III SA/Wr 238/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 marca 2008 r. sprawy ze skargi E. D.-R. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Wniosek o wymeldowanie E. D. – R.z miejsca pobytu stałego przy ulicy [...] we W. złożyła M. S. M. E. we W.. We wniosku wskazano, że w dniu 7 października 2004 r. Sąd Rejonowy Wrocław Krzyki wydał wyrok nakazujący E. D. – R. opróżnienie, opuszczenie i wydanie na rzecz Spółdzielni lokalu w którym była ona zameldowana i wyrok ten został wykonany przez Komornika Sądowego Rewiru XII przy Sądzie Rejonowym dla Wrocławia Krzyki w dniu 28 sierpnia 2008 r., w związku z przyznaniem pozwanej lokalu socjalnego przy ulicy K. we W.. Do wniosku dołączono kopię wspomnianego wyroku wraz z klauzulą wykonalności oraz postanowienie Komornika Sądowego o zakończeniu (w związku z wykonaniem wyroku) postępowania egzekucyjnego. W toku postępowania ewidencyjnego organ pierwszej instancji ustalił, że E. D. – R. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego, bowiem lokal ten został zbyty przez Spółdzielnię na rzecz nowego właściciela, a znajdujące się w nim jej rzeczy przewiezione zostały do lokalu socjalnego zaoferowanego przez Gminę. Ustalono również, że strona nie zawarła z Gminą umowy najmu lokalu socjalnego. Na podstawie tak ustalonych faktów, w dniu [...]., Prezydent W. orzekł o wymeldowaniu E.D. – R. z miejsca pobytu stałego przy ulicy U. we W. , wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że w związku z wykonaniem wyroku eksmisyjnego i skoncentrowaniem interesów życiowych strony w lokalu przy ulicy K. we W., dalsze utrzymywanie w ewidencji zameldowania na pobyt stały w dotychczasowym miejscu, tworzyłoby fikcję meldunkową. Po rozparzeniu odwołania E. D. – R. od decyzji pierwszoinstancyjnej, Wojewoda w dniu [...] uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W motywach podjętego orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że co do zasady podziela stanowisko Prezydenta W. w kwestii wymeldowania strony z pobytu stałego, lecz decyzja nie może zostać utrzymana w obrocie prawnym z powodu uchybień proceduralnych, jakich dopuścił się organ pierwszej instancji. Wojewoda podniósł, że postępowanie przed organem meldunkowym przeprowadzone zostało z rażącym naruszeniem art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem przed wydaniem decyzji nie poinformowano stron postępowania, że zostało ono zakończone i nie pouczono, że przysługuje im prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz prawo zgłoszenia żądań. Wojewoda podkreślił, że uwzględnienie przepisów art. 10 K.p.a. jest warunkiem koniecznym dla poprawności postępowania administracyjnego, a odstępstwo od zasady w nim wyrażonej możliwe jest tylko w wyjątkowych wypadkach. Z akt sprawy nie wynika, aby zaistniały w rozpoznawanym przypadku przyczyny odstąpienia od tej zasady. Pozostałe zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu organ odwoławczy uznał za bezzasadne, wskazując, że Sąd Rejonowy dla Wrocławia Krzyki oddalił skargę na czynność Komornika Sądowego polegającą na wykonaniu wyroku eksmisyjnego, natomiast sam wyrok orzekający eksmisję, nie został wzruszony i funkcjonuje jako prawomocny w obrocie prawnym. E. D. – R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi między innymi wskazała, że wprawdzie Wojewoda zauważył uchybienia proceduralne organu meldunkowego pierwszej instancji, jednakże stwierdziła, że orzeczenie zostało oparte na dowodach, które skarżąca - jako strona postępowania – kwestionuje w postępowaniach przed sądami powszechnymi i organami ścigania. W związku z tym podniosła, że do czasu rozstrzygnięcia zainicjowanych przez nią postępowań, zostaje faktycznie pozbawiona możliwości przedstawienia wiarygodnych dowodów na poparcie swojego stanowiska. Zarzuciła, że nie doręczono skarżącej kopii akt sprawy, mimo stosownego żądania, jakie składała. W konsekwencji w skardze sformułowane zostało żądanie takiego uzupełnienia uzasadnienia decyzji Wojewody, aby jednoznacznie umożliwić skarżącej dostęp do wszystkich dokumentów sprawy oraz nakazującego organowi I instancji wstrzymanie jej wymeldowania do czasu zakończenia wszelkich postępowań. