III SA/Wr 259/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. [...] r. Nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz skarżącego kwotę 140 (słownie: sto czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi A. M. (dalej: skarżący, strona) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. (nr [...]), utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. (nr [...] ) o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Sąd przyjął następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], wystawionego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. i obejmującego należność z tytułu nieopłaconej zaliczki w kwocie 430,50 zł na poczet kosztów sporządzenia oceny technicznej, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S.(dalej: organ egzekucyjny) prowadził wobec strony postępowanie egzekucyjne. W celu wyegzekwowania zaległości, w dniu [...] stycznia 2019 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego. Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono stronie w dniu 28 stycznia 2019 r. Dłużnik zajętej nieruchomości (Zakład Ubezpieczeń Społecznych) uznał zajęcie, przekazując w dniu [...] stycznia 2019 r. na konto organu egzekucyjnego kwotę 463,60 zł (zarachowano: 430,50 zł na należność główną, 11,60 zł na koszty upomnienia i 21,50 zł na koszty egzekucyjne.) W piśmie z dnia 5 lutego 2019 r., zatytułowanym skarga na zajęcie egzekucyjne doręczone w dniu 28 stycznia 2019 r., strona podniosła, że postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone albowiem przed wszczęciem tego postępowania, wierzyciel nie doręczył stronie upomnienia, pomimo takiego obowiązku. W rozwinięciu argumentacji zawartej w tym piśmie strona podniosła, że upomnienie zostało "przemyślnie" wysłane do niej w czasie, gdy przebywała w szpitalu, nie mogąc podjąć zawiadomienia. Do pisma strona dołączyła dokumentację lekarską, potwierdzającą pobyt w szpitalu w poszczególnych dniach listopada i grudnia 2018 r. Wezwaniem z dnia 20 lutego 2019 r. organ egzekucyjny wezwał stronę do sprecyzowania (w terminie 7 dni) charakteru pisma z dnia 5 lutego 2019 r. pouczając o treści art. 33, art. 27 § 1 pkt 9, art. 54 § 1 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.). W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia 25 lutego 2019 r. strona wskazała, że składając pismo z dnia 5 lutego 2019 r. wnosiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego albowiem nie otrzymała upomnienia. Organ egzekucyjny pismo strony z dnia 5 lutego 2019 r. zakwalifikował jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. i postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...] ), wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania z tego wniosku. W uzasadnieniu tego postanowienia organ egzekucyjny przytoczył treść art. 59 § 1 u.p.e.a. akcentując, że jedną z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego jest wygaśnięcie obowiązku z innego tytułu (pkt 2 art. 59 § 1 u.p.e.a.). Wskazując na powyższe, zwrócił uwagę, że przesłanka ta wystąpiła w okolicznościach faktycznych sprawy albowiem doszło do wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym nr [...]. Reasumując organ stwierdził, że postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku strony zostało zakończone z dniem [...] stycznia 2019 r., na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego skutkowało odmową wszczęcia postępowania z wniosku strony domagającej się umorzenia tego postępowania. W następstwie wniesionego przez stronę zażalenia, postanowieniem z dnia [...]r. (nr [...]) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wskazał, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało wniesione po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, a zatem zasadna była odmowa wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a. albowiem postępowanie w tej sprawie jest bezprzedmiotowe. Wyjaśnił, że w postępowaniu wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (błędnie wskazanym w tym postanowieniu jako art. 61 u.p.e.a.) organ nie może dokonywać oceny czy upomnienie zostało skarżącemu doręczone, albowiem odmowa wszczęcia postępowania jest aktem formalnym, a nie merytorycznym. Stwierdził, że strona nie wniosła w terminie siedmiu dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zarzutów z art. 33 u.p.e.a., które jako jedyne umożliwiłyby merytoryczne rozpatrzenie kwestii związanej z niedoręczeniem stronie upomnienia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że brak doręczenia zobowiązanemu upomnienia może być podstawą zarzutu egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi w całości. Podniósł, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało wniesione po zakończeniu postępowania egzekucyjnego a zatem zasadna była odmowa wszczęcia postępowania, albowiem postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Procesową płaszczyznę sporu stanowi zasadność zastosowania w sprawie art. 61a § 1 k.p.a., co skutkowało odmową wszczęcia postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem strony z dnia 5 lutego 2019 r. Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organy orzekające w sprawie doszły do wniosku, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, będące następstwem wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym czyniło bezprzedmiotowym wniosek strony zawarty w piśmie z dnia 5 lutego 2019 r. i sprecyzowany w piśmie z dnia 25 lutego 2019 r., a co za tym idzie, wyczerpywało przesłankę z art. 61a § 1 k.p.a. ("z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte"). Zdaniem Sądu, w sprawie organy obu instancji błędnie odczytały intencję skarżącego, a w konsekwencji, błędnie zakwalifikowały pismo z dnia 5 lutego 2019 r., sprecyzowane pismem z dnia 25 lutego 2019 r., jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Niewątpliwie, co wynika z treści pism składanych przez stronę, skarżący istotnie w korespondencji z organem egzekucyjnym wnosił o umorzenie postępowania egzekucyjnego, niemniej, nie można abstrahować od kontekstu w którym wyraził on to żądanie. Z treści pisma z dnia 5 lutego 2019 r., a także późniejszego pisma strony z dnia 25 lutego 2019 r. wynika wyraźnie, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego skarżący wiązał z zarzutem niedoręczenia mu upomnienia. Zarzut nieotrzymania upomnienia pojawia się zarówno w piśmie z dnia 5 lutego 2019 r, jak i w piśmie z dnia 25 lutego 2019 r. W piśmie z dnia 5 lutego 2019 r. skarżący dodatkowo podnosi, że "wszczęte postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone [...]" albowiem wierzyciel przed wszczęciem tego postępowania nie doręczył zobowiązanemu upomnienia. Mając na uwadze okoliczność, że skarżący nie był reprezentowany w postępowaniu egzekucyjnym przez fachowego pełnomocnika, błędnie organy orzekające w sprawie przyjęły, że intencją skarżącego wyrażoną w piśmie z dnia 5 lutego 2019 r., sprecyzowanym pismem z dnia 25 lutego 2019 r., było umorzenie postępowania egzekucyjnego jako takiego, a nie kwestionowanie skuteczności samego wszczęcia tego postępowania poprzez wniesienie zarzutu egzekucyjnego z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Należy zauważyć, że zarzuty egzekucyjne stanowią podstawową formę obrony zobowiązanego przez niezasadnym wszczęciem postępowania egzekucyjnego i przysługują zobowiązanemu w terminie siedmiu dni od doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Z ustaleń poczynionych w sprawie przez organy wynika, że skarżącemu doręczono odpis tytułu wykonawczego w dniu 28 stycznia 2019 r. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że w treści pisma z dnia 5 lutego 2019 r. skarżący wyraźnie wskazuje, że jego skarga dotyczy zajęcia egzekucyjnego doręczonego w dniu 28 stycznia 2019 r., "stosownie do pouczenia w zakreślonym terminie". Odwoływanie się przez skarżącego w piśmie z dnia 5 lutego 2019 r. do pouczenia otrzymanego w dniu 28 stycznia 2019 r. jedynie potwierdza zasadność stanowiska, że intencją strony było wniesienie zarzutu egzekucyjnego z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z pouczeniem dołączonym do odpisu tytułu wykonawczego, na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługiwało, w terminie siedmiu dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Należy zwrócić uwagę, że wprawdzie przesłankę braku upomnienia ustawodawca zawarł zarówno w art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jak i w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., to jednak tylko ten pierwszy przepis pomyślany jest jako forma ochrony zobowiązanego przed niezgodnym z prawem wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Mowa tu zatem o etapie najwcześniejszym, związanym z oceną legalności wdrożenia postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie powinny zakwalifikować pismo skarżącego z dnia 5 lutego 2019 r., sprecyzowane pismem z dnia 25 lutego 2019 r., jako zawierające w sobie zarzut egzekucyjny z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Kwalifikację taką należało przeprowadzić niezależnie od oceny, czy skarżący zachował termin na wniesienie zarzutów egzekucyjnych, czy też nie. W przypadku wniesienia zarzutu egzekucyjnego po terminie, istnieje przecież możliwość wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt III SA/Wr 109/19, CBOSA). W rozwinięciu tego wątku należy jednocześnie zwrócić uwagę, że z treści wezwania z dnia 20 lutego 2019 r. jakie skierowano do strony wynika, że pismo z dnia 5 lutego 2019 r. zostało wniesione przez stronę po upływie siedmiu dni liczonych od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Tymczasem, w aktach administracyjnych brak jest dowodów potwierdzających taki stan rzeczy. Należy zwrócić uwagę, że odciśnięta na piśmie z dnia 5 lutego 2019 r. prezentata Urzędu Skarbowego w S. z datą 7 lutego 2019 r. nie zawiera adnotacji o osobistym złożeniu pisma tego dnia w siedzibie urzędu. Brak jest jednocześnie koperty potwierdzającej nadanie tego pisma pocztą. Wobec braku odniesienia się do tych kwestii przez organ egzekucyjny w wezwaniu z dnia 20 lutego 2019 r. nie sposób faktu uchybienia siedmiodniowego terminu wywodzić z samej tylko daty pisma (5 lutego 2019 r.). Należy także podnieść, że pogląd odnośnie do tego że skarżący nie złożył zarzutów w terminie siedmiu dni od daty doręczenia mu tytułu wykonawczego wypowiada także organ drugiej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Wobec wzmiankowej wypowiedzi w tym zakresie trudno na tym etapie stwierdzić, czy pogląd organu odnosił się ogólnie do braku wniesienia przez stronę zarzutu z art. 33 § 1 pkt 7 u.p.e.a., czy też, nawiązywał do wcześniejszej wypowiedzi organu egzekucyjnego (zawartej w wezwaniu z dnia 20 lutego 2019 r.), z której wynikało, ze w przypadku sprecyzowania przez nią pisma z dnia 5 lutego 2019 r. jako dotyczącego zarzutu egzekucyjnego, zarzut nie zostanie rozpoznany z uwagi na uchybienie terminu z art. 27 pkt 9 u.p.e.a. Należy w tym miejscu podnieść, że argumentacja organu pierwszej instancji bazowała wyłącznie na stwierdzeniu, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało wniesione przez stronę po zakończeniu tego postępowania i dlatego było bezprzedmiotowe. Uzupełniając przedstawioną argumentację należy wskazać, że niezależnie od stwierdzonych uchybień, zaaprobowanie argumentacji zaprezentowanej w postanowieniach obu instancji prowadziłoby do takiego stanu rzeczy, w którym prawo strony do wniesienia zarzutów egzekucyjnych uzależnione byłoby (poza wymogiem ich wniesienia w terminie siedmiu dni od doręczenia tytułu wykonawczego) od tego, czy przed ich wniesieniem doszło do wyegzekwowania kwoty objętej tytułem wykonawczym czy też nie. Taka interpretacja przepisów prawa pozbawia zobowiązanego realnej ochrony jaką są zarzuty egzekucyjne. Pozostaje również w sprzeczności z zasadą zaufania do organów administracji publicznej, wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Sądu. Powinnością organu jest dokonanie ponownej kwalifikacji pisma strony z dnia 5 lutego 2019 r., uzupełnionego pismem z dnia 25 lutego 2019 r., a także dokonanie oceny co do sposobu wniesienia pisma z dnia 5 lutego 2019 r., co pozwoli ponad wszelką wątpliwość ustalić, czy pismo to zostało wniesione w terminie siedmiu dni od doręczenia stronie odpisu tytułu wykonawczego. Powinnością organu będzie również poczynienie jednoznacznych ustaleń w zakresie oceny adresu zamieszkania strony (czy jest nim ul. G. w S., czy ul. K. w S.), czego konsekwencją będzie ocena prawidłowości skierowania odpisu tytułu wykonawczego pod właściwy adres strony. Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę 140 zł składa się wpis sadowy od skargi w kwocie 100 zł oraz udokumentowane koszty dojazdu w dwie strony.