III SA/Wr 250/25

WyrokWSA we Wrocławiu2026-03-04

Skład orzekający: Magdalena Jankowska-Szostak, Kamila Paszowska-Wojnar, Anna Kuczyńska-Szczytkowska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ prawidłowo ustalił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy za lata 2006-2009 nie uległy przedawnieniu, a także czy zachodzą przesłanki do ich umorzenia?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, ponieważ organ nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Pomimo wcześniejszych zaleceń sądu, organ nadal nie przedstawił wystarczających dowodów na skuteczne doręczenie dokumentów przerywających bieg przedawnienia, a także nie wykazał, że wpis hipoteki nastąpił przed upływem terminu przedawnienia. Brak należytego wyjaśnienia kwestii przedawnienia stanowi naruszenie prawa materialnego.
Stan faktyczny
Skarżący zwrócił się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek za lata 2006-2009, powołując się na trudną sytuację zdrowotną i finansową oraz możliwość przedawnienia długu. Organ odmówił umorzenia, uznając, że należności nie uległy przedawnieniu i nie zachodzą przesłanki do ich umorzenia. WSA we Wrocławiu uchylił poprzednią decyzję ZUS, wskazując na brak wystarczających wyjaśnień w kwestii przedawnienia. W kolejnej decyzji organ ponownie odmówił umorzenia, podtrzymując stanowisko o braku przedawnienia. Skarżący wniósł kolejną skargę, kwestionując brak wyjaśnienia kwestii przedawnienia i domagając się udokumentowania przez organ przerwania biegu przedawnienia.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), sędzia WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , Protokolant specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 4 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 kwietnia 2025 r., nr 762/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek uchyla zaskarżoną decyzję. M. A. (dalej: skarżący, strona skarżąca) pismem z dnia 4 marca 2024 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Skarżący wskazał, że jego zdaniem składki za okres 2006-2009 powinny się przedawnić, a jeżeli istnieje dokument, który przerwałby bieg przedawnienia, to wnosi o ich umorzenie. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej, jest osobą starszą, po przebytym [...] i nie pracuje zarobkowo, ponieważ nikt nie chce zatrudniać osób w jego wieku. Na wezwanie organu do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym skarżący poinformował, że złożył świadectwo pracy, zaświadczenia lekarskie oraz zajęcia komornicze, jest osobą bezrobotną, mieszkanie, które posiada jest objęte zajęciem komorniczym. Skarżący przedłożył również dalsze dokumenty dotyczące prowadzonej wobec niego egzekucji, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 17 listopada 2022 r. oraz dokumentację lekarską. Organ pozyskał w toku postępowania informacje z REGON, Centralnej Ewidencji Pojazdów (CEP) oraz Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych (CIKW). Decyzją z dnia 6 maja 2024 r. nr 955/2024, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2,3, 3a i 3b oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 60 712,38 zł (składki na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami: 41 542,58 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami: 15 894,06 zł, składki na Fundusz Pracy wraz z odsetkami: 3 275,74 zł). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w toku postępowania skarżący nie dołączył do akt sprawy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej i nie wykazał osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również wysokości osiąganych dochodów, czy ponoszonych wydatków. Podał, że w bazie danych KSI ZUS do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżący figurował jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, a podstawa wymiaru składek za grudzień 2023 r. wynosiła 3600 zł, natomiast obecnie nie posiada on tytułu do ubezpieczeń. Z przedłożonego świadectwa pracy wynika, że skarżący w okresie od kwietnia 2026 r. do grudnia 2023 r. pracował jako [...] , a umowa ta została rozwiązana za porozumieniem stron. Na podstawie bazy PESEL ustalono, że skarżący jest osobą rozwiedzioną. Organ ustalił w CIKW, że skarżący jest współwłaścicielem w [...] lokalu mieszkalnego o powierzchni [...] m2 w miejscowości D. i w dniu 4 kwietnia 2023 r. na nieruchomości tej dokonano zabezpieczenia