III SA/Wr 235/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III sprawy ze skargi D. D. na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z nieprawidłowym kodem postanawia: odrzucić skargę. D. D. (dalej: skarżąca, strona skarżąca) wniosła skargę na czynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) w przedmiocie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z nieprawidłowym kodem. Jak wynika z uzasadnienia skargi skarżąca w dniu 14 września 2021 r. zjawiła się w ZUS-ie celem złożenia prośby o przywrócenie terminu do dokonania zmiany kodu z nr 0570 na 0590 od dnia 1 sierpnia 2021 r. W dniu 18 października 2021 r. skarżąca powzięła informację, że pracownik organu dokonał nieprawidłowego zgłoszenia kodu i zamiast wnioskowanego nr 0590 został wprowadzony nr 0510. Skarżąca zaskarżyła decyzję ZUS z dnia 8 marca 2022 r., nr UBS/U-277/2022 do Sądu Okręgowego we Wrocławiu, który wyrokiem 25 maja 2022 r., w sprawie o sygn. akt VIII U 540/22 zmienił decyzję ZUS i stwierdził, że wnioskodawczyni D. D. od dnia 1 sierpnia 2021 r. nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. W wyniku wniesionej przez organ apelacji, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2023 r. w sprawie o sygn. akt III AUa 1009/22 uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi we Wrocławiu VIII Wydział pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Okręgowy we Wrocławiu ponownie rozpoznając sprawę wyrokiem z dnia 6 grudnia 2023 r., w sprawie o sygn. akt VIII U 2819/23 w pkt I oddalił odwołanie skarżącej, w pkt II zasądził od skarżącej na rzecz organu koszty zastępstwa procesowego. Pismem z dnia 1 lutego 2024 r. skarżąca wniosła o wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i ubezpieczeń Społecznych odrzucił wniosek o wydanie wyroku z dnia 6 grudnia 2023 r. wraz z uzasadnieniem na podstawie art. 328 § 1 k.p.c. jako spóźniony, w pkt II odrzucił wniosek o przywrócenie terminu rozprawy jako niedopuszczalny. Postanowieniem z dnia 11 marca 2024 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt VIII U 2819/23 odrzucił wniosek skarżącej o sporządzenie uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lutego 2024 r. w zakresie pkt II. W złożonej pismem z dnia 9 kwietnia 2024 r. skardze do tut. Sądu strona skarżąca wniosła o pomoc ponieważ jest pokrzywdzona za błąd pracowników ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: "p.p.s.a.", ewentualnie o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ wskazał, że pomiędzy skarżącą o organem sprawa objęta skargą została prawomocnie osądzona. Organ poniósł, że okoliczności podniesione w skardze wskazują, że skarżąca nadal kwestionuje prawomocną już decyzję ZUS z dnia 8 marca 2022 r., nr UBS1/U-277/2022. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Przystępując do rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy zaskarżony akt lub czynność organu administracji publicznej podlega kontroli tego sądu, albowiem postępowanie sądowoadministracyjne może toczyć się wyłącznie na podstawie prawnie dopuszczalnej i skutecznie wniesionej skargi. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), zgodnie z którym sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, gdyż objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: O.p.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI O.p. oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Oprócz kontroli działalności administracji publicznej w sprawach skarg wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Z przytoczonych przepisów wynika, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały w nich wymienione. Należy zauważy, że kontrola sądowoadministracyjna w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została uregulowana w sposób szczególny w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), dalej: "u.s.u.s." Stosownie do art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten ustanawia zatem regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych w tym także w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych (art. 83 ust.1 pkt 1 u.s.u.s.). Procesowe ramy dla powyższej regulacji stworzono w Kodeksie postępowania cywilnego, w którym w art. 1 ustawodawca postanowił, że sprawy ubezpieczeniowe są sprawami cywilnymi w znaczeniu formalnym. Zgodnie z treścią tego przepisu, Kodeks reguluje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Konsekwencją tej ogólnej zasady są przepisy dotyczące postępowań cywilnych odrębnych, w szczególności art. 477[8] i art. 477[9] Kodeksu postępowania cywilnego, ustanawiające sądy okręgowe jako sądy właściwe do rozpatrywania odwołań od decyzji organów rentowych w sprawach ubezpieczeniowych. Zgodnie z treścią art. 83 ust. 3 u.s.u.s., odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Z kolei sprawy z zakresu ubezpieczenia społecznego, które ustawodawca zastrzegł dla właściwości sądów administracyjnych, to wyłącznie sprawy wymienione art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tj. przyznanie świadczenia z ubezpieczenia społecznego w drodze wyjątku; odmowa przyznania takiego świadczenia; umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jedynie zatem w wypadku spraw dotyczących decyzji przyznających świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiających przyznania takiego świadczenia, decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także decyzji w przedmiocie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - wyłącza możliwość wniesienia odwołania do sądu ubezpieczeń społecznych, przyznając stronie w zamian prawo złożenia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra, a następnie skargi do sądu administracyjnego. Przedmiotowa sprawa jednak nie należy do tej grupy spraw. Uwzględniając powyższe, przepisy należy zauważyć, iż przedmiotowa skarga dotycząca zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych nie podlega kognicji sądu administracyjnego, bowiem nie należy do kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W konsekwencji sąd administracyjny nie może orzekać w niniejszej sprawie, która nie mieści się w zakresie jego rzeczowej właściwości. Z uwagi zatem na fakt, że w sporze powstałym na tle niniejszej sprawy będącej przedmiotem rozpoznania właściwy jest sąd powszechny, Sąd działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.