III SA/Wr 259/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), , Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 września 2018 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych kosztów postępowania. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Decyzją z [...] stycznia 2018 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład), działając na podstawie: 1. art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.) w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm. - dalej: u.s.u.s.), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń, w części finansowanej przez ubezpieczonych; 2. art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., odmówił częściowo wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez płatnika. ZUS uzasadniał, że strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wskazał, że na jej koncie, jako płatnika składek, figurują m.in. zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika. Zakład dowodził, że treść art. 30 u.s.u.s. stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Wyłożył, że w przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się". Zdaniem Zakładu, oznacza to, że wobec wymienionych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia i że dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia dla strony pozytywnego, jak i negatywnego. Zakład przyjął, że w stosunku do tego rodzaju składek, ZUS nie może więc badać przesłanek umorzenia z art. 28 u.s.u.s. Dalej Zakład wskazał, że - zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. - w uzasadnionych przypadkach możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są równocześnie płatnikami tych składek, gdy nie są one całkowicie nieściągalne. Zauważył, że ZUS może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności. Podniósł, że umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenia płatnika składek. Poinformował, że w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń, w części finansowanej przez płatnika, które figurują na koncie strony (płatnika), przepis ten nie ma zastosowania. ZUS motywował, że - stosownie do art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 83b u.s.u.s. - gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Wskazał, że w sprawie musiał wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania. Informował, że niezależnie prowadzi postępowanie wyjaśniające dotyczące umorzenia pozostałych należności, których umorzenia strona domagała się we wniosku i że wyda w tym zakresie stosowną decyzję. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy - skarżoną obecnie decyzją - ZUS orzekł o utrzymaniu w mocy wydanej przez siebie pierwotnie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania. Uzasadniał, że - wbrew stanowisku strony, która zarzuciła Zakładowi dokonanie niepełnej oceny materiału dowodowego a także naruszenie przepisów prawa - przy wydaniu decyzji dokonano prawidłowej analizy stanu faktycznego i zastosowano właściwą podstawę prawną. Dalej, dowodził jak w pierwszej swojej decyzji. W skardze, skarżąca zarzuciła błędną wykładnię art. 28 u.s.u.s i niepełną ocenę zabranego w sprawie materiału dowodowego. Opisała swoją sytuację, która - jej zdaniem - przemawia za umorzeniem jej należności składkowych. Stwierdziła, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest nieuzasadniona. Podniosła, że "takim zabiegiem procesowym" ZUS naruszył art. 104 § 2 w zw. z art. 1 pkt 1 K.p.a. Motywowała, że wniosła o umorzenie wszystkich zobowiązań (w pełnym ich zakresie) i w takich też ramach ZUS winien rozpatrzyć jej wniosek, czego jednak nie uczynił. Wskazała, że przedmiotem postępowania powinny być wszystkie należności, których umorzenia żądała i że odmowa wszczęcia postępowania jest nieprawidłowa. W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 K.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z akt sprawy wynika, że - pismem z 15 listopada 2017 r. (doręczonym Zakładowi w tym samym dniu) - strona wniosła o umorzenie w całości jej zobowiązań wobec ZUS, niezaspokojonych w - prowadzonym wobec niej, jako prowadzącej działalność gospodarczą - postępowaniu upadłościowym. W odrębnym postępowaniu, rozpoznając merytorycznie wniosek strony, ZUS odniósł się do składek w części finansowanej przez nią jako płatnika na jej własne ubezpieczenia, w tym na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy (także odsetek od w/w należności) oraz składek na ubezpieczenie zgłoszonych przez nią ubezpieczonych, w części finansowanej przez płatnika, w tym na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (również odsetek od składek w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych). Zasadnie przyjął ZUS, że - w art. 30 u.s.u.s. - ustawodawca wyłączył możliwość umorzenia należności w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami ("Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28"). W dyspozycji w/w przepisu mieszczą się jedynie składki ubezpieczeniowe finansowane przez ubezpieczonych (pracowników) niebędących płatnikami, nie zaś wszystkie należności z tytułu tychże składek, np. odsetki (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 września 2017 r., II GSK 1491/17, dostępny: CBOSA). Skarżąca wystąpiła o umorzenie w całości jej zobowiązań wobec ZUS, czyli - należy domniemywać, a co wynika z treści jej wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy przez Zakład, jak i z argumentacji skargi - także odsetek od w/w składek, które to odsetki mogą być umarzane. W wydanych - w obu instancjach - decyzjach ZUS nie odniósł się do kwestii odsetek od nie podlegających umorzeniu składek. Z uzasadnień tych decyzji nie sposób wywieść, czy Zakład nie rozpoznał w ogóle wniosku o umorzenie w/w odsetek, czy odsetki te nie były naliczane, czy może wreszcie uznał on, że dyspozycją art. 30 u.s.u.s. objęte są wszystkie należności z tytułu tych składek, czyli także odsetki (brak jest m.in. wyliczeń w tym zakresie). Powyższego nie zmienia fakt, że w pierwszej decyzji Zakład poinformował stronę, że niezależnie prowadzi postępowanie wyjaśniające dotyczące umorzenia pozostałych należności, których umorzenia strona domagała się we wniosku i że wyda w tym zakresie stosowną decyzję. Podobnie jak to, że w powołanym na wstępie postępowaniu, w osobnych decyzjach, organ wypowiedział się merytorycznie także co do odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (z treści tychże decyzji nie wynika, że odsetki te dotyczą właśnie tych konkretnych składek, co do których w obecnie ocenianym postępowaniu odmówiono wszczęcia postępowania). Wskazane wyżej przez Sąd wątpliwości zdaje się mieć także strona, co wynika z treści skargi. Powyższe dowodzi, że w sprawie nie ustalono należycie stanu faktycznego sprawy oraz nie wyjaśniono stronie okoliczności faktycznych i prawnych sprawy (także zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy). To zaś nakazuje przyjąć, że dopuszczono się naruszenia przepisów (zasad) z art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. w powiązaniu z art. 61a § 1 K.p.a. Ponownie rozpatrując sprawę, organ winien wyjaśnić (uzasadnić, także poprzez podanie wartości kwotowych), odnośnie jakich konkretnie należności (w jakiej wysokości) odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. Co się zaś tyczy odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez płatnika, to należy zauważyć, że strona nie zwróciła się o umorzenie tychże należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W związku z tym, Zakład mógł przystąpić do merytorycznego rozpoznania w tej części wniosku strony, na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., co zresztą uczynił w odrębnym postępowaniu, bez konieczności rozstrzygania o odmowie częściowego wszczęcia postępowania (uzasadniając, Zakład mógł wyjaśnić stronie odnośnie jakich składek ma zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i że nie dotyczy on składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika lecz tylko składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami). Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa materialnego i procesowego, Sąd - uwzględniając regulacje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku). Na zasądzoną kwotę kosztów sądowych (pkt II sentencji wyroku) składają się koszty zastępstwa prawnego (480 zł) oraz opłata za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł).