III SA/Wr 254/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Halina Filipowicz - Kremis, Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2015 r. sprawy ze skargi Z.N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę w całości. I Zaskarżonym postanowieniem, opisanym w sentencji niniejszego wyroku, Dyrektor Izby Skarbowej ("IS") we W. – po rozpatrzeniu zażalenia strony skarżącej na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego ("US") w D. z dnia[...] stycznia 2015 r. (Nr [...]), w którym ten ostatni organ odmówił wszczęcia postępowania (na wniosek zainteresowanego z dnia [...]) grudnia 2014 r. w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości) utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie, powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. oraz na art. 18 i art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. – dalej: "u.p.e.a." lub "ustawa egzekucyjna"). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ drugiej instancji wskazał następujące okoliczności faktyczne sprawy.: 1. Naczelnik US w D. prowadzi wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...]. Organ egzekucyjny wszczął egzekucję z nieruchomości położonej w B. przy ul. W., w ramach którego Naczelnik US w D. przystąpił do opisu i oszacowania wartości tej nieruchomości. O terminie rozpoczęcia i zakończenia związanych z tym czynności zobowiązany i uczestnicy postępowania zostali zawiadomieni. Zawiadomienie, o którym mowa zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] października 2014 r. Z powodu niezachowania terminów procesowych, organ egzekucyjny zmienił termin opisu i oszacowania, o czym powiadomił stronę oraz uczestników. Tego nowego zawiadomienia zobowiązany fizycznie nie podjął, mimo prawidłowego awizowania. 2. Opis i oszacowanie wartości nieruchomości zakończono w nowowyznaczonym terminie (w dniu [...] grudnia 2014 r.), a protokół z tych czynności doręczono skarżącemu w dniu [...] grudnia 2014 r. 3. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. (nadanym jednak w dniu[...] grudnia 2014 r.) zobowiązany wniósł zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości, twierdząc, że operat szacunkowy jest znacznie zaniżony, z pokrzywdzeniem wierzycieli i dłużnika. Nie uwzględnia przy tym istotnych okoliczności, w szczególności poniesionych przez stronę nakładów. W zarzutach określono minimalną (zdaniem skarżącego) wartość nieruchomości, żądając uzupełnienia operatu szacunkowego. 4. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. (Nr [...]), organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania, z powodu niezachowania terminu do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości. To ostatnie rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora IS, poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Organ drugiej instancji przytoczył w pierwszej kolejności postanowienie art. 110u § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a., podkreślając, iż zastrzeżony w tym przepisie termin 14 dni na wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu (np. doręczenia protokołu z tej czynności). Żalący się ewidentnie uchybił temu terminowi. Sporządzenie protokołu z opisu i oszacowania nieruchomości nastąpiło w dniu [...] grudnia 2014 r. Czternastodniowy termin do wniesienia zarzutów przypadał więc na dzień [...] grudnia 2014 r. a upłynął skarżącemu w dniu [...] grudnia 2014 r. Tymczasem pismo zawierające zarzutu, datowane co prawda na dzień [...] grudnia 2014 r. zostało złożone w placówce pocztowej dopiero w dniu [...] grudnia 2014 r., a więc po terminie. W tej sytuacji Naczelnik US nie mógł już merytorycznie rozpoznać zarzutów, a jedynie odmówić wszczęcia postępowania w tej sprawie, zgodnie z art. 61a k.p.a., który miał w tym przypadku zastosowanie na zasadzie odesłania przewidzianego w art. 18 u.p.e.a. Organ wyższego stopnia zwrócił przy tym uwagę, iż strona była dwukrotnie informowana przez Naczelnika US o możliwości złożenia zarzutów oraz o terminie do ich wniesienia. Po raz pierwszy – zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2014 r. (NR [...]), doręczonym w trybie art. 44 k.p.a. Drugi raz – wraz z doręczeniem zobowiązanemu protokołu opisu i oszacowania nieruchomości (z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...]). Skarżący miał więc możliwość osobistego zapoznania się z aktami sprawy lub udzielić w tym celu stosownego pełnomocnictwa i terminowego złożenia zarzutów. II W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., skonkretyzowanej (co do przedmiotu zaskarżenia), na wezwanie Przewodniczącej III Wydziału, w piśmie datowanym na dzień 27 maja 2015 r., zobowiązany zażądał uchylenia postanowienia "Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...].02.2015 r. [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania na wniosek z dnia [...] grudnia 2014 r. w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości" (k. 16 akt sądowych). Skarżący zarzucił zakwestionowanemu postanowieniu rażące naruszenie norm procesowego prawa podatkowego, zawartego w Konstytucji RP oraz w Ordynacji podatkowej, w szczególności: • naruszenie norm zawierających zasadę prawdy obiektywnej (art. 187 o.p.), poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 o.p.), rażące naruszenie zasady nakazującej organowi podatkowemu poszukiwanie prawdy materialnej przez naruszenie obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w administracyjnej sprawie podatkowej (art. 187 o.p.), niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie; • łamanie zasady słuszności i sprawiedliwości podatkowej oraz zasady nakazującej orzekanie w razie wątpliwości (w sprawach trudnych) na korzyść podatnika, zawartych w art. 120, art. 121 i w art. 124 o.p. III W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zakwestionowanym postanowieniu, akcentując, iż przepisy ordynacji podatkowej, których naruszenie zarzuca strona skarżąca, nie mają w ogóle zastosowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: IV Oceniając zaskarżone postanowienie według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednolity tekst: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 w związku z art. 3 § 2 pkt 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej, w skrócie: "p.p.s.a."), Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji prawa, ani materialnego ani procesowego, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie skontrolowanych orzeczeń z obrotu. V Wymaga przede wszystkim silnego podkreślenia – w ślad za organem drugiej instancji – iż w rozpoznawanym przypadku nie mogło dojść do naruszenia przepisów ordynacji podatkowej wskazanych w skardze, ponieważ przepisy tej ustawy nie miały w ogóle zastosowania w sprawie. Ustawa egzekucyjna, regulująca – między innymi – także instytucję zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości, jest (generalnie) aktem autonomicznym. Wedle jednak art. 18 u.p.e.a., jeśli jej przepisy nie stanowią inaczej, "w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego". Cytowany przepis nie odsyła zatem do ordynacji podatkowej. Niezwłocznego, dobitnego przy tym podkreślenia wymaga, iż – wbrew sugestii skarżącego – w sprawie nie doszło również do naruszenia tych przepisów k.p.a., które stanowią odpowiedniki rozwiązań przyjętych w ordynacji podatkowej, w zakresie kreowania podstawowych zasad postępowania, tych mianowicie, których pogwałcenia upatruje zobowiązany. Trzeba mieć przy tym na uwadze przedmiot niniejszego sporu sądowoadministracyjnego, tzn. udzielenie odpowiedzi na pytanie o legalność (zgodność z prawem) odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości, bez merytorycznego rozpatrywania zarzutów tego rodzaju, formułowanych przez skarżącego. W tak ujętej istocie sporu, należy podzielić stanowisko organów. W szczególności, prawidłowo przyjęły organy obu instancji postanowienie art. 110u § 1 zdanie pierwsze ustawy egzekucyjnej za podstawowe rozwiązanie normatywne, którego zastosowanie determinowało kierunek załatwienia wniosku strony skarżącej. Przepis ten przesądza mianowicie o tym, że zarzuty do opisu i oszacowania nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego, w terminie 14 dni "od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości" (celowe podkreślenie składu orzekającego Sądu). W kontekście przytoczonego brzmienia przepisu trafnie podkreślił Dyrektor IS, iż okolicznością uruchamiającą bieg czternastodniowego terminu, o którym mowa, jest