hipotecznego na rzecz ZUS. Na podstawie CEP ustalono, że na nazwisko skarżącego zarejestrowane są trzy wskazane środki transportu. Dalej organ wskazał, że należności figurujące na koncie skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Podano, że w dniu 17 czerwca 2016 r. organ skierował do strony zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia za okres od czerwca 2006 r. do września 2009 r., które zostało doręczone w dniu 27 czerwca 2016 r. Następnie wskazano, że decyzja o wysokości zadłużenia została wydana w dniu 17 sierpnia 2016 r. i doręczona w dniu 22 sierpnia 2016 r., a od decyzji tej skarżący nie złożył odwołania i zostały podjęte działania egzekucyjne, które aktualnie są prowadzone. Organ przywołał treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i art. 24 ust. 5 u.s.u.s., podając, że należności zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości stanowiącej własność skarżącego. Następnie organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Organ przyjął, że skoro w stosunku do zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, to nie zaistniały podstawy określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Z przyczyn zaś oczywistych, nie miał również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Jak kolejno podniósł organ, wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Podniesiono kolejno, że skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej. Zaległe płatności z tytułu nieopłaconych składek są egzekwowane w toku postępowania egzekucyjnego, a skarżący jest właścicielem nieruchomości i ruchomości, zatem nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto fakt, iż toczy się postępowanie egzekucyjne, w którym na przestrzeni sześciu ostatnich miesięcy wyegzekwowano kwotę 290,58 zł zdaniem organu nie pozwala uznać, że jest oczywiste, iż w postepowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec powyższych ustaleń stwierdzono, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisów tego ustępu. Następnie organ rozważył przesłanki warunkujące możliwość umorzenia odsetek od zaległych należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Na początek wykluczono zastosowanie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ wskazał, że jej wystąpienie uwarunkowane jest istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem jej rodziny, ale także skutkiem choroby lub konieczności opieki w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Organ podkreślił, że skarżący powołuje się na problemy zdrowotne, a załączona dokumentacja medyczna potwierdza, że skarżący jest osobą po przebytym w 2015 r. [...] i leczy się [...]. Według organu nie stanowi to jednak przesłanek umorzenia zadłużenia, gdyż skarżący nie przedłożył dokumentu stwierdzającego całkowitą i trwałą niezdolność do pracy i nie utracił możliwości uzyskiwania dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia, tym bardziej, że do grudnia 2023 r. pracował zarobkowo. Dalej organ ponownie wskazał, że skarżący nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz sytuacji materialnej, nie wykazał osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również wysokości osiąganych dochodów i wydatków. Podkreślono, że ciężar wykazania przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, a brak pełnej informacji na temat źródeł i wysokości osiąganych dochodów, wydatków i sytuacji zdrowotnej uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy w tym przedmiocie. Konkludując, organ stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia zaległości, rozumianego jako odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych Wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 10 grudnia 2024 r., wydanym w sprawie III SA/Wr 294/24, powyższa decyzja organu została uchylona. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd stwierdził, że w sprawie kwestia terminu przedawnienia i ewentualnego zawieszenia jego biegu nie została wyjaśniona w sposób wystarczający. Wskazano, że ogólnikowe informacje zawarte w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniają w sposób nie budzący wątpliwości tego, czy w odniesieniu do zaległości za wskazane okresy składkowe (za lata 2006-2009) nie nastąpiło przedawnienie. Organ nie przywołał w uzasadnieniu przepisów prawa dotyczących okresów przedawnienia należności i nie podał, który z tych okresów miałby mieć zastosowanie w sprawie, a w zakresie okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia oraz powodujących brak możliwości przedawnienia (hipoteka) ograniczył się do ich zacytowania, bez przedstawienia analizy, czy wskazane zdarzenia wypełniają ustawowe przesłanki w tym zakresie. Wątpliwości Sądu wzbudziła przy tym kwestia zastosowania przepisu art. art. 24 ust. 5 u.s.u.s., skoro – jak sam organ wskazał w treści decyzji – wpis hipoteki nastąpił w dniu 4 kwietnia 2023 r., a należności dotyczą lat 2006-2009. Zdaniem Sądu nie sposób zatem wykluczyć, że do przedawnienia należności mogło dojść przed dokonaniem wpisu hipoteki, a przynajmniej organ nie podał w tej mierze danych wystarczająco i jednoznacznie wskazujących na to, że taka sytuacja nie zachodzi i że należności nie były jeszcze w tej dacie przedawnione. Sąd zauważył również, że organ w decyzji wskazał, iż w dniu 17 czerwca 2016 r. skierowano do strony zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia za okres od czerwca 2006 r. do września 2009 r., które zostało doręczone w dniu 27 czerwca 2016 r. Następnie w decyzji podano, że decyzja o wysokości zadłużenia została wydana w dniu 17 sierpnia 2016 r. i doręczona w dniu 22 sierpnia 2016 r., a od decyzji tej skarżący nie złożył odwołania i zostały podjęte działania egzekucyjne, które aktualnie są prowadzone. Organ nie powołał się przy tym na treść przepisu art. 24 ust. 5 f u.s.u.s. i nie zbadał, czy tego rodzaju decyzje wypełniają przesłanki do uznania, że zaszła przesłanka zawieszenia biegu przedawnienia określona w tym przepisie. Nie wskazał również daty rozpoczęcia konkretnych czynności egzekucyjnych w odniesieniu do poszczególnych należności mogących ulec przedawnieniu i nie przeprowadził ich analizy z punktu widzenia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Sąd nakazał organowi uwzględnić w ponownie prowadzonym postępowaniu organ ocenę prawną wyrażoną w wyroku i dokonać pogłębionej analizy kwestii przedawnienia należności, zgodnie z treścią powyższych rozważań. Skarżoną obecnie decyzją z dnia 16 kwietnia 2025 r. numer 762/2025 r. organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 60 702,38 zł (składki na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami: 41 535,58 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami: 15 893,06 zł, składki na Fundusz Pracy wraz z odsetkami: 3 273,74 zł, odsetki 2.059 zł). W uzasadnieniu organ wskazał, że zadłużenie figurujące na koncie płatnika jest wymagalne i nie uległo przedawnieniu. Organ przywołał przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. oraz od 1 stycznia 2003 r. i od 1 stycznia 2012 r., wskazując, ze aktualnie do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letnieg o okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5 – letni termin przedawnienia, z tym, że liczy się go nie od daty wymagalności należności, lecz od dnia 1 stycznia 2012 r. , z wyjątkiem określonym w art. 27 ust. 2 u.s.u.s. Dalej organ wskazał, że w sprawie zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w związku z wydaniem decyzji określającej zadłużenie z dnia 17 sierpnia 2016 r. za okres 09/2006-03/2009 : od 27 czerwca 2016 r. (doręczenie wszczęcia postępowania przed wydaniem decyzji – pismo nr [...) do 22 września 2016 r. (data prawomocności decyzji nr 470071DZPDZ16). Organ przywołał przy tym treść art. 24 ust. 5f, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Dalej organ podał, że w dniu 17 października 2016 r. wystawiono tytuły egzekucyjne dotyczące zaległości objętych decyzją, które zostały doręczone 24 października 2016 r. Należności skierowano do dochodzenia z rachunku bankowego w E., B. w M., a następnie przekierowano najpierw na zajęcie wynagrodzenia, a później – wobec braku realizacji zajęć – do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Miliczu i egzekucja nadal trwa. Organ przywołał treść przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s., a następnie stwierdził, że data skutecznego doręczenia wszczęcia postępowania przed wydaniem decyzji, tj. od 27 czerwca 2016 r. i czynna egzekucja wpływa na termin przedawnienia i zawiesza jego bieg. Ponadto wskazano, ze należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipotecznym na nieruchomości o KW numer [...] (wpis hipoteczny dokonany w dniu 4 kwietnia 2023 r. na kwotę 71.338,30 zł za okres 07/2006 – 03/2009) i przywołano treść przepisu art. 24 ust. 5 dotyczący nie ulegania przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką. Dalej organ przeanalizował przesłanki umorzenia składek z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i stwierdził, że poszczególne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności nie zachodzą. Po analizie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ stwierdził, że skarżący do akt sprawy nie został dołączony materiał dowodowy umożliwiający dokonanie pełnej oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego , a posiadane informacje zdaniem organu nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zakwestionował w całości powyższą decyzję i podniósł, że w poprzednim wyroku tego Sądu ZUS został zobowiązany do jednoznacznego wskazania, czy miało miejsce przedawnienie czy też nie, ponieważ brak tego wyjaśnienia jest niedopuszczalne. Tymczasem – jak podał – Zakład w nowej decyzji nadal pisze, że przedawnienie nie nastąpiło, ponieważ zostały wykonane jakieś czynności i że skarżący w roku 2016 odebrał z ZUS dokumenty, czemu skarżący zaprzeczył, podając, że nie przypomina sobie aby w 2016 r. ZUS przesyłał jakieś decyzje a on je odbierał, wskazując, że ZUS nie udowodnił żadnym dokumentem, że tak rzeczywiście było. Dalej skarżący wskazał, że wyjaśnił swoją sytuację majątkową i zdrowotną. Końcowo wniósł o zawezwanie przez Sąd organu do udokumentowania, że odbierał dokumenty i ewentualnie sprawdzenie jeszcze raz, czy przedawnienie miało miejsce, a jeśli nie było przedawnienia , o nakazanie Zakładowi rozłożenia na raty należności głównej i umorzenia odsetek. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać w pierwszej kolejności należy, że orzekanie w sprawie niniejszej odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a., ponieważ niniejszy wyrok został poprzedzony prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 10 grudnia 2024 r. wydanym w sprawie III SA/Wr 294/24, w którym Sąd zwrócił uwagę na konieczność zweryfikowania biegu i upływu okresu przedawnienia zaległości składkowych, o których umorzenie zwrócił się skarżący. Zgodnie z powołanym przepisem prawnym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/OI 443/09 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827). Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt: II GSK 240/06). Podkreślić należy, że pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Zauważyć również należy, że w orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd wyrażony miedzy innymi w wyroku NSA z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt: II FSK 1057/11, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 10 grudnia 2024 r. wydanym w sprawie III SA/Wr 294/24, ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego. Przechodząc natomiast do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdza, że istotą zawartych w powołanych wyrokach tutejszego Sądu wskazań co do dalszego postępowania było dokonanie oceny, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności. Przypomnieć zatem należy, że w uzasadnieniu przywołanego wyroku Sąd stwierdził, iż w uzasadnieniu wydanej uprzednio decyzji organ nie przywołał przepisów prawa dotyczących okresów przedawnienia należności i nie podał, który z tych okresów miałby mieć zastosowanie w sprawie, a w zakresie okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia oraz powodujących brak możliwości przedawnienia (hipoteka) ograniczył się do ich zacytowania, bez przedstawienia analizy, czy wskazane zdarzenia wypełniają ustawowe przesłanki w tym zakresie. Wskazano, że, biorąc pod uwagę, iż wpis hipoteki nastąpił w dniu 4 kwietnia 2023 r., a należności dotyczą lat 2006-2009, nie sposób wykluczyć, że do przedawnienia należności mogło dojść przed dokonaniem wpisu hipoteki, a przynajmniej organ nie podał w tej mierze danych wystarczająco i jednoznacznie wskazujących na to, że taka sytuacja nie zachodzi i że należności nie były jeszcze w tej dacie przedawnione. W wyroku tym Sąd zauważył również, że organ w poprzedniej decyzji wskazał, iż w dniu 17 czerwca 2016 r. skierowano do strony zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia za okres od czerwca 2006 r. do września 2009 r., które zostało doręczone w dniu 27 czerwca 2016 r. Następnie w decyzji podano, że decyzja o wysokości zadłużenia została wydana w dniu 17 