i karnego, według obowiązującego wówczas art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. d) ustawy Prawo o ruchu drogowym, badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlegał kierujący pojazdem skierowany przez organ kontroli ruchu drogowego, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości lub po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu. Ustalenia poczynione w postępowaniu karnym pozwalają przyjąć, że w dniu zdarzenia ([...] r.), skarżący "kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości", gdyż: 1) był "kierującym" w rozumieniu art. 2 pkt 20 ustawy Prawo o ruchu drogowym; 2) kierował "pojazdem", albowiem rower należał do zbioru "środków transportu przeznaczonych do poruszania się po drodze" według art. 2 pkt 31 ustawy Prawo o ruchu drogowym; 3) "kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości" [art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym], skoro badanie zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu wykazało 0,35 i 0,30 mg/l, co odpowiadało pojęciu "stanu nietrzeźwości" w rozumieniu art. 46 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 1356 ze zm.), według którego "stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3". Stosownie do unormowań obowiązujących w dniu zdarzenia ([...] r.), stwierdzenie wystąpienia wymienionych tu przesłanek obligowało (bez jakiejkolwiek "uznaniowości") organy Policji do skierowania skarżącego na badania [art. 122 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy Prawo o ruchu drogowym]. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, należy zauważyć, że – wbrew sugestii strony skarżącej – uchylenie z dniem [...] r. rozdziału 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w tym zastosowanego w sprawie jej art. 122 [art. 125 pkt 10 lit. j) ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151)], nie mogło zniweczyć skutków prawnych wywołanych przez zdarzenie z dnia [...] r., a przewidzianych w wówczas obowiązującym prawie. We wspomnianej nowelizacji ustawodawca nie odstąpił bowiem od fundamentalnej zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) i nie skonstruował normy nakazującej organom stosować znowelizowane przepisy do zdarzeń (stanów faktycznych) zaistniałych przed wejściem w życie zmienionych unormowań, ani też nie przewidział wygaśnięcia wydanych wcześniej skierowań na badania lekarskie. Podnoszona w skardze kwestia upływu terminu zakazu prowadzenia motocykli, motorowerów i rowerów (orzeczonego wyrokiem Sądu Rejonowego w J. G.) oraz argument o niewystąpieniu po stronie skarżącego penalizowanych zachowań, mimo używania roweru, nie są zdarzeniami, z którymi ustawodawca wiązałby bezzasadność przeprowadzenia badań lekarskich kierującego pojazdem w stanie nietrzeźwości. Również sytuacja materialna skarżącego nie jest ustawową przesłanką, która miałaby decydować o skierowaniu na badania. Z tych względów – stosownie do dyspozycji art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – należało orzec jak w sentencji wyroku.