III SA/Wr 218/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...]. nr [...] II. określa, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu. Wojewoda decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika E.J. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] nr [...], orzekającej o wymeldowaniu E.J.i jej dzieci G. (pełnoletni) i A. (małoletnia) z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] we W., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie wymeldowania E. S.- obecnie J. oraz jej dzieci G. i A. z lokalu przy ul. [...] we W. zostało wszczęte na wniosek K. S. Orzekając o wymeldowaniu wymienionych osób organ I instancji wskazał, że E. J. wraz z dziećmi opuściła przedmiotowy lokal bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, co wypełniło przesłankę z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( jt. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.), warunkującą administracyjne wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, w brzmieniu: "Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się." Według organu odwoławczego, z oświadczeń złożonych przez strony postępowania, tj. K. S. oraz pełnomocnika E. J., a także przez świadków przesłuchanych w toku postępowania bezspornie wynika, że wyżej wymieniona oraz jej dzieci G. i A. od grudnia 2005r. nie zamieszkują w spornym lokalu. Opuszczając mieszkanie E.J. zabrała swoje rzeczy osobiste, jednakże nadal posiada klucze do mieszkania. Z tego też wynika co prawda, że ma ona swobodny dostęp do mieszkania, jednakże faktycznie koncentruje swój pobyt stały poza miejscem zameldowania. Kwestią sporną w sprawie, jak wskazał w uzasadnieniu organ odwoławczy, jest natomiast to, czy opuszczenie spornego lokalu było zamierzoną przez E.J. zmianą miejsca zamieszkania, czy nastąpiło wbrew woli skarżącej i było następstwem bezprawnych działań K. S.. Jak dalej wywodził organ, z przedłożonych dokumentów wynika niewątpliwie, iż między E. J. a jej byłym mężem – K. S. trwa konflikt, który w 2006 r. doprowadził do rozpadu związku małżeńskiego stron. Fakt istnienia złych relacji między stronami nie daje jednakże podstawy do uznania, iż E. J. opuściła lokal wbrew swojej woli. Ponadto zawarła ona nowy związek małżeński, więc trudno dać wiarę, że zamierza powrócić do spornego lokalu. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał w swoich orzeczeniach, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznać należy nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu stałego, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została przez dysponenta lokalu z niego usunięta lub niedopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu bądź dochodząc tego prawa uzyskała dla siebie rozstrzygnięcie niekorzystne. Tymczasem z zebranego materiału dowodowego wynika, że E. J. dopiero po tym jak powzięła informację o toczącym się postępowaniu w sprawie wymeldowania, złożyła pozew o eksmisję byłego męża z lokalu przy ulicy [...] we W. Wobec powyższego, skoro E. J. nie wykazała w stosownym postępowaniu prawnym, iż faktycznie opuściła przedmiotowy lokal w następstwie bezprawnych działań i zachowań K. S., który rzekomo nagannie się zachowywał i utrudniał jej zamieszkiwanie, to uznać należy, że E.J. z własnej woli podjęła decyzję o zmianie miejsca zamieszkania. Zatem samo werbalne deklarowanie przez E. J. woli zamieszkiwania w lokalu położonym przy ul. [...] we W., nie daje podstawy do uznania, iż faktycznie lokal ten stanowi miejsce pobytu stałego skarżącej, gdyż wolę wewnętrzną osoby co do miejsca zamieszkania określa się na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności faktycznych. W niniejszej sprawie przeprowadzone postępowanie wykazało, iż E. J. swoje życie osobiste koncentruje poza adresem zameldowania na pobyt stały, spełniając tym samym przesłanki art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, warunkujące jej administracyjne wymeldowanie ze spornego lokalu. Tym samym utrzymanie w rejestrach ewidencji ludności zapisu o stałym zameldowaniu skarżącej pod powyższym adresem prowadziłoby do fikcji meldunkowej niedopuszczalnej przepisami cytowanej ustawy. Nadto zdaniem organu odwoławczego, zarzut naruszenia przepis art. 9, art. 10 i art. 11 k.p.a. podniesiony w odwołaniu, jest bezzasadny albowiem strony postępowania były prawidłowo zawiadomione o wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik strony skarżącej brał czynny udział w całym postępowaniu. Składał oświadczenia w imieniu swojej mandantki oraz dołączał pisma. Został również prawidłowo zawiadomiony o zakończeniu postępowania i pouczono go, że przed wydaniem decyzji, strony mają możliwość wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie oraz wnieść swoje uwagi i zastrzeżenia. Pełnomocnik E.J. nie skorzystał z przysługującego mu prawa, co było jednoznaczne, że nie wnosi uwag do zebranego materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie. Z tych też względów decyzja Prezydenta W. z dnia [....]. nr [....] orzekająca o wymeldowaniu E. J. wraz z dziećmi z lokalu przy ul. [...] we W., w ocenie organu odwoławczego, nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Na powyższe ostateczne rozstrzygnięcie Wojewody skargę wniosła E. J., reprezentowana przez pełnomocnika, zarzucając: - naruszenie przepisów procedury administracyjnej, mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a w szczególności uregulowań art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. - poprzez pominięcie przez organ I i II Instancji części materiału dowodowego wskazującej na okoliczność, iż zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy w rzeczywistości lokalu nie opuściła w sposób dobrowolny, a nadto, iż uniemożliwia się jej wejście tamże - pomimo posiadania stosownych ku temu uprawnień, - zaniechanie przez organ I i II Instancji wyjaśnienia wszystkich istotnych elementów sprawy, co miało oczywisty wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a w szczególności okoliczności związanych z wzajemnymi relacjami panującymi pomiędzy ex-małżonkami, jak również aspektami postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym we W. o eksmisję K. S. z miejsca zamieszkania – co stanowi rażące naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 1 tegoż unormowania, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności uregulowań 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - poprzez błędne ich zastosowanie - podczas gdy rzeczywiste realia sprawy, przy uwzględnieniu wskazanych wyżej naruszeń przepisów proceduralnych, nie uzasadniały dokonanej przez organ I Instancji konstatacji merytorycznej. Jednocześnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji wraz z wnioskiem o dopuszczenie dowodu z zeznań rodziców skarżącej. Na poparcie skargi zarzucono, że organ I Instancji przeprowadził postępowanie nie dokonując oceny zgromadzonych dowodów i to na dodatek niekompletnych, ponieważ ograniczył proces dowodowy tylko do odebrania zeznań K. S., Państwa W. i J. H. oraz J. C. - twierdzących, iż skarżąca dobrowolnie opuściła sporny lokal mieszkalny, jak również, iż nie zamierza w nim zamieszkiwać. Tymczasem, stanowisko E. J. pozostawało odmienne - twierdziła ona bowiem, że jej życzeniem pozostaje dalsze zamieszkiwanie w spornym lokalu, jednakże w sytuacji, w której utrudnia jej to małżonek ( którego agresywne zachowanie stało się przyczyną opuszczenia przez nią zajmowanego uprzednio mieszkania )- realizacja owego żądania pozostaje nierealna. Nadto, organ I Instancji - wbrew obowiązkowi nałożonemu przez ustawodawcę - nie uzasadnił w żaden sposób swojego przeświadczenia w przedmiocie braku wiarygodności twierdzeń skarżącej co do okoliczności, w których lokal opuściła, jak również - co istotne - odmówił atrybutu rzetelności argumentom przez nią podniesionym - opierając się tylko na zeznaniach wnioskodawcy oraz osób mu najbliższych. Tymczasem organ I Instancji winien był zapoznać się z materiałem dowodowym zgromadzonym w toku sprawy cywilnej, z którego analizy wynika, że skarżąca była przez długi czas ofiarą niedozwolonych w świetle postanowień regulacji karnych działań podejmowanych przez jej byłego małżonka. Zaskoczenie budzi także stanowisko organu - zaprezentowane na stronie 2 uzasadnienia, z którego wynika, iż fakt zmuszania kogoś do określonego zachowania oraz znęcania się nad nim - nie stanowi o przymusowym charakterze opuszczenia lokalu. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - powoływanej w dalszych wywodach jako "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jak wskazuje treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. – rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przywołanych kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z nieco innych względów niż zarzucono w skardze, chociaż także natury proceduralnej. Przywołując jeszcze raz pełne brzmienie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b) p.p.s.a. należy wskazać, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na tle takiej redakcji cytowanego przepisu przyjmuje się jednolicie w doktrynie i orzecznictwie, że uchylenie decyzji lub postanowienia z uwagi na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego nastąpi w wypadku stwierdzenia jednej z przesłanek tego wznowienia określonych w odpowiedniej ustawie procesowej znajdującej zastosowanie w danym postępowaniu, a zatem w sprawie meldunkowej – gdy zaistnieje jedna z przesłanek wznowienia, o której mowa w treści art. 145 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Stwierdzenie przez sąd naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania obliguje ten sąd zawsze do uwzględnienia skargi, bez względu na to, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok SN z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 200/01, OSNAPiUS 2003, nr 24, poz. 582, wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 stycznia 1999 r., III SA 979/98, LEX nr 39458, wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 1997 r., III SA 1795/95, LEX nr 29916, wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 maja 1998 r., II SA 915/97, Glosa 1999/1/28, Kabat A. "Komentarz do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze, 2005). Art. 145 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego przewiduje, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Z akt postępowania administracyjnego wynika jednoznacznie, że mający przymiot strony w niniejszej sprawie syn skarżącej i wnioskodawcy – G. K.S., którego wymeldowania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego we W. przy ul. [...] dotyczą również wydane w obu instancjach rozstrzygnięcia - nie brał udziału w przedmiotowym postępowaniu od dnia [...]. W tym dniu bowiem osiągnął pełnoletniość, a zatem uzyskał pełną zdolność do czynności prawnych i nie mógł już być reprezentowany przez swą matkę w osobie skarżącej. W późniejszym stadium prowadzonego przez organy meldunkowe postępowania winien był występować samodzielnie i być powiadamiany o czynnościach procesowych organów. Tymczasem nie została mu doręczona skutecznie decyzja organu pierwszej instancji, która została wydana [...]., tj. w dacie po osiągnięciu przezeń pełnoletniości. Nie był także powiadamiany o dalszych czynnościach podejmowanych w toku postępowania odwoławczego włącznie z tym, iż nie otrzymał decyzji ostatecznej w sprawie, która jest przedmiotem niniejszego rozpoznania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. Abstrahując od tej okoliczności należy zauważyć, iż nie zostały również spełnione wymogi proceduralne przeprowadzania dowodu z zeznań świadków, określone w art. 79 k.p.a., stanowiącym o prawie strony do udziału w czynnościach postępowania dowodowego. Zgodnie z przywołanym przepisem strona (lub jej pełnomocnik), powinna być zawiadamiana o miejscu i terminie przeprowadzania dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (§ 1), jak również ma prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (§ 2). Realizacja przytoczonego przepisu ma służyć gwarancji dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. Tymczasem wskazany powyżej tryb przesłuchania świadków został przez organ pierwszej instancji całkowicie pominięty, zaś organ drugiej instancji uchybienia tego nie zauważył. Takie postępowanie organu administracyjnego nie jest do zaakceptowania, albowiem godzi w procesową gwarancję praw strony do uczestniczenia we wszystkich czynnościach procesowych przeprowadzanych w każdym stadium postępowania, w sprawie dotyczącej jej interesu prawnego (art. 10 § 1 k.p.a.). Odstąpienie od zasady czynnego udziału stron jest możliwe tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, zaś przyczyny odstąpienia organ jest obowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji (art. 10 § 2 i 3 k.p.a.), co w niniejszej sprawie niewątpliwie nie miało miejsca. W tym stanie rzeczy zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit.b) p.p.s.a. nakazujące Sądowi uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, jako że stwierdzone naruszenia prawa zaistniały na etapie postępowania przed pierwszą instancją. W toku ponownie prowadzonego postępowania organy wyeliminują opisane uchybienia, zapewniając wszystkim stronom czynny w nim udział w każdej jego fazie. Z przedstawionych względów, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku ( pkt I). Orzeczenie zawarte w pkt II znajduje wsparcie w art. 152 p.p.s.a.