III SA/Wr 240/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk, Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 04 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J, G, na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistego błędu pisarskiego w akcie małżeństwa oddala skargę. Wyrokiem z dnia [...] (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w G. rozwiązał małżeństwo J. G. i K. G. W dniu [...] na egzemplarzu wyroku przeznaczonym dla Urzędu Stanu Cywilnego stwierdzono, że wyrok jest prawomocny od dnia [...]. Wyrok ten wpłynął do Urzędu Stanu Cywilnego w Ch. [...]. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego stwierdzając, że data prawomocności wyroku nie może być późniejsza niż data wpisania wzmianki o rozwodzie, wskazał w akcie małżeństwa jako datę prawomocności wyroku datę [...] jako najbardziej prawdopodobną. W dniu [...] do Urzędu Stanu Cywilnego ponownie wpłynął ten sam wyrok Sądu Okręgowego w G. z odmiennie oznaczoną datą prawomocności na dzień [...]. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego decyzją z dnia [...] (nr [...]) wydaną na podstawie art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688) sprostował oczywisty błąd pisarski we wzmiance marginesowej aktu małżeństwa nr [...] przez zastąpienie nieprawidłowej daty prawomocności wyroku "[...]." datą prawidłową, tj. [...]. Wskazano, że podstawą sprostowania wzmianki w akcie małżeństwa był odpis prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w G. Decyzja ta została wydana wskutek postępowania wszczętego z urzędu, o którego wszczęciu nie zawiadomiono stron postępowania. Od powyższej decyzji J.G. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował prawidłowość wskazania daty [...] jako daty prawomocności wyroku orzekającego rozwód. Wojewoda decyzją z dnia [...] (nr [...]) uchylił decyzję organu I instancji i umorzył w całości postępowanie, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj. art. 61 § 4 k.p.a. i art. 130 § 4 k.p.a. oraz materialnego – art. 28 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Podkreślono także, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego nie zawiadomił stron o wszczęciu w niniejszej sprawie postępowania z urzędu. Ponadto wskazano, że art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego pozwala na sprostowanie jedynie oczywistego błędu pisarskiego, natomiast sporna data prawomocności wyroku o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód powinna być rozpoznawana we właściwym postępowaniu przed sądem powszechnym. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem J. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji. Skarżący wskazał, że doszło do sfałszowania daty prawomocności wyroku orzekającego rozwód, a decyzje wydane w jego sprawie są nieprawdziwe i niezgodne z prawem. Podniósł ponadto, że w dniu [...] złożył do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Okręgowego orzekającego rozwód, której kserokopię dołączył do skargi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano, iż organ II instancji nie podzielił dokonanej przez organ I instancji oceny materiału dowodowego i uznał, że sporna data prawomocności wyroku sądu o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód winna być rozpoznana we właściwym postępowaniu przed sądem powszechnym. W piśmie z dnia [...] skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, podkreślając, iż w Urzędzie Stanu Cywilnego dopuszczono się fałszerstwa. Do pisma tego dołączył pismo Prokuratora Rejonowego, z którego wynika, że skarżący złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Na rozprawie skarżący, po wyjaśnieniach przewodniczącego, oświadczył, że zrozumiał, iż rozstrzygnięcie Wojewody jest dla niego korzystne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). W ocenie Sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ Wojewoda prawidłowo przyjął, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Podstawę materialnoprawną decyzji organu I instancji stanowił przepis art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 ze zm., dalej w skrócie "p.a.s.c"). Zgodnie z treścią tej normy prawnej w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. W przedmiotowej sprawie nieprawidłowość we wzmiance dodatkowej aktu małżeństwa powstała już w chwili wpisania przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego jako daty prawomocności wyroku daty "[...]". Kierownik USC uznał bowiem, że umieszczona na odpisie wyroku data prawomocności jest nieprawidłowa i wpisał datę, która wydawała mu się najbardziej prawdopodobna. Następnie po otrzymaniu odpisu wyroku z odmiennie oznaczoną datą prawomocności Kierownik USC wydał decyzję, w której sprostował oczywisty błąd pisarski przez zastąpienie nieprawidłowej daty prawomocności wyroku "[...]." datą prawidłową, tj. [...]. Organ administracji państwowej uznał więc swoją kognicję w sprawie przyjmując, że zachodzi przypadek tak zwanego małego sprostowania, o którym mowa w art. 28 p.a.s.c. Kwestią podstawową dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie była ocena, czy błędnie wpisana – we wskazanych wyżej okolicznościach, w akcie małżeństwa data prawomocności wyroku rozwiązującego małżeństwo przez rozwód podlegała sprostowaniu jako oczywisty błąd pisarski w rozumieniu art. 28 p.a.s.c. Jak już wskazano z art. 28 p.a.s.c, wynika generalna zasada, zgodnie z którą w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Oczywistość polega natomiast na tym, że okoliczność popełnienia błędu nie budzi wątpliwości przy porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie. W orzecznictwie przyjmuje się, że za oczywisty błąd pisarski należy uznać taką niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności - to znaczy osoba zgłaszająca dane i Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wykazali należytą staranność. W szczególności chodzi tu o przeoczenie, że coś źle odczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono część wyrazu. Interpretując przepisy rozdziału 4 p.a.s.c. ("Unieważnienie, sprostowanie, ustalenie treści, odtworzenie i uzupełnienie aktu stanu cywilnego") nie można odrywać się od zasady wyrażonej w art. 4 p.a.s.c., że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (por. wyrok WSA w Warszawie z 22.11.2005 r., IV SA/Wa 1420/05, LEX nr 191966). Dlatego też poza sprawami określonymi w art. 28 p.a.s.c. (sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego) i art. 36 p.a.s.c. (uzupełnienie aktu stanu cywilnego, gdy nie zawiera wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone), w pozostałych sprawach orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie bowiem z art. 33 p.a.s.c. w sprawach określonych w art. 30-32 orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej, prokuratora lub kierownika urzędu stanu cywilnego. W myśl natomiast art. 31 p.a.s.c. akt stanu cywilnego podlega sprostowaniu w razie błędnego lub nieścisłego jego zredagowania. Reasumując powyższe należało dojść do przekonania, że w niniejszej sprawie nieprawidłowa data prawomocności wyroku nie podlegała sprostowaniu w trybie art. 28 p.a.s.c. jako oczywisty błąd pisarski. Wpisanie błędnej daty prawomocności wyroku we wzmiance dodatkowej aktu małżeństwa nie nastąpiło wskutek złego odczytania daty, przeoczenia, czy przeinaczenia części wyrazu. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy Kierownik USC stwierdzając, że data prawomocności wskazana przez Sąd Okręgowy jest niewłaściwa wpisał datę, która wydawała mu się najbardziej prawdopodobna. Skoro zatem zmiana prawomocności wyroku nie mieściła się w pojęciu oczywistego błędu pisarskiego, to tym samym Kierownik USC nie był uprawniony do władczego działania w rozumieniu przepisów prawa administracyjnego. Niezgodność danych zamieszczonych w akcie stanu cywilnego z rzeczywistym stanem rzeczy mogła być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym, ponieważ w niniejszej sprawie w istocie chodziło o sprostowanie aktu stanu cywilnego, o którym mowa w art. 31 p.a.s.c. Orzekanie zaś w tym przedmiocie w postępowaniu administracyjnym stanowi naruszenie przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 33 p.a.s.c.) i stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. W konsekwencji zatem Wojewoda powinien stwierdzić nieważność decyzji Kierownika USC, niemniej jednak z uwagi na fakt, że uchylenie tej decyzji wywołało prawidłowy skutek w postaci jej wyeliminowania z obrotu prawnego, decyzję tę należało utrzymać w mocy. Powyższe prowadzi do wniosku, iż Kierownik USC nie miał kompetencji do wydania decyzji w przedmiocie sprostowania daty prawomocności wyroku wpisanej we wzmiance dodatkowej aktu małżeństwa. Decyzja ta, jako sprzeczna z przepisami prawa, została zatem zasadnie wyeliminowana z obrotu prawnego przez organ II instancji. W konsekwencji Wojewoda jako organ II instancji prawidłowo nie podzielił dokonanej przez organ I instancji oceny materiału dowodowego i uznał, że sporna data prawomocności wyroku sądu o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód winna być rozpoznana we właściwym postępowaniu przed sądem powszechnym. Na marginesie powyższych uwag należy także podkreślić, że organ I instancji wszczynając postępowanie administracyjne z urzędu nie zawiadomił o tym stron tego postępowania, czym naruszył art. 61 § 4 k.p.a. Ponadto, jak słusznie zauważył Wojewoda, Kierownik USC bezpodstawnie powołał w uzasadnieniu decyzji art. 130 § 4 k.p.a., zgodnie z którym decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, gdy jest zgodna z żądaniem wszystkich stron. W niniejszej sprawie postępowanie zostało wszczęte z urzędu, a o jego wszczęciu strony nie zostały nawet powiadomione, a zatem nie było podstaw do zastosowania art. 130 § 4 k.p.a. Mając powyższe na względzie, skoro Wojewoda prawidłowo wyeliminował z obrotu prawnego wadliwą decyzję Kierownika USC, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.