III SA/Wr 26/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia NSA Józef Kremis, Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca), , Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2006 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Wojewody D. z dnia 17 listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy anulowania materialno-technicznej czynności zameldowania na pobyt czasowy, I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia 20 września 2004 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody D. na rzecz strony skarżącej 715 zł (siedemset piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. orzeka, że decyzje wymienione w pkt I nie podlegają wykonaniu. W decyzji z dnia 17 listopada 2004 r., Nr [...], Wojewoda D. - powołując w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia przepisy art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 47 ust. 2 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania I. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia 20 września 2004 r., Nr [...], orzekającej o odmowie anulowania czynności materialno-technicznej w postaci przyjęcia i zarejestrowania zgłoszenia pobytu czasowego trwającego do 2 miesięcy O. K. wraz z synem S. S. w lokalu przy ul. K. [...] we W. - utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne orzeczenie. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda D. wywodził, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowią przepisy wspomnianej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda podkreślił, że zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy, organ gminy obowiązany jest na podstawie zgłoszenia dokonać zameldowania lub wymeldowania, przez zarejestrowanie danych dotyczących osoby. Zwrócił dalej uwagę na przesłanki dokonania zameldowania. Powołując się na dyspozycję art. 7 ust. 1 ustawy organ drugiej instancji stwierdził, że pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Jeżeli jednak zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy (art. 47 ust. 2 ustawy). Na kanwie przywołanych przepisów organ odwoławczy przytoczył następujące okoliczności rozpatrywanej sprawy.: O anulowania czynności przyjęcia i zarejestrowania zgłoszenia pobytu czasowego trwającego do 2 miesięcy O. K. wraz z synem S. S. w spornym lokalu wszczęte zostało na wniosek I. S., która swoje żądanie uzasadniła twierdzeniem o niezamieszkiwaniu wymienionych osób w tym lokalu w dniu zameldowania, oraz przyjęcia zgłoszenia przez organ meldunkowy w oparciu o nieaktualną umowę najmu lokalu przedstawioną przez byłego męża wnioskodawczyni - A. S. Słuchana do protokołu O. K. wyjaśniła, że w przedmiotowym lokalu zamieszkała wraz z synem już dwa dni przed zameldowaniem, tj. w dniu 11 lipca 2004 r. Zajmuje tam wraz z mężem i dzieckiem jeden pokój, w którym posiada swoje rzeczy i prowadzi gospodarstwo domowe. Fakt zamieszkania w dniu zameldowania O. K. i jej syna w przedmiotowym lokalu potwierdzony został przez świadka - E. S. Wojewoda D. zauważył, że w dniu 19 sierpnia 2004 r. w lokalu stanowiącym przedmiot sporu przeprowadzona została przez zarządcę budynku (A Sp. z o. o.) wizja mieszkania, w trakcie której potwierdzony został fakt zamieszkiwania O. K. i jej syna w tym lokalu. Z dodatkowej informacji, uzyskanej od zarządcy w dniu 3 września 2004 r. wynika także, że najemcami spornego mieszkania są I. S. i jej były mąż S. S. Opierając się na takich ustaleniach faktycznych organ drugiej instancji uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji Prezydenta W., gdyż zameldowanie O. K. i jej syna na pobyt czasowy trwający do 2 miesięcy w lokalu przy ul. K. [...] we W. dokonane zostało prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W ocenie organu odwoławczego, nie mogą więc zostać uwzględnione okoliczności, na które powołuje się I. S. (odwołująca się uznała, że zameldowanie O. K. i jej syna w przedmiotowym lokalu narusza zasady współżycia). Wojewoda podkreślił w związku z tym, że organ administracyjny zobligowany jest do podejmowania decyzji administracyjnych w oparciu o ustalony stan faktyczny i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. W terminowej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik I. S. zażądał uchylenia decyzji organów obu instancji i wniósł o zasądzenie od Wojewody D. na rzecz skarżącej kosztów postępowania w kwocie. W uzasadnieniu skargi zarzucono, iż ustalenie stanu faktycznego jest nieprawdziwe, ponieważ zostało oparte na fałszywych przesłankach podanych przez ubiegającego się o zameldowanie swojej nowej rodziny A. S. W ocenie strony skarżącej, Prezydent W. nie przeprowadził postępowania dowodowego w postaci chociażby przesłuchania głównego najemcy spornego lokalu, tzn. I. S. Organ ten w swojej decyzji oparł się przede wszystkim na stwierdzeniu, iż cudzoziemiec, przebywający na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązany wykonać obowiązek meldunkowy i musi przebywać bez zamiaru zmiany miejsca pobytu. W skardze podniesiono w związku z tym wątpliwość co do tego, o jakiego cudzoziemca chodzi, podkreślając, że S. S. nabył również obywatelstwo polskie po zawarciu związku małżeńskiego z I. S. Związek ten został jednak rozwiązany wyrokiem Sądu Okręgowego we W. w dniu 26 lutego 2004 r., który uprawomocnił się dopiero w dniu 31 maja 2004 r. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej, osobą - cudzoziemcem, o którą chodzi, jest prawdopodobnie O. K. Podkreślono jednak w związku z tym, że mieszkała już ona na terenie Rzeczypospolitej Polskiej przed datą jej zameldowania (13 lipca 2004 r.), bez zgody głównego lokatora, w spornym lokalu. Miała zatem inne, ukryte miejsce zamieszkania. W skardze zwrócono dalej uwagę, iż z poświadczenia zameldowania wynika, że zameldowanie nastąpiło do dnia 16 sierpnia 2005 r., a więc na okres dłuższy niż do 2 miesięcy. W ostatnim fragmencie skargi pełnomocnik strony skarżącej wyraził zapatrywanie, że istotne znaczenie dla sprawy posiada wyrok rozwodowy. W tym kontekście podniesiono, że S. S. (powód w tamtej sprawie) domagał się ustalenia sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, na co I. S. (pozwana) nie wyraziła zgody. Od 2000 r. powód rzadko bowiem przebywał w domu, co świadczy o tym, że ma inne możliwości mieszkaniowe. Sam, w trakcie przesłuchania stron, podkreślał, że nie przebywa we wspólnym domu, lecz przyjeżdża z Ukrainy tylko na rozprawy. W tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał, że przydzielenie powodowi pokoju we wspólnym mieszkaniu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, bo krzywdziłoby pozwaną, dając jednoznacznie wyraz takiemu stanowisku w uzasadnieniu orzeczenia rozwodowego. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej samej ustawy).W uzupełnieniu tych dyspozycji ustawodawca przewidział, że kontrolując działalność administracji publicznej sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., przywoływanej w dalszych wywodach jako "p.p.s.a."). Z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika dalej, że sąd ma obowiązek uwzględnić skargę na decyzję (lub postanowienie) i uchylić ten akt (w całości albo w części), jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ostatnio przytoczone przepisy pozwalają na końcową konkluzję, że w zakresie kontroli władczych aktów, wydawanych przez organy administracji publicznej w załatwianiu indywidualnych spraw obywateli, sądy administracyjne sprawują kontrolę w punktu widzenia kryterium legalności, tzn. zgodności tych aktów z prawem materialnym i z prawem procesowym. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga przy tym co prawda w granicach sprawy, nie będąc przy tym jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ta ostatnia konstatacja ma o tyle istotne znaczenie dla sprawy rozpoznawanej przez Sąd, jako że zaskarżonych decyzji nie można było utrzymać w obrocie prawnym, z innych jednak powodów niż te, które podniesiono w skardze. Z określenia przedmiotu sporu w weryfikowanych przez Sąd decyzjach organów obu instancji jednoznacznie wynika, że badały one poprawność materialno-technicznej czynności zameldowania w spornym lokalu O. K. (wraz z jej synem), na "pobyt czasowy trwający do 2 miesięcy". Tymczasem w ubogiej - w tym akurat zakresie - dokumentacji sprawy znajduje się - odnoszący się do wymienionych osób - formularz zgłoszenia "pobytu czasowego trwającego ponad 2 miesiące". To, że - wbrew odmiennym twierdzeniom obu organów - O. K. została rzeczywiście zameldowana w przedmiotowym lokalu na ponad dwumiesięczny pobyt czasowy znajduje dodatkowe wsparcie w twierdzeniu strony skarżącej, iż zameldowanie to nastąpiło na okres od 13 lipca 2004 r. do 16 sierpnia 2005 r., choć prawdziwości tego twierdzenia skład orzekający Sądu nie jest w stanie sprawdzić ze względu na wspomniane braki dokumentacyjne sprawy. Mimo to należy wytknąć organom meldunkowym, iż w toku dotychczasowego postępowania wyjaśniającego nie przesądziły (w sposób nie budzący wątpliwości), podstawowego elementu rozpatrywanego stanu faktycznego, tzn. tego, jaka konkretnie czynność materialno-techniczna podlega ich weryfikacji. A przecież w zależności od tego, czy chodzi o zameldowanie na pobyt czasowy jedynie do 2 miesięcy, czy też na dłuższy okres, zależy zakres obowiązków osoby, której dotyczy obowiązek meldunkowy. Obowiązki te zostały w szczególności określone w art. 24 ust. 1 i w art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.), w brzmieniu tych przepisów, obowiązującym w dniu 13 lipca 2004 r., tzn. w dniu zameldowania O. K. w spornym lokalu.. Stosownie do pierwszego z przywołanych przepisów, na cudzoziemcu ciąży obowiązek zameldowania się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin od chwili przybycia do określonej miejscowości i nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy. Przepis art. 26 ust. 3 precyzuje z kolei zakres dokumentów, które powinien przedstawić cudzoziemiec (nie będący obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej), dokonujący zameldowania na pobyt czasowy trwający ponad 2 miesiące. W takiej sytuacji, został on zobowiązany do zgłoszenia wymaganych danych do zameldowania, a ponadto - do przedłożenia wizy, a w przypadku gdy wjazd cudzoziemca nastąpił na podstawie umowy przewidującej zniesienie lub ograniczenie obowiązku posiadania wizy - dokument podróży, tymczasowe zaświadczenie tożsamości, kartę pobytu albo zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony lub na osiedlenie się bądź decyzję o udzieleniu zgody na pobyt tolerowany lub o nadaniu statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej. Trzeba też mieć na uwadze przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 grudnia 2002 r. w sprawie zgłaszania i przyjmowania danych niezbędnych do zameldowania i wymeldowania oraz prowadzenia ewidencji ludności i ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych (Dz. U. Nr 236, poz. 1999 ze zm.). W myśl § 17 tego rozporządzenia, cudzoziemiec melduje się na pobyt czasowy na czas nie dłuższy niż określony w wizie, umowie o ruchu bezdewizowym lub zezwoleniu na zamieszkanie na czas oznaczony. W przepisie § 18 ust. 1, cudzoziemca, dokonującego zameldowania na pobyt czasowy trwający ponad 2 miesiące, obarczono zaś powinnością zgłoszenia danych, o których mowa w art. 44a ust. 4 ustawy ewidencyjnej z 1974 r. Istotne jest tu zwłaszcza postanowienie art. 44a ust. 4 pkt 2 tej ustawy, który wymaga zgłoszenia serii i numeru karty pobytu wydanej w związku z udzieleniem zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony lub zgody na pobyt tolerowany, daty jej wydania, daty ważności oraz oznaczenia organu, który ją wydał. Wszystkie przytoczone postanowienia normatywne poszerzają znacznie zakres formalności, wymaganych przez polskiego ustawodawcę przed dopełnieniem obowiązku zameldowania się przez cudzoziemca nie będącego - jak w rozpoznawanej sprawie - obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej na pobyt czasowy, który miałby przekraczać okres 2 miesięcy. Jest to zakres znacznie obszerniejszy niż to przyjął Prezydent W., stwierdzając w uzasadnieniu swojej decyzji, iż "zameldowanie cudzoziemca na pobyt czasowy (...) dokonuje się ustnie w organie gminy, w obecności właściciela lub najemcy lokalu, zgłaszając dane oraz przedstawiając dokument pozwalający na ustalenie tożsamości". Organ pierwszej instancji odniósł co prawda to twierdzenie do zameldowania na pobyt trwający do 2 miesięcy, jednak żaden z dokumentów znajdujących się w przedłożonych Sądowi aktach nie wskazuje na to, że w rozpoznawanej sprawie chodziło rzeczywiście o zameldowanie O. K. na taki właśnie, krótki okres, na co zwrócono już uwagę we wcześniejszym fragmencie wywodu. Reasumując należy dojść do końcowej konkluzji o istotnym naruszeniu prawa materialnego, jakiego dopuściły się organy meldunkowe obu instancji, polegającym na nieustaleniu - w sposób niewątpliwy - podstawowej okoliczności stanu faktycznego, która miałaby decydujący wpływ na kierunek prawidłowego załatwienia wniosku I. S. Dopiero przesądzenie, czy w sprawie doszło do zameldowania na pobyt czasowy O. K., na okres do lub ponad 2 miesiące, pozwoliłoby bowiem dokonać rzetelnej weryfikacji legalności dokonania tej czynności materialno-technicznej, z punktu widzenia dopełnienia formalności wymaganych w danym przypadku przez prawo polskie, co stanowi przecież istotę sporu w rozpoznawanej sprawie. Weryfikacji tej należałoby dokonać z uwzględnieniem dyspozycji przewidzianych we wszystkich wskazanych przez Sąd przepisach samej ustawy ewidencyjnej z 1974 r., jak i rozporządzenia wykonawczego z 2002 r. do tej ustawy. Stwierdzone uchybienie obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonych decyzji organów meldunkowych obu instancji, uwzględniając dyspozycję wynikającą z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., co umożliwi organom meldunkowym wykonanie wszystkich dyrektyw wskazanych w uzasadnieniu Sądu. Orzeczenie o kosztach (pkt. II wyroku) znajduje podstawę w art. 200 p.p.s.a., natomiast rozstrzygnięcie zawarte w pkt. III - w art. 152 p.p.s.a.