wyłącznie moment (dzień) ukończenia czynności związanych z opisem i oszacowaniem wartości nieruchomości, a nie jakakolwiek inna chwila. Synonimem ukończenia tych czynności jest sporządzenie protokołu z ich dokonania. W realiach rozpoznawanej sprawy nie można skutecznie kwestionować twierdzenia, że tak rozumiane "ukończenie" wspomnianych czynności nastąpiło w dniu [...]grudnia 2014 r. (jak trafnie przyjął organ wyższego stopnia – vide 5 akapit od dołu na s. 5 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia). Skoro tak, to analizowany termin przewidziany w art. 110u § 1 zdanie pierwsze ustawy egzekucyjnej powinien był formalnie upłynąć w dniu [...]grudnia 2014 r. Ze względu jednak na to, że koniec terminu przypadał na drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia (piątek), słusznie zauważył organ, iż w tej sytuacji za bezskuteczny upływ tego terminu należy uznać koniec dnia 29 grudnia 2014 r. (poniedziałek). Skarżący opatrzył co prawda pismo zawierające jego zarzuty od opisu i oszacowania nieruchomości datą[...] grudnia 2015 r., pismo to złożył jednak w placówce pocztowej dopiero w dniu [...] grudnia 2014 r. Dlatego też tą właśnie datę należało uznać (jak to prawidłowo uczyniły organy obu instancji) za dzień skutecznego wniesienia zarzutów, stosownie do art. 57 § 4 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Przekroczenie terminu zakreślonego w art., 110u § 1 zdanie pierwsze tej ostatniej ustawy jest zatem ewidentne. Ta okoliczność wykluczała zaś możliwość merytorycznego rozpatrzenia przez organy zarzutów strony. Reagując na wykazane spóźnienie się zainteresowanego z wniesieniem zarzutów, organy zastosowały konstrukcję odmowy wszczęcia postępowania (w sprawie zarzutów właśnie). Możliwość taką dopuścił legislator w art. 61a, między innymi w sytuacji, gdy postępowanie nie może być wszczęte z każdej uzasadnionej przyczyny (kolejne, celowe podkreślenie Sądu). Takiej uzasadnionej przyczyny upatrują organy właśnie w fakcie uchybienia terminowi, zakreślonemu na wniesienie zarzutów. Z taką oceną można się zgodzić, gdyż jej bezpośrednim skutkiem było wyłączenie dopuszczalności merytorycznego zbadania zasadności zarzutów. Nawet gdyby przyjąć, iż bardziej właściwą formą byłoby stwierdzenie przez organy uchybienia terminu, konsekwencja byłaby identyczna. Okazuje się, iż wykorzystanie tej, czy innej instytucji kończącej postępowanie z powodów formalnych, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, ani na uprawnienia skarżącego do weryfikowania rozstrzygnięcia podjętego w pierwszej instancji, zarówno w trybie nadzoru instancyjnego, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W sprawie nie zachodziła zatem przesłanka do wyeliminowania z obrotu orzeczeń poddanych kontroli Sądu, wskazana w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c". Przepis ten wymaga bowiem takiego naruszenia przepisów postępowania, które miałoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (ostatnie już, celowe podkreślenia składu orzekającego). Taka zaś zależność w sprawie niewątpliwie nie zachodzi. Skarżący próbuje bronić się wykazywaniem nieświadomości terminu z art. 110u § 1 zdanie pierwsze u.p.e.a. Okoliczność ta, do której zresztą odniósł się Dyrektor IS w uzasadnieniu swojego postanowienia, nie ma jednak znaczenia w niniejszej sprawie, której przedmiotem nie jest wszak wyłącznie postanowienie tego samego organu z dnia 23 lutego 2015 r. w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów. To ostatnie rozstrzygnięcie nie stanowi jednak przedmiotu zaskarżenia tej sprawy (zob. sprecyzowanie żądania skarżącego, na wezwanie Sądu – k. 16 akt sądowych). Marginalnie w związku z tym wypada jedynie wspomnieć, iż zainteresowany mógł łatwo terminu dochować, skoro sformułował swoje zarzuty już w dniu [...] grudnia 2014 r. (termin upływał zaś dopiero z końcem dnia [...] grudnia 2014 r.). Wystarczyło jedynie złożyć to pismo w placówce pocztowej nawet jeszcze w dniu [...] grudnia 2014 r. VI Cały dotychczasowy wywód Sądu prowadzi do ostatecznej konkluzji, iż skontrolowane postanowienia nie naruszają prawa w sposób, który uzasadniałby uwzględnienie skargi. Dlatego też skargę należało oddalić w całości, wedle dyspozycji art. 151 p.p.s.a.