III SA/Wr 268/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. F. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 maja 2024 r. Nr 470000/71/2024/RED-EG-ORZ-24 w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej uchyla zaskarżone postanowienie. Przedmiotem skargi A. F. (dalej jako: skarżący, zobowiązany) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: wierzyciel, organ, ZUS) z 23 maja 2024 r. o oddaleniu zgłoszonych przez stronę zarzutów w sprawie egzekucyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych: z dnia 9 sierpnia 2023 r. o nr: [...], [...]; z dnia 16 października 2023 r. o nr: [...], [...], [...]; z dnia 28 listopada 2023 r. o nr: [...], [...], [...]. Jak wynika z akt sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu skierował na drogę postępowania egzekucyjnego należności skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w kwotach oraz za okresy wynikające z ww. tytułów wykonawczych. Pismami z dnia 17 kwietnia 2024 r. skarżący złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji, wskazując na nieistnienie egzekwowanego obowiązku oraz brak uprzedniego doręczenia upomnienia. Zarzucił także naruszenie art. 32 Konstytucji wskazując, że jako przedsiębiorcę nie obowiązuje go kwota wolna od zajęcia. W zaskarżonym postanowieniu ZUS - jako wierzyciel - oddalił zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty. W uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśnił m.in., odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku, że na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek opłacania składek, bowiem zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. W związku z nieopłaceniem, mimo przesłanych upomnień oraz decyzji określających wysokość zadłużenia zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które ma doprowadzić do spłaty należności. Z kolei podniesiony zarzut jakoby wierzyciel nie przesłał upomnień, które były wymagane jest bezpodstawny, albowiem jak wynika z akt sprawy, zarówno upomnienia jak i decyzje określające wysokość należności zostały skarżącemu skutecznie doręczone. W skardze do Sądu strona powtórzyła argumentację wynikającą z zarzutów. W odpowiedzi na skargę ZUS, wnosząc o jej oddalenie w całości, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje; Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024, poz. 935, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a ). Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem skargi jest postanowienie ZUS w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej jest podstawowym środkiem ochrony zobowiązanego przed nieuzasadnionym bądź niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji. Zarzut można składać tylko z przyczyn ściśle wskazanych w ww. art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505, dalej: u.p.e.a.). Według art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych może być: 1. nieistnienie obowiązku; 2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3. błąd co do zobowiązanego; 4. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5. wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6. brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, a) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia przez pryzmat zgłoszonych zarzutów, Sąd wskazuje, że skarżący podniósł zarzut nieistnienia obowiązku jak również zarzut braku uprzedniego doręczenia upomnienia. Istota sporu w sprawie sprowadza się więc do rozstrzygnięcia, czy zasadnie, w ustalonych okolicznościach sprawy, organ oddalił zgłoszone na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 i 4 u.p.e.a. zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Odnosząc się zarzutu naruszenie art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., wskazać należy, że nieistnienie obowiązku oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie. Zastrzec należy, że nieistnienie obowiązku występuje nie tylko wówczas, gdy brak jest należności głównej i odsetek, ale też innych należności - np. kosztów egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2024 r., III FSK 443/23). Tymczasem w niniejszej sprawie w ogóle nie był kwestionowany przez zobowiązanego obowiązek uiszczenia składek na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Podlegający egzekucji obowiązek wynikał również z dwóch decyzji ZUS określającch jego zobowiązania: z dnia 19 lipca 2023 r., nr 470071DZPDZ23/002727 oraz z dnia 9 sierpnia 2023 r., nr 470071DZPD723/002310. W sprawie okazał się natomiast częściowo usprawiedliwmy zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 15 ust. 1 u.p.e.a. jest przepis § 2 pkt 2 Ministra Finansów z 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 131). Zgodnie z którym egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu. Należy przypomnieć, że kwestionowane przez skarżącego postanowienie wierzyciela dotyczy postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o osiem tytułów wykonawczych: z dnia 9 sierpnia 2023 r. o nr: [...], [...]; z dnia 16 października 2023 r. o nr: [...], [...], [...]; z dnia 28 listopada 2023 r. o nr: [...], [...], [...]. Przy tym jak wynika z motywów zaskarżonego postanowienia, tytuły wykonawcze z dnia 9 sierpnia 2023 r. oraz z dnia 16 października 2023 r. wystawiono w oparciu o upomnienia z dnia 19 lipca 2023 r. (doręczone w dniu 28 lipca 2023 r.) oraz z dnia 30 października 2023 r. (doręczone w dniu 14 listopada 2023 r.). Z kolei tytuły wykonawcze z dnia 16 października 2023 r. zostały poprzedzone wydaniem przez Zakład wspomnianych decyzji o zadłużeniu z tytułu nieopłaconych składek: z dnia 19 lipca 2023 r. oraz z dnia 9 sierpnia 2023 r. A zatem należy dostrzec, że egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie trzech wymienionych tytułów wykonawczych z dnia 16 października 2023 r. mogła zostać wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, albowiem wysokość należności z tytułu składek została określona w ww. decyzjach ZUS. Zatem na organie nie spoczywał obowiązek uprzedniego doręczenia upomnienia obejmującego zaległości objęte tymi decyzjami. Z kolei w przypadku wymienionych trzech tytułów wykonawczych z dnia 28 listopada 2023 r. ich wystawienie zostało poprzedzone trzema upomnieniami z 30 października, które – jak wynika z przekazanych akt – zostały skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 14 listopada 2023 r. Z tej przyczyny, w ocenie Sądu, w zakresie egzekucji prowadzonej na podstawie sześciu wymienionych tytułów wykonawczych z dnia 16 października 2023 r. oraz z dnia 28 listopada 2023 r. zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia nie był uzasadniony. Niemniej Sąd, analizując argumentację organu co do bezzasadności zarzutu braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, stwierdził, że nie znajduje ona oparcia w aktach badanej sprawy - w zakresie spełnienia obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 1 u.p.e.a. - odnośnie dwóch tytułów wykonawczych z dnia 9 sierpnia 2023 r. (nr: [...], [...]). I tak, w aktach sprawy co prawda znajduje się jedno upomnienie (a nie jak wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia "upomnienia") z dnia 19 lipca 2023 r., [...], które można powiązać z tytułem wykonawczym z dnia 9 sierpnia 2023 r. (nr: [...]), niemniej brakuje dowodu jego doręczenia zobowiązanemu. Dalej, w aktach badanej sprawy egzekucyjnej brak jest dowodu sporządzenia oraz przesłania upomnienia, które poprzedzałoby wystawienie tytułu wykonawczego z dnia 9 sierpnia 2023 r. (nr [...]). Przy tym należy dostrzec, że oba tytuły wykonawcze z dnia 9 sierpnia 2023 r. w swojej treści zawierają informację, że upomnienia doręczono w dniu 28 lipca 2023 r. Brakuje jednak potwierdzenia tej czynności w aktach sprawy. Zaistniała zatem podstawa do przyjęcia, że postępowanie egzekucyjne w badanej sprawie - w zakresie ww. dwóch tytułów wykonawczych - jest prowadzone w sposób nieprawidłowy, tj. z naruszeniem wymogów wnikających z przytoczonego wyżej art. 15 § 1 u.p.e.a., co czyni zarzut zobowiązanego na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. częściowo uzasadniony. Nie podlegała natomiast na uwzględnieniu konsekwentnie podniesiona przez skarżącego kwestia braku obowiązywania wobec niego kwoty wolnej od zajęcia. Problem ten dotyczy ewentualnej legalności sposobu realizacji środków egzekucyjnych, a zatem nie ma związku z postępowaniem w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd ponadto dostrzega, że dopiero w rozpatrywanej skardze zobowiązany podniósł kwestię błędnego zaliczania przez organ egzekucyjnych dokonywanych przez niego wpłat. Okoliczność ta nie była podnoszona w ramach wcześniej sformułowanych zarzutów. A zatem podnoszenie jej dopiero przed Sądem jest spóźnione. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie ZUS narusza przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a., w związku z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. ponieważ twierdzenia organu co do realizacji obowiązku z art. 15 § 1 u.p.e.a. nie znalazły pełnego potwierdzenia w przekazanych aktach sprawy, co skutkuje jego uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy wierzyciel powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia Sądu, mając na względzie konieczność prawidłowego zgromadzenia wszystkich istotnych dowodów w aktach sprawy oraz dokonania na ich podstawie rozstrzygnięcia sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak wyroku.