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Rozpatrzenie wniesionej skargi wymagało dokonania oceny zgodności zaskarżonej decyzji z art. 138 § 2 K.p.a., stanowiącym podstawę prawną jej wydania. W myśl tego przepisu, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W niniejszym przypadku organ II instancji wydał decyzję kasacyjną na powołanej podstawie prawnej, dopatrując się rażącego naruszenia art. 10 K.p.a. przez organ pierwszej instancji w toku prowadzonego postępowania. Stosownie do brzmienia wskazanego art. 10 § 1 K.p.a. - organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (.§ 2). Z kolei według § 3 - organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Z brzmienia cytowanego przepisu art. 10 K.p.a. wynika powinność organów administracji zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania i jest ona jedną z podstawowych gwarancji procesowych stron postępowania. Jak jednak bezsprzecznie ustalił organ odwoławczy - stronom nie umożliwiono wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Na tle przytoczonych norm prawa i w świetle ugruntowanego poglądu judykatury należy przyjąć, że wydanie decyzji kasacyjnej, opartej na normie art. 132 § 2, winno nastąpić nie tylko wówczas, gdy organ I instancji nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego, lecz – jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie - postępowanie takie wprawdzie przeprowadzono, ale w rażący sposób naruszono w jego toku reguły procesowe. Tym samym naruszenie prawa strony do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, o czym mowa w treści art. 10 K.p.a., uprawnia również organ odwoławczy do uchylenia decyzji wydanej przez organ I instancji Z treści art. 81 K.p.a. wynika bowiem zasada, że jeżeli strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (poza przypadkami wymienionymi w art. 10 § 2 K.p.a.), okoliczności faktyczne ustalane na tej podstawie nie mogą być uznane za udowodnione. (Por. niepubl. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego - z dnia 2 kwietnia 2001 r., IV SA 208/99, z dnia 21 grudnia 2000 r. I SA 430/99, z dnia 10 stycznia 2002 r, V SA 1227/01, z dnia 8 sierpnia 2001 r. II SA/Gd 894/99, z dnia 21 lipca 1999 r., IV SA 1047/96, z dnia 13 lipca 1999 r., IV SA 1283/97). "Realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest wprowadzenie warunku, od spełnienia którego uzależnione jest uznanie przez organ administracji publicznej okoliczności faktycznej za udowodnioną. Warunkiem tym jest stworzenie przez organ administracji publicznej przesłanek realizacji przez stronę prawa do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Przeprowadzenie dowodu dopiero wtedy czyni wiarygodną okoliczność faktyczną gdy strona mogła się wypowiedzieć co do dowodu" (teza druga wyroku NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r, II SA 1095/00, niepubl.). Ponadto trzeba podkreślić, iż wydanie rozstrzygnięcia bez zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie bez jej winy, stanowi kwalifikowaną wadę postępowania, mogącą skutkować wznowieniem postępowania według art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Wobec stwierdzenia rażącego uchybienia normy art. 10 K.p.a. w postępowaniu I instancji zasadnie zatem organ odwoławczy uchylił zaskarżoną w wyniku wniesionego odwołania decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, celem usunięcia dostrzeżonych wad postępowania, które nie mogły być usunięte w postępowaniu drugoinstancyjnym, gdyż zważywszy na ich skutki w sferze dowodowej ( art.81 K.p.a.) w zakresie wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy – wydanie decyzji merytorycznej przez organ odwoławczy mogłoby prowadzić do postawienia temu organowi zarzutu naruszenia z kolei zasady dwuinstancyjności postępowania. Wbrew więc sformułowaniom skargi, Wojewoda podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie brał pod uwagę wpływ naruszeń proceduralnych na wynik sprawy oraz sytuację strony skarżącej skoro kierunek rozstrzygnięcia, zawarty w osnowie decyzji, oznacza właśnie - z powodów natury formalnoprawnej - konieczność ponowienia przez organ I instancji czynności procesowych, w tym i w zakresie prawa stron do wypowiedzenia się odnośnie zebranego w sprawie materiału dowodowego, odzwierciedlonego w aktach sprawy, oraz oznacza także brak orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej w obrocie prawnym. W tym stanie rzeczy, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu - na mocy art. 151 p.p.s.a., wniesiona skarga podlegała oddaleniu.