III SA/Wr 257/24
WyrokWSA we Wrocławiu2025-04-09
Skład orzekający: Katarzyna Borońska, Magdalena Jankowska-Szostak, Anna Kuczyńska-Szczytkowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba, której udzielono świadczeń opieki zdrowotnej, mimo utraty prawa do nich, może być zwolniona z obowiązku zwrotu kosztów tych świadczeń, jeśli działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń, a system eWUŚ potwierdzał jej uprawnienia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że osoba korzystająca ze świadczeń opieki zdrowotnej, mimo utraty formalnego prawa do nich, może być zwolniona z obowiązku zwrotu kosztów, jeśli działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu uprawnień, a system eWUŚ konsekwentnie potwierdzał jej prawo do świadczeń. W takim przypadku organ nieprawidłowo ocenił podstawy do zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, co skutkuje koniecznością uchylenia decyzji ustalającej obowiązek zwrotu kosztów.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) o obowiązku zwrotu przez B. M. kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w latach 2019-2020. Organ ustalił, że skarżąca nie posiadała tytułu uprawniającego do świadczeń, mimo potwierdzenia uprawnień w systemie eWUŚ. Skarżąca argumentowała, że była ubezpieczona jako członek rodziny pracującego za granicą męża i składała stosowne dokumenty, a system eWUŚ stale potwierdzał jej prawo do świadczeń. Sąd uchylił decyzję Prezesa NFZ, uznając, że skarżąca mogła działać w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń.Rozstrzygnięcie
Uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , Protokolant Specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 kwietnia 2024 r., nr 151/01/2024/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia i wysokości kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych osobie nieuprawnionej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz strony skarżącej kwotę 197 (sto dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżoną decyzją z dnia 29 kwietnia 2024 r., nr 151/-1/2024/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ, organ) na podstawie art. 50 ust. 16 i 20 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2022 poz. 2561 z późn. zm.), dalej: ustawa o świadczeniach, orzekł o obowiązeku poniesienia przez B. M. (dalej: skarżąca, strona) kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach 12 marca, 23 kwietnia, 2 maja i 17 września 2019 r. oraz 9 i 10 stycznia, od 13 do 17 stycznia, od 20 do 24 stycznia, 30 lipca, 13 sierpnia, od 19 do 21 sierpnia, od 24 do 28 sierpnia oraz 31 sierpnia 2020 r. w wysokości 701,97 zł (słownie: siedemset jeden złotych dziewięćdziesiąt siedem groszy) oraz o obowiązku uiszczenia kwoty wymienionej w pkt 1 w terminie 14 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji, na rachunek bankowy organu. Ponadto umorzył postępowanie w części dotyczącej świadczeń udzielonych w dniu 4 lutego 2019 r. w kwocie 14,53 zł (słownie: czternaście złotych pięćdziesiąt trzy grosze). Organ równocześnie poinformował, że w przypadku nieterminowego wniesienia opłaty pobrane zostaną odsetki ustawowe za opóźnienie, poczynając od dnia, w którym upłynął termin płatności oraz że opłata nieuiszczona w terminie wraz z odsetkami podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Z ustaleń organu, poczynionych na podstawie danych zgromadzonych w systemach teleinformatycznych, wynikało, że skarżącej udzielono następujących świadczeń opieki zdrowotnej, sfinansowanych przez Lubuski Oddział Wojewódzkiego NFZ:
1) w dniu 23 kwietnia 2019 r. w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna zrealizowanych przez M. w Z. w kwocie 54,82 zł;
2) w dniu 17 września 2019 r. w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna zrealizowanych przez N. Szpital w S. Sp. z o. o. w kwocie 113,75 zł;
3) w dniach 9 stycznia, 30 lipca oraz 13 sierpnia 2020 r. w rodzaju leczenie szpitalne zrealizowanych przez 105. K. Szpital z Przychodnią S.1 w Z.1 w kwocie 266,91 zł;
4) w dniach od 13 do 17 stycznia, od 20 do 24 stycznia, od 19 do 21 sierpnia, od 24 do 28 sierpnia 2020 r. oraz 31 sierpnia 2020 r. w rodzaju rehabilitacja lecznicza zrealizowanych przez Z.2 w I. w kwocie 172,66 zł.
Ponadto w dniach 4 lutego, 12 marca i 2 maja 2019 r. oraz 10 stycznia 2020 r. Stronie wystawiono recepty lekarskie podlegające refundacji na kwotę 108,36 zł.
Jak stwierdził Prezes NFZ, z zebranego materiału dowodowego wynikało, strona nie posiadała jakiegokolwiek tytułu uprawniającego do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej w dacie udzielenia ww. świadczeń, mimo potwierdzenia uprawień w systemie eWUŚ (Elektroniczna Weryfikacja Uprawnień Świadczeniobiorców).
W toku postępowania strona oświadczyła (pismo z 5 grudnia 2023 r.), że w okresie od 2 kwietnia 2017 r. do 5 września 2021 r. pozostawała ubezpieczona jako członek rodziny głównego ubezpieczonego (męża) pracującego za granicą. W Delegaturze DOW NFZ w J. złożyła stosowane dokumenty tj. formularz E 109, mające potwierdzić jej prawo do świadczeń medycznych w kwestionowanym czasie. Obszernie opisała proces, który realizowała celem uzyskania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej na terenie Polski. W piśmie strona ponadto wniosła, na wypadek gdyby organ nie podzielił jej argumentacji, o dokonanie tzw. wstecznego ubezpieczenia.
Wobec powyższych informacji Prezes NFZ zwrócił się do Wydziału Współpracy Międzynarodowej (dalej: WWM) z wnioskiem o pozyskanie w imieniu strony Certyfikatu Tymczasowo Zastępującego EKUZ, a w odpowiedzi [...] ubezpieczyciel potwierdził prawo strony do świadczeń medycznych w kwestionowanym czasie. Organ ustalił ponadto, że w dniu 18 listopada został w systemie teleinformatycznym zarejestrowany dokument E108 tj. skrócenie poświadczenia do opieki zdrowotnej oraz nie odnotowano rejestracji dokumentów potwierdzających prawo strony do świadczeń medycznych w zakwestionowanym okresie. Poinformowano również stronę, że zgodnie z art. 67 ust. 3 ustawy o świadczeniach, obowiązek zgłoszenia członków rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego spoczywa na głównym ubezpieczonym, wobec czego DOW NFZ nie jest podmiotem właściwym do wstecznego ubezpieczenia strony. Prezes NFZ ponadto zwrócił się do podmiotów, które udzieliły skarżącej wymienionych na wstępie świadczeń medycznych z prośbą o wskazanie, czy zostały one udzielone jej w trybie nagłym lub niezbędnym ze względów medycznych, z uwzględnieniem charakteru tych świadczeń oraz przewidywanego czasu pobytu na terenie Polski. Z udzielonych odpowiedzi wynikało, że świadczenia te były udzielane w trybie planowym, na podstawie skierowania. Organ ustalił także w DOW NFZ w J., że skarżąca złożyła tam 15 kwietnia 2019 r. formularz rejestracji do ubezpieczenia zdrowotnego za okres od 20 sierpnia 2018 r. jako członka rodziny głównego ubezpieczonego pracującego za granicą. Natomiast z zapisów w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych wynikało, że skarżąca w okresie od 19 listopada do 30 listopada 2018 r. uzyskała własny obowiązkowy tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie umowy zlecenia w Niepublicznym Przedszkolu w R. A. Z przesłanego przez DOW NFZ w J. skanu pisma z 2 lutego 2023 r. wynikało jednocześnie, że został on poinformowany, iż skarżąca od 18 listopada, w związku z uzyskaniem własnego tytułu do ubezpieczenia, utraciła prawo do korzystania ze świadczeń z opieki zdrowotnej w Polsce na podstawie zagranicznego ubezpieczenia. Powyższe świadczy zarazem o tym, że nie było podstaw do uznania, iż strona pozostawała w usprawiedliwionym, błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
W tej sytuacji, powołując się na dyspozycje art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach Prezes NFZ uznał, iż istniały podstawy do nałożenia na skarżącą obowiązku uiszczenia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z uwagi na niepotwierdzenie przez stronę prawa do tych świadczeń.