sierpnia 2016 r. i doręczona w dniu 22 sierpnia 2016 r., a od decyzji tej skarżący nie złożył odwołania i zostały podjęte działania egzekucyjne, które aktualnie są prowadzone. Organ nie powołał się przy tym na treść przepisu art. 24 ust. 5 f u.s.u.s. i nie zbadał, czy tego rodzaju decyzje wypełniają przesłanki do uznania, że zaszła przesłanka zawieszenia biegu przedawnienia określona w tym przepisie. Nie wskazał również daty rozpoczęcia konkretnych czynności egzekucyjnych w odniesieniu do poszczególnych należności mogących ulec przedawnieniu i nie przeprowadził ich analizy z punktu widzenia art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Sąd dostrzega, że organ w obecnie skarżonej decyzji zawarł nieco szersze rozważania dotyczące kwestii przedawnienia, jednak są one nadal niewystarczające z punktu widzenia zawartych w przywołanym wyroku zaleceń. Organ przywołał wprawdzie dość szeroko regulacje prawne dotyczące kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, z uwzględnieniem zmian przepisów, a także dotyczące przyczyn zawieszenia biegu terminu przedawnienia, tym niemniej nie podał - mimo zaleceń Sądu - który z okresów przedawnienia ma zastosowanie w sprawie i czy wskazywane okoliczności wypełniają ustawowe przesłanki w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Przede wszystkim jednak wyciągnięte przez organ wnioski o nieprzedawnieniu przedmiotowych należności nadal budzą wątpliwości Sądu, zwłaszcza w kontekście podnoszonych przez skarżącego okoliczności dotyczących braku doręczenia mu decyzji dotyczącej określenia wysokości zadłużenia (oraz innych dokumentów dotyczących tego postępowania). Otóż skarżący od początku zwracał się do organu o przedłożenie mu w tej mierze miarodajnych dokumentów. W piśmie z dnia 4 marca 2024 r., stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie organu doręczone mu w dniu 23 lutego 2024 r., skarżący wniósł o przedłożenie mu "dokumentu potwierdzającego przerwanie przedawnienia", gdyż jego zdaniem "składki z lat 2006-2009 mogły się przedawnić". Kwestię tę, dotyczącą braku dokumentów potwierdzających doręczenie mu dokumentów z postępowania zakończonego decyzją określającej wysokość zadłużenia, opisywał również w piśmie z dnia 2 maja 2025 r., w którym wskazywał, że "nadal podtrzymuje, że nie przypomina sobie, aby Zakład przesyłał w 2016 r. jakieś decyzje", jak również w skardze, w której zaprzeczył, że odbierał z ZUS dokumenty w 2016 r., ponownie podając, że "nie przypomina sobie aby w 2016 r. ZUS przesyłał jakieś decyzje a on je odbierał" i wskazując, że ZUS nie udowodnił żadnym dokumentem, że tak rzeczywiście było. Tymczasem organ w zaskarżonej decyzji podaje, ze zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w związku z wydaniem decyzji określającej zadłużenie z dnia 17 sierpnia 2016 r. za okres 09/2006-03/2009 oraz skutecznego – jego zdaniem - doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w tym zakresie. Organ wprost wskazuje, że w jego ocenie zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło od 27 czerwca 2016 r. (doręczenie wszczęcia postępowania przed wydaniem decyzji) do 22 września 2016 r. (data prawomocności decyzji). W sytuacji kwestionowania tych okoliczności przez skarżącego, rzeczą organu było ich ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, co wiąże się z wykazaniem skutecznego doręczenia tych dokumentów skarżącemu. W tej sytuacji nie można uznać, że kwestie dotyczące przedawnienia należności zostały w sposób należyty i niepodważalny wyjaśnione w toku postępowania, tak jak nakazał to Sąd w poprzednio wydanym wyroku, a tym samym i uzasadnienie zaskarżonej decyzji nadal zawiera braki w tym zakresie. Podtrzymać należy zatem stwierdzenie zawarte w poprzednim wyroku, że biorąc pod uwagę, iż wpis hipoteki nastąpił w dniu 4 kwietnia 2023 r., a należności dotyczą lat 2006-2009, nie sposób wykluczyć, że do przedawnienia należności mogło dojść przed dokonaniem wpisu hipoteki, a przynajmniej organ nie podał w tej mierze wystarczających i jednoznacznych danych wskazujących na to, że taka sytuacja nie zachodzi i że należności nie były jeszcze w tej dacie przedawnione. Powyższe kwestie wymagają zatem wyjaśnienia w ramach nakazanego już uprzednio przez Sąd wykazania, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie przedmiotowych należności. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło