III SA/Wr 26/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale III wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. B. na uchwałę Rady Miejskiej w M. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania zgłoszenia kandydata na ławnika do Sądu Rejonowego w M. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na wyżej oznaczoną uchwałę w kwocie 300 zł R. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania podał skarżący, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną w mieszkaniu zakładowym, na którego wykupienie zaoszczędził kwotę 50.000 zł. Jako dochody tego gospodarstwa domowego wskazał wnioskodawca świadczenia emerytalne swoje oraz swojej żony w łącznej kwocie 3.700 zł (brutto). Z dokumentów przesłanych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie wynika, ponad dane wskazane we wniosku, że cena rynkowa mieszkania zajmowanego przez skarżącego i jego żonę wynosi 43.654 zł, stałe wydatki związane z utrzymaniem jego gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie 1.140 zł, natomiast pozostałe koszty utrzymania jego dwuosobowej rodziny pochłaniają pozostałą kwotę dochodów, osiąganych przez jego członków łącznej kwocie 3.256,42 zł (netto) miesięcznie. Zarówno skarżący jak i jego żona borykają się z problemami zdrowotnymi. Z kolei ich oszczędności wynoszą 56.162,71 zł. Z urzędu wskazać należy, że w obecnie zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu sprawach ze skarg R. B. (sygn. akt III SA/Wr 26/12 i III SA/Wr 27/12) został on wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w łącznej kwocie 600 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Ocena zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności ustalone w sprawie, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ocena ta zaś musi uwzględniać poziom życia i status majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia lub sposobu uzyskiwania takich środków. Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie sposób bowiem przyjąć, że strona, której dwuosobowe gospodarstwo domowe ma stałe źródło dochodu w kwocie 3.256,42 zł (netto) miesięcznie oraz oszczędności pieniężne w kwocie 56.162,71 zł, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej żony. Należy bowiem wskazać, że w sytuacji przeznaczania całego miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego na koszty jego koniecznego utrzymania, natomiast kwoty 43.654 zł na wykup zajmowanego mieszkania, w ramach którego realizują skarżący i jego żona swoje potrzeby mieszkaniowe, do jego dyspozycji pozostaje pochodząca z oszczędności kwota 12.508,71 zł pozwalająca na poniesienie kosztów sądowych obecnie ciążących na wnioskodawcy i to we wszystkich sprawach wszczętych jego skargami, zarejestrowanych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – w łącznej kwocie 600 zł. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.