III SA/Wr 221/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Niepruszewie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej oznaczoną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała skarżąca spółka, że nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego, gdyż jej przychody znacząco zmalały w stosunku do lat 2009 i 2010 na skutek nowelizacji ustawy o grach hazardowych "drastycznie podwyższającej" podatek od gier, a środki wpływające do spółki przeznaczone są na regulowanie podwyższonych danin publicznoprawnych. Dalej wskazał wnioskodawca, że aktualnie eksploatuje ok. 90% mniej automatów niż pod koniec roku 2009 i w rezultacie brakuje mu środków na bieżącą działalność. Argumentował także, iż jego środki trwałe to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których nie jest w obecnym stanie prawnym zbyć. W oświadczeniu od majątku i dochodach podała strona skarżąca, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi – 1.000.000 zł, wartość jej środków trwałych – 1.206.649,21 zł, wartość jej zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – 52.924,25 zł, natomiast jej rachunki bankowe zostały zajęte przez organ podatkowy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki sądowej w dniu 6 maja 2013 r. skarżącej spółce doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca nie zareagował na to wezwanie. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadają-cych osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba lub jednostka ta wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakich-kolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy oso-ba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów po-stępowania (pkt 2) cyt. wyżej przepisu). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania zwią-zane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nale-ży zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wyko-nania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami admini-stracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpreto-wane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie z uiszczenia kosztów sądo-wych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Nadto zastosowanie przez ustawo-dawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnio-skodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trakto-wanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez Państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa skutków niewłaściwych decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Konkluzja ta zachowuje aktualność również w przypadku stwierdzenia sprzeczności w dowodzeniu przez wnioskodawcę wystąpienia w jego sytuacji materialnej okoliczności przemawiających za zwolnieniem go z kosztów sądowych. Tylko bowiem brak uzasadnionych wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansów wnioskodawcy pozwala na przeniesienie na budżet Państwa, tj. na wszystkich podatników, ciężaru kosztów sądowych w sprawie wszczętej jego skargą, która zmierza do obrony prywatnego interesu prawnego podatnika. Mając na uwadze powyższe unormowanie procesowe oraz wywiedzione na jego podstawie zasady przyznawania prawa pomocy oraz treść materiału aktowego niniej-szej sprawy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocła-wiu stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, polegająca na wykazaniu, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postę-powania. Postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wy-łącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać na oko-liczności uzasadniające jego żądanie. W sprawie, skarżąca spółka nie dostarczyła, po-mimo, iż była do tego zobowiązana na mocy art. 255 Prawa o postępowaniu przed są-dami administracyjnymi, informacji dotyczących jej stanu majątkowego i rzeczywistych możliwości płatniczych, uniemożliwiając w ten sposób ocenę, czy w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki dla przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenie nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku ograniczyła się skarżąca spółka jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów. Uchyliła się natomiast od wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu informacji na temat swojego stanu majątkowego. Szczególne znaczenie w tym zakresie miały zeznanie i deklaracje podatkowe, bilans oraz rachunek zysków i strat spółki za ostatni rok obrotowy oraz historia rachunków bankowych. W świetle powyższych wywodów uzasadniona jest ocena, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dlatego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przy-znania G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. prawa pomocy.