Końcowo organ zaznaczył, że w sprawie nie doszło do przedawnienia ww. obowiązku z uwagi na zapis art. 15zzr ust. 1 ustawy z 2 marca o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów, w tym przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Regulacja powyższa weszła w życie z dniem 31 marca 2020 r. i następnie został uchylony w dniu 16 maja 2020 r. Terminy, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1, biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875). A zatem zawieszone terminy przedawnienia administracyjnego rozpoczęły dalszy bieg od 24 maja 2020 r.
Niewątpliwie powyższy przepis miał zastosowanie w niniejszej sprawie.
W skardze wniesionej do tutejszego Sądu na powyższą decyzję strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, że nie jest zobowiązana do zwrotu kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Sformułowała zarzuty:
1) naruszenia prawa materialnego tj. art. 50 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach, skutkujące mylnym przyjęciem, że świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone skarżącej pomimo braku prawa do tych świadczeń, co jest błędne i sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, zwłaszcza w świetle faktu całkowitego pominięcia okoliczności, które ponad wszelką wątpliwość potwierdziły placówki, z których świadczeń skarżąca korzystała w różnej formie, a które wynikają z zarejestrowanych danych w systemach tych placówek, co ewidentnie świadczy o tym, że skarżąca posiadała w spornym okresie ważne ubezpieczenie,
2) naruszenia prawa procesowego tj.
- art. 6 kpa w związku z art. 8 kpa, polegające na prowadzeniu niniejszego postępowania w sposób sprzeczny z prawem, nadto nie budzący zaufania do jego uczestników, co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
- art. 77 kpa w związku z art. 80 kpa, polegające na pominięciu okoliczności związanych z zebraniem i wszechstronnym rozpatrzeniem materiału dowodowego oraz oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego, co znajduje swoje odzwierciedlenie w zaskarżonym orzeczeniu, co w konsekwencji wpłynęło na wadliwość rozstrzygnięcia,
W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że na bieżąco weryfikowała swój status jako osoby ubezpieczonej przy pomocy systemu eWUŚ, który każdorazowo potwierdzał jej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wyświetlając jej profil w kolorze zielonym. W dokumentach placówek, do których zwracał się organ również nie odnotowano sytuacji, by skarżąca nie posiadała ubezpieczenia (by system nie potwierdził ubezpieczenia), jak również by skarżąca musiała składać pisemne oświadczenie o potrzebie pomocy. Skarżąca zaznaczyła, że składała wszelkie niezbędne informacje w sprawie, choć przyjmowano od niej dokumenty bez pokwitowania lub wypełniała jej na bieżąco w siedzibie organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024, poz. 935 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. sąd uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W tak ustalonym zakresie kognicji Sąd uznał skargę za zasadną.
W pierwszej kolejności zgodzić się należy w pełni z przedstawionym przez organ w zaskarżonej decyzji stanowiskiem i towarzyszącą mu argumentacją co do tego, że w sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu świadczeń. Powyższe nie było też przedmiotem sporu między stronami.
Jak stanowi art. 15 ust. 1 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu obowiązującym w okresie udzielenia skarżącej wskazanych na wstępie świadczeń opieki zdrowotnej), świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie.
W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, zwane dalej "ubezpieczonymi". Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy ubezpieczonymi są m.in. osoby posiadające obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), zwanego dalej "państwem członkowskim UE lub EFTA", zamieszkujące na terytorium państwa członkowskiego UE lub EFTA. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach status ubezpieczonego otrzymują członkowie rodzin, jeżeli nie są osobami podlegającymi obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, o których mowa w art. 66 ust. 1, z zastrzeżeniem art. 66 ust. 2 i 3".
Ten ostatni przepis ustanawia tzw. zasadę niekumulowania tytułu obowiązkowego ubezpieczenia z tytułem członka rodziny.
