III SA/Wr 253/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Asesor WSA Olga Białek Protokolant Renata Sawińska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 października 2008 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] nr [...] (znak [...]) w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 514 zł (pięćset czternaście zł) kosztów postępowania; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku. Wyrokiem z dnia [...] ([...]) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia [...] ([...]), oddalający skargę M. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] (Nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję [...] Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] (Nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia u zmarłego J. B. choroby zawodowej – pylicy płuc w postaci pylicy krzemowej, ujętej w pozycji 3 pkt 1 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115, zwanego dalej w skrócie "rozp. RM 2002"). W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm., zwanego dalej w skrócie "rozp. RM 1983"), a nie unormowania wadliwie powołanego w kontrolowanej przez Sąd decyzji rozp. RM 2002 r., na co wskazywał wprost § 10 tegoż rozporządzenia. W ocenie sądu kasacyjnego, nie można jednak było zaakceptować stanowiska WSA, według którego powołanie się przez organ na rozp. RM 2002, zamiast na rozp. RM 1983, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Wadliwy jest bowiem pogląd Sądu pierwszej instancji, że różnica regulacji prawnych w tych rozporządzeniach dotyczyła "jedynie...ustalenia narażenia zawodowego". W wykazie stanowiącym załącznik do rozp. 1983 w poz. 2 jako choroba zawodowa została ujęta jednostka chorobowa o nazwie "pylice płuc". Natomiast w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozp. RM w poz. 3 ujęto jako choroby zawodowe "Pylice płuc: 1. pylica krzemowa, 2. pylica górników kopalń węgla, 3. pylico-gruźlica, 4. pylica spawaczy, 5. pylica azbestowa, 6. inne rodzaje pylic." Jeżeli można jeszcze zaakceptować pogląd, że samo określenie jednostki chorobowej w obu rozporządzeniach nie wykazuje istotnych różnic (zwłaszcza wobec szerokiego ujęcia tej choroby w poz. 3 pkt 6 rozp. RM 2002), to – zdaniem NSA – nie sposób podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że zawarte w rozporządzeniach odrębności dotyczące dalszych regulacji pozostają bez wpływu na treść kontrolowanej decyzji. Kolejne różnice między omawianymi rozporządzeniami odnoszą się do trybu postępowania, w którym zostaje wydane orzeczenie lekarskie. Tak znaczne zróżnicowanie obu aktów prawnych czyni nieuprawnionym stanowisko Sądu pierwszej instancji, że nieprawidłowo powołane przepisy, stanowiące materialno-prawną postawę rozstrzygania przez organ administracji, pozostają bez wpływu na trafność wydanego w warunkach niniejszej sprawy rozstrzygnięcia. Zasadnie też – według NSA – wywiedziono w skardze kasacyjnej, że stanowisko Sądu pierwszej instancji było nieuprawnione w kontekście ocen i wskazań zawartych we wcześniej wydanych w niniejszej sprawie orzeczeniach WSA. Zarówno w wyroku z dnia [...], jak i w wyroku z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny, uchylając kontrolowane decyzje, wskazał, że podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowią regulacje zawarte w rozp. RM 1983. W obu tych orzeczeniach zamieszczono również jednoznaczne zalecenia co do dalszego toku postępowania oraz dokonano oceny prawnej przepisów mających zastosowanie w sprawie, wskazując na rozp. RM 1983. Kolejną, istotną kwestią, podkreślaną w obu wspomnianych orzeczeniach, a niewyjaśnioną w uchylonym wyroku, stały się powody nieuwzględnienia wyników badań histopatologicznych i to w przypadku, gdy na ich podstawie A, a więc jednostka wyspecjalizowana w badaniu tkanek, stwierdziła u J. B. chorobę w postaci pylicy płuc. W takiej sytuacji należy – zdaniem NSA – uwzględnić fakt, że wynik badania histopatologicznego ma charakter obiektywny i ostateczny. Podważając wynik tego badania, B ograniczył się do stwierdzenia, że opis badania, będący wynikiem sekcji, jest lakoniczny. Tymczasem fakt rozpoznania przez anatomopatologa określonej jednostki chorobowej, bez sprecyzowania kryteriów diagnostycznych, nie daje podstaw do zakwestionowania wyników badania histopatologicznego tylko z tego względu. Według NSA, w rozpoznawanej sprawie trzeba mieć na uwadze i to, że badania radiologiczne, na które powołuje się B w swej opinii, są badaniami pomocniczymi, natomiast badaniem ostatecznym jest obraz histopatologiczny, bo tylko ono przedstawia rzeczywisty stan tkanki. Orzekając o uchyleniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia [...] i o przekazaniu sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na konieczność oceny legalności kwestionowanej decyzji przy uwzględnieniu poczynionych wcześniej uwag. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprawę po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny poprzedniego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. należy przede wszystkim zauważyć, że – według art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a.") – Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W wyroku z dnia [...] ([...]) Naczelny Sąd Administracyjny, po pierwsze, nie podzielił poglądu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. (wyrok z dnia [...]; [...]), według którego uchybienie organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej – polegające na zastosowaniu przepisów rozp. RM 2002, nie zaś unormowań rozp. RM 1983, w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej (pylicy płuc) – nie miało istotnego wpływu na podjęte rozstrzygnięcia. Po drugie, Sąd kasacyjny wskazał na błędy proceduralne, przejawiające się niewłaściwą oceną dowodu z badania radiologicznego i histopatologicznego. Wobec dostrzeżonych przez Naczelny Sąd Administracyjny naruszeń prawa, zaskarżona decyzja nie mogła pozostać w zbiorze legalnych rozstrzygnięć. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej zastosują regulacje zawarte w rozp. RM 1983, albowiem – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny – przy ustalaniu istnienia lub nieistnienia choroby zawodowej, w tym także pylicy płuc, nie jest bez znaczenia, czy postępowanie prowadzi się według reguł rozp. RM 1983, czy na podstawie unormowań rozp. RM 2002. W związku z postanowieniem § 1 ust. 1 rozp. 1983 r. (za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy) w orzecznictwie ukształtował się pogląd, według którego jeżeli w postępowaniu wyjaśniającym ustalono, że w środowisku wykonywania obowiązków pracowniczych pracownik był narażony na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia i u takiego pracownika stwierdzono schorzenie ujęte w katalogu chorób zawodowych, to takie ustalenia pozwalały wyprowadzić domniemanie o istnieniu związku przyczynowego między warunkami pracy (w narażeniu na czynniki szkodliwe) a zaistniałą chorobą, powodowaną – w świetle aktualnej wiedzy medycznej – takim właśnie oddziaływaniem środowiska pracy. Wykluczenie istnienia takiej więzi przyczynowo-skutkowej, a więc wzruszenie wspomnianego domniemania, wymagało wskazania innej, bardziej prawdopodobnej, aniżeli praca w środowisku szkodliwym dla zdrowia, przyczyny zdiagnozowanego schorzenia (por. np. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., II OSK 7/05, niepubl., Lex Nr 192102). Inaczej rysuje się rozkład ciężaru dowodu istnienia choroby zawodowej w rozp. RM 2002. Stosownie bowiem do dyspozycji § 2 ust. 1 tego aktu, uwzględnia się choroby zawodowe ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Z przywołanego uregulowania nie sposób wyprowadzić domniemania analogicznego do formułowanego na podstawie § 1 ust. 1 rozp. 1983 r., co praktycznie oznacza, że pod rządem rozp. RM do stwierdzenia choroby zawodowej nie wystarczy już ustalenie wykonywania pracy w warunkach szkodliwych dla zdrowia i ujawnienie się choroby uznanej przez prawodawcę za zawodową, konieczne jest bowiem udowodnienie, że "bezspornie" lub "z wysokim prawdopodobieństwem" zdiagnozowaną chorobę wywołały szkodliwe dla zdrowia czynniki występujące w środowisku pracy. Stosując w niniejszej sprawie rozp. RM 1983, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej powinny mieć na uwadze domniemanie wyprowadzone z § 1 ust. 1 tego aktu, co oznacza, że przy bezspornym narażeniu pracownika na występujące w środowisku pracy czynniki szkodliwe dla zdrowia, których działanie – w świetle aktualnej wiedzy medycznej – powoduje pylicę płuc, i wobec zdiagnozowania tej choroby u pracownika, odmowa uznania tej choroby za zawodową wymagałaby wskazania innego źródła pylicy płuc, aniżeli warunki w jakich pracownik wykonywał swoje obowiązki. W kontekście uregulowań zawartych w rozp. RM 1983 należy także ocenić dowody zebrane w rozpoznawanej sprawie. Rozstrzygając kwestię istnienia lub nieistnienia choroby zawodowej pylicy płuc u pracownika, organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie mogą pominąć znaczenia wyników badań histopatologicznych w procesie dowodowym. Tymczasem w dotychczasowych decyzjach nie podano w istocie przyczyn, które uzasadniałyby nieuwzględnienie dowodu z tych badań, mimo że – jak wywiódł NSA w wyroku kasacyjnym – "postawione rozpoznanie na podstawie badania histopatologicznego przez A, czyli jednostkę najbardziej wyspecjalizowaną w badaniu tkanek, stwierdziło u J. B. chorobę w postaci pylicy płuc." Organy powinny więc dokonać należytej oceny wyników badania histopatologicznego, skoro jest to badanie obiektywne i ostateczne, ukazujące rzeczywisty stan tkanki, podczas, gdy badania radiologiczne, na które wskazywał B w swojej opinii i które stanowiły podstawę negatywnego dla strony skarżącej rozstrzygnięcia, spełniają funkcję pomocniczą w procesie diagnozy i z tego względu nie mogą decydująco oddziaływać na podejmowane w sprawie decyzje. Jeżeli wszczęte skargą M. B. postępowanie sądowe wykazało istnienie uchybień w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji, należało –stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. – orzec, jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania (punkt II sentencji) orzeczono według art. 200 u.p.p.s.a., zaś podstawę rozstrzygnięcia o niewykonywaniu decyzji do dnia prawomocności wyroku (punkt III sentencji) stanowił art. 152 u.p.p.s.a.