III SA/Wr 245/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar, , Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 23 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr 0201-IEE1.7192.47.2024.2 w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego I. uchyla zaskarżone postanowienie, poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2022 r., nr 0201-IEE2.711.152.2022.6.IW oraz postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2024 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.18; II. umarza postępowanie w przedmiocie zawieszenia postępowania z zażalenia z dnia 20 września 2022 r. na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Wałbrzychu z dnia 9 września 2022 r. nr 430400.71.2022.RED1-P.479.2453.UL. Przedmiotem skargi B. K. (dalej: skarżący, strona skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ, DIAS) z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr 0201-IEE1.7192.47.2024.2 o umorzeniu postępowania zażaleniowego w sprawie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 14 grudnia 2022 r. dotyczącego zawieszenia postępowania administracyjnego dokonanego postanowieniem DIAS z dnia 23 listopada 2022 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.6.IW. Jak wynika z akt sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku strony skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] z dnia 25 czerwca 2019 r., obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za okresy: od czerwca 2000 r. do października 2000 r., od grudnia 2000 r. do listopada 2001 r., luty 2002 r., od czerwca 2002 r. do stycznia 2005 r. Na prowadzone postępowanie egzekucyjne skarżący wniósł zarzuty, podnosząc zarzut przedawnienia obowiązku. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2019 r. nr RWA 430471ZD-POZ19/00001 Dyrektor Oddziału ZUS odmówił uwzględnienia zarzutu przedawnienia egzekwowanych zaległości. W wyniku złożonego zażalenia, DIAS uchylił postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 25 lipca 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia 21 października 2019 r. nr RW 430471ZD-POZ19/00002 odmówił uwzględnienia zarzutu przedawnienia. DIAS postanowieniem z dnia 30 grudnia 2019 r. nr 0201-IEE2.711.388.2019.2 utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 21 października 2019 r. Wskutek zaskarżenia ww. postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Wr 124/20 Sąd uchylił postanowienie DIAS z dnia 30 grudnia 2019 r. oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 21 października 2019 r. W ponownie prowadzonym postępowaniu, postanowieniem z dnia 7 czerwca 2022 r., nr 430400.71.2022.RED1-P-34596.UL Dyrektor Oddziału ZUS oddalił zarzuty skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Postanowienie zostało utrzymane w mocy przez Prezesa ZUS postanowieniem z dnia 21 lipca 2022 r. nr 430400.71.2021-RED1-P-465-2453.KK. Na postanowienie to skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W następstwie tego, Dyrektor Oddziału ZUS, postanowieniem z dnia 9 września 2022 r., nr 430400.71.2022-RED1-P.478.2453.KK uchylił postanowienie z dnia 21 lipca 2022 r. oraz poprzedzające je postanowienie z dnia 7 czerwca 2022 r. Jednocześnie, Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia 9 września 2022 r. nr 430400.71.2022-RED1p-P.479.2453.UL oddalił w całości zarzuty zgłoszone przez skarżącego na postępowanie egzekucyjne. Na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 9 września 2022 r., nr 430400.71.2022-RED1-P.478.2453.KK o uchyleniu postanowienia z dnia 21 lipca 2022 r. oraz poprzedzającego je postanowienia z dnia 7 czerwca 2022 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Sprawa była prowadzona pod sygn. akt III SA/Wr 804/22. Jednocześnie skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 9 września 2022 r. o oddaleniu w całości zarzutów zgłoszonych przez skarżącego na postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2022 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.6.IW DIAS zawiesił postępowanie administracyjne w sprawie ww. zażalenia do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego (prowadzonego wskutek skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 9 września 2022 r.). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez DIAS postanowieniem z dnia 3 stycznia 2023 r. nr 0201-IEE1.711.318.2022.MO. Postanowienie DIAS z dnia 3 stycznia 2023 r. zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (sprawa toczyła się pod sygn. akt III SA/Wr 55/23). Wyrokiem z dnia 26 września 2023 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 804/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił: I. postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2022 r. nr 430400.71.2022-RED1-P-478-2453.KK oraz postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 września 2022 r. nr 430400.71.2022-RED1-P.479.2453.UL II. postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 lipca 2022 r., nr 430400.71.2021-RED1-P-465-2453.KK oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2022 r., nr 430400.71.2022-RED1-P.34596.UL. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2024 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.18 DIAS podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne w sprawie zażalenia skarżącego na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 9 września 2022 r. o oddaleniu w całości zarzutów zgłoszonych przez skarżącego na postępowanie egzekucyjne. Następnie, postanowieniem z dnia 7 lutego 2024 r. nr 0201-IEE2.7192.16.2024.20 DIAS umorzył to postępowanie zażaleniowe. Wyrokiem z dnia 5 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 55/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił postanowienie DIAS z dnia 3 stycznia 2023 r. nr 0201-IEE1.711.318.2022.MO, utrzymujące w mocy postanowienie DIAS z dnia 23 listopada 2022 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.6.IW (w przedmiocie zawieszenia postępowania zażaleniowego na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 9 września 2022 r. o oddaleniu w całości zarzutów zgłoszonych przez skarżącego na postępowanie egzekucyjne). Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2024 r. DIAS umorzył postępowanie zażaleniowe w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 14 grudnia 2022 r. dotyczącego zawieszenia postępowania administracyjnego dokonanego postanowieniem DIAS z 23 listopada 2022 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.6.IW. Zdaniem organu bowiem nie można było rozpoznać ww. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 14 grudnia 2022 r., ponieważ wskutek wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 26 września 2023 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 804/22 postępowanie administracyjne w sprawie zażalenia z dnia 20 września 2022 r. zostało podjęte z urzędu i następnie umorzone ze względu na brak przedmiotu postępowania. Na ww. postanowienie DIAS z dnia 15 kwietnia 2024 r. skarżący, pismem z dnia 18 maja 2024 r., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, wnosząc o uchylenie tego postanowienia w całości. W piśmie skarżący zawarł ponadto wniosek o zwrot kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona z poniżej przedstawionych względów. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ, rozpatrując zażalenie, może na podstawie odpowiednio stosowanego przepisu art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej: k.p.a.) wydać postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego. Jak wskazał organ II instancji, wprawdzie przepis ten nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego, jednakże przyjmuje się, że podstawę umorzenia postępowania odwoławczego stanowi przepis art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania odwoławczego następuje w razie skutecznego cofnięcia odwołania albo w razie bezprzedmiotowości samego postępowania odwoławczego. Bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego może nastąpić z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego z przyczyn przedmiotowych uzasadniać może brak przedmiotu odwołania (odwołanie od decyzji jeszcze niewydanej, czy uchylonej w innym trybie). Podmiotową bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego uzasadnia np. śmierć strony, gdy sprawa ma charakter osobisty, a także brak posiadania statusu strony przez podmiot odwołujący się (vide uchwała NSA z dnia 5 lipca 1999 r., sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999 Nr 4, poz. 119, Lex nr 37956). Organ II instancji istnienie przedmiotowej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania zażaleniowego wszczętego wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 14 grudnia 2022 r. dotyczącego zawieszenia postępowania administracyjnego dokonanego postanowieniem DIAS z dnia 23 listopada 2022 r. wywiódł z tego, że postanowienie DIAS z dnia 9 września 2022 r. o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym zostało wyrokiem WSA z dnia 26 września 2023 r., w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 804/22 uchylone, natomiast postępowanie administracyjne w sprawie zażalenia z dnia 20 września 2022 r. zostało podjęte z urzędu postanowieniem DIAS z dnia 18 stycznia 2024 r., a następnie postanowieniem DIAS z dnia 7 lutego 2024 r. zostało ono umorzone. Organ uznał bowiem, że wniosek z dnia 14 grudnia 2022 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dot. zawieszenia postępowania nie może być merytorycznie rozpoznany, ponieważ postępowanie nie jest już zawieszone, a ponadto nie istnieje również przedmiot postępowania, w którym doszło do wydania zaskarżonego postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego. Sąd wskazuje, że takie rozumowanie organu jest wadliwe. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części. Jak wskazuje natomiast § 2, organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym. Sąd wskazuje, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania zażaleniowego, bowiem nie było ono bezprzedmiotowe. W chwili wydania zaskarżonego postanowienia DIAS z dnia 15 kwietnia 2024 r. o umorzeniu postępowania zażaleniowego, postanowienie DIAS o zawieszeniu postępowania z dnia 23 listopada 2022 r. będące przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pozostawało wciąż w obiegu prawnym. Dlatego zaskarżone postanowienie należało uchylić, o czym orzeczono w pkt I wyroku. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 55/23, uchylono bowiem jedynie postanowienie DIAS z dnia 3 stycznia 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie DIAS z dnia 23 listopada 2022 r. o zawieszeniu postępowania (czyli uchylono postanowienie wydane wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który rozpoczął postępowanie zażaleniowe umorzone postanowieniem zaskarżonym w niniejszej sprawie). Jak zaś wskazuje art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Biorąc pod uwagę ustalenia Sądu zawarte w uzasadnieniu ww. wyroku dotyczące braku podstaw do zawieszenia postępowania w przedmiotowej sprawie, Sąd przyjmuje je jako własne i stoi na stanowisku, że nie było podstaw do zawieszenia postępowania zażaleniowego w sprawie wniesionych zarzutów, wobec czego postanowienie z dnia 23 listopada 2022 r. o zawieszeniu postępowania należało również uchylić, o czym orzeczono w pkt. I wyroku. Sąd w powołanym wyroku z 5 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 55/23 stwierdził bowiem iż "wniesienie skargi na postanowienie z dnia 9 września 2022 r., nr 430400.71.2022-RED1-P.478.2453.KK nie stanowiło zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 p.p.s.a. uzasadniającego zawieszenie postępowania. Stanowisko organu, iż rozpatrzenie sprawy z zażalenia strony i wydanie decyzji nie jest możliwe z uwagi na konieczność oczekiwania na zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego należy zatem uznać za chybione." (cyt. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 55/23). W związku z treścią art. 135 p.p.s.a., Sąd poddał kontroli również postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2024 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.18, na mocy którego organ podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne w sprawie zażalenia skarżącego z dnia 20 września 2022 r. na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 9 września 2022 r. nr 430400.71.2022.RED1-P.479.2453.UL. W świetle art. 97 § 2 p.p.s.a., zawieszone postępowanie organ podejmie z urzędu lub na żądanie strony, gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, o których mowa w § 1 pkt 1-4. W przedmiotowej sprawie natomiast nie ustały przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, bowiem nie było podstaw do zawieszenia postępowania – o czym orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 55/23, uchylając postanowienie DIAS z dnia 3 stycznia 2023 r. nr 0201-IEE1.711.318.2022.MO, utrzymujące w mocy postanowienie DIAS z dnia 23 listopada 2022 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.6.IW (w przedmiocie zawieszenia postępowania zażaleniowego na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z dnia 9 września 2022 r. o oddaleniu w całości zarzutów zgłoszonych przez skarżącego na postępowanie egzekucyjne), którego ustalenia Sąd w przedmiotowej sprawie uznaje jako własne. Dlatego, wobec braku podstaw do wznowienia postępowania, postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2024 r. nr 0201-IEE2.711.152.2022.18 należało uchylić, o czym orzeczono w pkt I wyroku. Odnośnie do pkt II wyroku, wobec uchylenia wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 804/22 postanowienia DIAS z dnia 9 września 2022 r., bezprzedmiotowe stało się zarówno postępowanie zażaleniowe dotyczące ww. postanowienia DIAS z dnia 9 września 2022 r., jak i w konsekwencji postępowanie w przedmiocie zawieszenia postępowania z tego zażalenia. O kosztach Sąd nie orzekł, bowiem sprawy z tego zakresu nie podlegają obowiązkowi uiszczania wpisu sądowego. Sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.