Jak trafnie zauważył organ, podpisany przez skarżącą formularza zgłoszenia E109 zawierał informację, że w pkt II.1 do II.4 należy wpisać członków rodziny, którzy zamieszkują w Polsce i w okresie ważności rejestrowanego formularza albo dokumentu S1 nie podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu z własnego tytułu, w szczególności z tytułu wykonywania pracy najemnej, działalności na własny rachunek, posiadania statusu osoby bezrobotnej, pobierania emerytury lub renty w tym renty rodzinnej. Zgodnie z powyższą regulacją należało więc uznać, że bieg trwania okresu ubezpieczenia jako członka rodziny głównego ubezpieczonego pracującego za granicą (N.), wynikający ze zgłoszenia dokonanego w dniu 15 kwietnia 2019 r., ustał w momencie powstania własnego obowiązkowego tytułu ubezpieczenia skarżącej w związku umową zlecenia, tj. z dniem 18 listopada 2018 r. Jednocześnie, jak wynika z akt sprawy pismem z 2 lutego 2023 r. poinformowano głównego ubezpieczonego o utracie przez skarżącą prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej na terenie Polski na podstawie zagranicznego ubezpieczenia (jako członka rodziny), jednak po utracie tytułu do ubezpieczenia na terenie Polski, nie dokonano ponownego zgłoszenia skarżącej do ubezpieczenia jako członka rodziny męża pracującego za granicą. Konsekwencją powyższego była konkluzja organu, iż w okresie pomiędzy 12 marca 2019 r. a 31 sierpnia 2020 r. skarżąca korzystała ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na terenie Polski nie będąc do tego uprawniona. Skarżąca powoływała się co prawda w skardze na dopełnienie wszelkich wymogów związanych z potwierdzeniem ubezpieczenia i uzyskaniem tytułu do świadczeń zdrowotnych na terenie Polski, ale wobec nieprzedstawienia stosownych dowodów w tym względzie Sąd nie mógł uznać tej argumentacji za wystarczające potwierdzenie okoliczności, które nie znalazły odzwierciedlenia w aktach sprawy. Rację ma też organ, że nie mógł we własnym zakresie dokonać "wstecznego ubezpieczenia" za skarżącą i w tym zakresie nie uznał za zasadne podniesionych zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego.
Zgodnie z odpowiedzią WWM, skarżąca posiadała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na terenie N.1, a na jego rzecz został wystawiony dokument S045 – dokument uprawniający do świadczeń w ramach pobytu tymczasowego, konieczne leczenie w państwie członkowskim pobytu. Dokument ten wskazuje jednak na prawo do świadczeń skarżącej w ramach leczenia koniecznego podczas pobytu w państwie innym niż N. Jednocześnie z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego z udziałem świadczeniodawców nie wynikało, by świadczenia opieki zdrowotnej udzielone skarżącej w kwestionowanym okresie nadawały się do rozliczenia na podstawie przepisów o koordynacji.
Kontrolowana decyzja wydana została w oparciu o art. 50 ust. 18 w związku z art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach. W myśl natomiast art. 50 ust. 16 pkt 2 ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji, w przypadku, gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:
1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo
1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo
2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 6
- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia (...).
Koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności (art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach).
Jednak obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach)
Przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu (art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach).
Z przytoczonych powyżej przepisów wynika ogólna zasada, zgodnie z którą osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej obowiązana jest ponieść koszty udzielonego świadczenia. Od tejże zasady ustawa przewiduje wyjątki. Obowiązek uiszczenia kosztów nie dotyczy osoby, której udzielono świadczeń gwarantowanych z podstawowej opieki zdrowotnej (art. 15 ust. 2 pkt 1) oraz osoby, która działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej (art. 50 ust. 17).
Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń". Z tego powodu orzecznictwie podkreśla się, że każdy przypadek należy analizować i oceniać indywidualnie. Wskazuje się też, że na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których gdy brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż świadczeniobiorca, np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składek bądź też innych osób. Nie są to jednak jedyne przypadki, do których ma zastosowanie omawiany wyjątek (por. wyroki NSA z: 26 października 2021 r. sygn. akt II GSK 1828/21; 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1001/19; z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II GSK 1780/21 czy wyrok WSA w Łodzi z 29 lutego 2024 r. sygn. akt III SA/Łd 855/23). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że okoliczność potwierdzania uprawnień osoby potwierdza system weryfikacji danych eWUŚ - może utwierdzać tę osobę w przekonaniu, że rzeczywiście uprawnienia te posiada (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 stycznia 2024 r. III SA/Kr 1325/23, wyrok WSA w Szczecinie z 28 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 647/24).
W rozpoznawanej sprawie Sąd nie podzielił stanowiska Prezesa NFZ, iż z uwagi na podpisanie przez skarżącą formularza E109, zawierającego informację o niedopuszczalności kumulowania tytułu obowiązkowego ubezpieczenia z tytułem członka rodziny oraz wobec poinformowania głównego ubezpieczonego o wygaśnięciu prawa skarżącej do świadczeń opieki zdrowotnej na terenie Polski z dniem 18 listopada 2018 r., nie można przyjąć, iż pozostawała ona w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu co do przysługującego jej prawa do tych świadczeń. Jak podkreślała skarżąca, na bieżąco weryfikowała on swoje uprawnienia w systemie eWUŚ i weryfikacja ta przebiegała pozytywnie. Przeprowadzone czynności wyjaśniające z udziałem świadczeniodawców nie wykazały, by kwestionowano uprawnienia skarżącej do świadczeń lub udzielono ich na podstawie przepisów o koordynacji tj. w oparciu o kartę EKUZ. Z odpowiedzi udzielonych przez placówki (akta administracyjne) wynika, że skarżąca każdorazowo była oznaczona w systemie w kolorze zielonym, jako osoba z potwierdzonym prawem do świadczeń. Takie też były ustalenia organu w niniejszej sprawie, który wprost potwierdził to w decyzji (str. 2), wskazując, że "na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że Strona nie posiadała jakiegokolwiek tytułu uprawniającego do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej w dacie udzielenia świadczeń, pomimo potwierdzenia uprawnień w systemie eWUŚ". Zaznaczyć należy, że powyższy system elektronicznej weryfikacji uprawnień świadczeniobiorców jest opartym o dane zawarte w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (a więc tym samym, na który powoływał się w sprawie organ), aktualizowanym codziennie wg danych m.in. z ZUS i KRUS i przedstawiającym stan uprawnień pacjenta w dniu, w którym dokonano świadczenia. Podświetlenie w systemie w kolorze zielonym oznacza potwierdzenie przez NFZ w danym dniu praw pacjenta do opieki zdrowotnej.
W tej sytuacji, biorąc pod uwagę, że: 1) skarżąca we wspomnianym formularzu E109 wykazała co prawda okres ubezpieczenia rozpoczynający się przed momentem uzyskania własnego tytułu ubezpieczenia na terenie Polski, ale formularz zgłoszenia złożyła w kwietniu 2019 r. tj. już po wygaśnięciu tego tytułu, 2) o wygaśnięciu własnego tytułu do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie ubezpieczenia jako członek rodziny z dniem 18 listopada 2018r. DWO NFZ poinformował jedynie jej męża, nie zaś samą skarżącą, prawdopodobnym jest, że skarżąca mogła pozostawać w błędnym przekonaniu, iż dokumenty złożone 15 kwietnia 2019 r. dawały podstawę do objęcia jej ubezpieczeniem przynajmniej po 30 listopada 2018 r., w szczególności skoro system eWUŚ na bieżąco potwierdzał jej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej także w 2019 i 2020 r. Firmując usługę eWUŚ, dostępną dla świadczeniodawców i świadczeniobiorców celem możliwości weryfikacji uprawnień do świadczeń opieki zdrowotnej, organ nie może jednocześnie odmawiać nadania jakiegokolwiek znaczenia rezultatom działania tego systemu. System byłby wówczas, zamiast pomocą, rodzajem pułapki na pacjentów, którzy działając w zaufaniu do organów i instytucji państwa korzystają ze świadczeń finansowanych ze środków publicznych nie mając do nich w rzeczywistości uprawnień, a w konsekwencji są później zmuszani do zwrotu do NFZ znaczących kwot odpowiadających kosztom udzielonych świadczeń.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Prezes NFZ nieprawidłowo ocenił podstawy do zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach.
W tych okolicznościach Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Orzekając ponownie w sprawie organ będzie obowiązany uwzględnić ocenę i stanowisko zawarte w niniejszym wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło