III SA/Wr 261/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Anetta Chołuj, Barbara Ciołek (sprawozdawca), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skargi E.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia[...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tyt. zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. (dalej: DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (dalej: NUS, organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Z akt sprawy wynika, że NUS prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego należność z tytułu podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2006 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę, zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, zajęcia świadczenia emerytalnego oraz dokonał egzekucji z pieniędzy. Zastosowane środki egzekucyjne spowodowały, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania upływał 28 stycznia 2018 r. Strona wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie zobowiązania. NUS odmówił umorzenia postępowania powołując się na fakt, że objęta nim zaległość została zabezpieczona hipoteką ustanowioną na nieruchomości skarżącej. Wskazał organ na zastosowane środki egzekucyjne, które wydłużyły termin przedawnienia do dnia 28 stycznia 2013 r., a po tej dacie na możliwość dalszej egzekucji z uwagi na ustanowioną hipotekę. Wskazał NUS na art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz U. z 2018 r. poz. 800 ze zm., dalej: O.p.). Strona w zażaleniu na postanowienie NUS argumentowała, że art. 70 § 8 O.p. nie korzysta z domniemania konstytucyjności. W tym kontekście pełnomocnik skarżącego powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 08 października 2013 r., SK 40/12. DIAS utrzymując w mocy postanowienie NUS stwierdził, że TK w wyroku z 08 października 2013 r., SK 40/12 wskazał, że treść art. 70 § 8 O.p. jest niemal identyczna z treścią art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu zakwestionowanym przez TK , tj. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 01 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2012 r. Organy podatkowe nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów. Dopóki TK nie stwierdzi niezgodności danego przepisu z Konstytucją RP, organy podatkowe muszą respektować zasadę domniemania konstytucyjności. Przepis art. 70 § 8 O.p. nie został zaś do chwili obecnej uchylony. Z kolei rozważania TK zawarte jedynie w uzasadnieniu wyroku, nie wywołują skutków, o których mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. W konsekwencji Naczelnik przyjął, że art. 70 § 8 O.p. ma w dalszym ciągu moc obowiązującą. Z uwagi na powyższe stwierdził brak podstaw dla przyjęcia, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym uległ przedawnieniu. W skardze do Sądu strona wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1) art. 70 § 8 O.p. poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie mimo uznania przez TK w wyroku z 08 października 2013 r., SK 40/12 dotyczącym art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 01 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., który to przepis ma to samo brzmienie; 2) art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 3 poprzez uznanie, iż nie zachodzi przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego w postaci wygaśnięcia zobowiązania. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Rozstrzygnięcie sporu wymaga dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia mocą którego uznano za niezasadny zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego. W ocenie organów nie doszło do przedawnienia z uwagi na art. 70 § 8 O.p. Zdaniem skarżącej powołany przepis jest niezgodny z Konstytucją RP i jako taki nie może znaleźć zastosowania. Sąd rację w przedstawionym sporze przyznał skarżącej. Zgodnie z art. 70 § 8 O.p., nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma wyrok TK z 08 października 2013 r., SK 40/12 (orzeczenia TK dostępne pod adresem: ipo.trybunal.gov.pl). W wyroku tym orzeczono m. in., że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, 848, 1101, 1342 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1027 i 1036) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zakwestionowany omawianym wyrokiem art. 70 § 6 O.p. we wskazanym okresie stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. TK zwrócił uwagę, że granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w art. 70 § 6 O.p., na wszystkie należności które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa. Dostrzec przy tym należy, że w wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 169 poz. 1387) treść art. 70 § 6 O.p. została (uzupełniona o zastaw skarbowy) przeniesiona do art. 70 § 8 O.p.. Sąd podziela pogląd, że stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy tożsamej. Wyrok obalający domniemanie konstytucyjności normy poddanej kontroli TK nie deroguje normy powielonej w innym z przepisów lecz wymusza nowy sposób interpretowania jej treści (por. wyrok TK z 22 maja 2007 r., SK 36/06). Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją wraz z uprzednią wypowiedzią TK stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchamiały procedurę pytań prawnych. Takie działanie byłoby w tym przypadku nieracjonalne i naruszałoby prawo strony do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie (por.: uchwała NSA z 16 października 2006 r., I FPS 2/06, orzeczenia sądów administracyjnych, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosując zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji wynikającą z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, sąd administracyjny może odmówić zastosowania przepisu ustawy będącego podstawą rozstrzygnięcia, gdy przepis ten jest w oczywisty sposób niezgodny z Konstytucją RP. "Oczywista niekonstytucyjność" występuje zwłaszcza w przypadku gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału (zob. M. Wiącek, Pytanie prawne sądu do Trybunału Konstytucyjnego, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2011, s. 266-268). Godzi się również wskazać, że sam TK w uzasadnieniu swojego wyroku z 08 października 2013 r., SK 40/12 wyraził jednoznaczny pogląd o braku przymiotu konstytucyjności normy wywodzonej z aktualnie obowiązującego art. 70 § 8 O.p. W wyroku tym wprost wskazano, że choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w omawianym wyroku. Uzasadnia to (w ocenie TK) konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji omawianego orzeczenia pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p. W orzecznictwie NSA ukształtowała się jednolita linia orzecznicza w świetle, której ustalając czy art. 70 § 8 O.p. może stanowić podstawę prawną zaskarżonych postanowień, sąd administracyjny dokonując zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP tzw. wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją jest uprawniony do stwierdzenia za TK, że powołany przepis O.p. (skoro została w nim powtórzona norma prawna zawarta w art. 70 § 6 tego aktu) jest w sposób oczywisty niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP [tak: wyrok NSA z 15 lutego 2018 r., I FSK 1523/17 por. również: wyroki NSA z: 13 grudnia 2013 r., II FSK 1807/12; 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12; 18 lipca 2014 r., I FSK 1042/13; 16 września 2014 r., I FSK 317/14; 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14; 22 maja 2015 r., II FSK 316/14; 17 września 2015 r., I FSK 949/14; 20 października 2016 r., II FSK 2467/14; 10 stycznia 2017 r., II FSK 3552/14; 9 lutego 2017 r., II FSK 3236/16; 20 kwietnia 2017 r., I FSK 1834/15; 30 maja 2017 r., II FSK 1245/15]. Sąd kierując się powyższymi rozważaniami za trafne uznał zarzuty skargi. W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organów będzie przyjęcie wykładni prawa zawartej w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 powołanej ustawy. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się wpis od skargi, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego.