III SA/Wr 270/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek, Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska, , Protokolant Specjalista Paulina Białkowska po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A. Ł. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr 470000/71/2022-UBS-1-RS-513-ML w przedmiocie ustalenia wynagrodzenia kuratora uchyla zaskarżony akt. Zaskarżonym aktem z dnia 25 kwietnia 2024 r. nr 470000/71/2022-UBS-1-RS-513-ML, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) ustalił wysokość wynagrodzenia w kwocie 1080 zł, powiększonego o podatek VAT 23 % w kwocie 248,40 zł oraz zwrot poniesionych wydatków w kwocie 34,40 zł, przysługujących radcy prawnemu A. Ł. (dalej: skarżąca, strona skarżąca) jako ustanowionemu postanowieniem Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Fabrycznej we Wrocławiu VI Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: Sąd Rejonowy) z dnia 28 kwietnia 2023 r. sygn. akt WR. VI Ns-Rej. KRS 6313/23/264 kuratorowi dla D. Sp. z o.o. w likwidacji (dalej jako: spółka). W powyższym postanowieniu w pkt I Sąd Rejonowy ustanowił skarżącą kuratorem dla powołanej wyżej spółki w łącznie sześciu postępowaniach administracyjnym prowadzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu w przedmiocie ustalenia obowiązku ubezpieczeń społecznych dla ubezpieczonych – wskazanych osób fizycznych, natomiast w pkt II postanowienia Sąd ten zobowiązał kuratora do niezwłocznego złożenia za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych sądowi rejestrowemu przyrzeczenia opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym o podanej treści, jak również w pkt III zobowiązał kuratora do składania sądowi rejestrowemu co 6 miesięcy sprawozdania z przebiegu kurateli. W uzasadnieniu wydanego aktu, ZUS powołał się na treść § 1 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej - zwanego dalej rozporządzeniem z dnia 9 marca 2018 r. oraz § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm., dalej jako: rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r.). Organ jedynie częściowo uwzględnił wniosek skarżącej o przyznanie wynagrodzenia w kwocie 4000 zł powiększonego o podatek VAT 23% oraz o zwrot wydatków w kwocie 34,40 zł i wskazał, że przyjął stawkę minimalną za czynności radców prawnych w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym wynoszącą 180 zł i za każde postępowanie administracyjne ustalił wynagrodzenie w tej kwocie, co dają łącznie kwotę 1080 zł, które powiększone zostało o podatek VAT w stawce 23%. Organ stwierdził, że czas na wykonanie poszczególnych czynności wskazany w zestawieniu stanowiącym treść wniosku skarżącej jest wyższy niż wymagany nakład pracy na wykonanie takich czynności. Wskazano również, że w całości uwzględniono wniosek skarżącej o zwrot poniesionych wydatków. Nie godząc się z treścią powyższego aktu, strona skarżąca wniosła skargę do tutejszego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w zakresie nieprzyznania jej jako kuratorowi wynagrodzenia ponad przyznaną kwotę, tj. o kwotę 1120 zł netto za czynności, których dokonała i do których była zobowiązana zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego o ustanowieniu kuratora. Zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania tj. § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w zw. z 6034 § 3 k.p.c. Strona skarżąca wniosła o: - zmianę zaskarżonego aktu poprzez przyznanie kuratorowi dodatkowego wynagrodzenia ponad ustaloną przez ZUS kwotę w wysokości 1120 zł podwyższonego o kwotę 23 % podatku VAT; - ewentualnie w przypadku braku podstaw do wydania wyroku refomatoryjnego – uchylenie zaskarżonego aktu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; - przyznanie wynagrodzenia kuratorowi według norm przypisanych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Strona skarżąca uzasadniła wnioski i zaprezentowała swoje stanowisko. Podkreśliła, że nie kwestionuje samej kwoty przyznanego wynagrodzenia za reprezentację spółki w postępowaniach administracyjnych (6 x 180 zł) ani przyznanego zwrotu wydatków ale brak przyznania wynagrodzenia za dodatkowe czynności, do jakich została zobowiązana przez Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia 28 kwietnia 2023 r. Mianowicie, Sąd w tym postanowieniu zobowiązał kuratora do składania sprawozdań z przebiegu kurateli co 6 miesięcy, która to czynność nie jest czynnością postępowania administracyjnego prowadzonego przez ZUS, a jednak kurator był zobowiązany do jej wykonania i poświęcił na to swój czas i swoją pracę. Wskazano również, że kurator był zobowiązany wykonać nie tylko czynności związane z postępowaniem administracyjnym ale również inne, które były konieczne do rzetelnego reprezentowania spółki w postępowaniu, narzucone przez Sąd Rejonowy. Strona przedstawiła tabelę ze wskazaniem czynności, za które ZUS nie przyznał jej wynagrodzenia, bez których zdaniem skarżącej rzetelne reprezentowanie spółki w postępowaniu nie byłoby możliwe. Wskazana przez nią wysokość wynagrodzenia została podana w oparciu o uśrednioną stawkę 160 zł za 1 godzinę pracy. Skarżąca podniosła, że ZUS w zaskarżonym akcie administracyjnym kompletnie pominął tę kwestię i nie przyznał kuratorowi wynagrodzenia za inne czynności poza tymi bezpośrednio związanymi z postępowaniem administracyjnym, co stawia ją w sytuacji, w której nie otrzyma ona wynagrodzenia za czynności, do których została zobowiązana przez Sąd Rejonowy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawie skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 i 2707), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W związku z powyższym Sąd stwierdził - co znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych - że zaskarżony akt w przedmiocie przyznania wynagrodzenia kuratorowi, ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a., stanowi akt z zakresu administracji publicznej - w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. - dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, inny niż decyzja lub postanowienie, a zatem podlega kognicji sądu administracyjnego (wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., I OSK 3193/19). Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest natomiast ocena, czy organ w zaskarżonym akcie prawidłowo ustalił wynagrodzenie kuratora za wykonane czynności objęte postanowieniem Sądu Rejonowego. Skarżąca co do zasady nie kwestionowała przy tym wysokości przyznanego jej wynagrodzenia za czynności związane z reprezentowaniem spółki w postępowaniach administracyjnych, ustalonego w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. (choć w treści skargi wskazywała na wykonanie przez nią czynności, bez których – jak twierdziła – niemożliwe byłoby rzetelne wykonanie przez nią czynności w tym zakresie, takich jak zapoznanie się z aktami rejestrowymi, sporządzanie fotokopii, zapoznanie się z pismami Sądu Rejonowego, postanowieniem tego Sądu z dnia 28 kwietnia 2023 r. i ZUS, czy sporządzenie wniosku o uchylenie kurateli). Podnosiła natomiast, że w postanowieniu Sądu Rejonowego o ustanowieniu jej kuratorem dla spółki we wskazanych postepowaniach administracyjnych została również zobowiązana do wykonania dodatkowych czynności (składania sprawozdań z przebiegu kurateli co 6 miesięcy oraz złożenie przyrzeczenia), co do których ZUS nie orzekł o przyznaniu jej wynagrodzenia, choć jej zdaniem jest ono należne. Rozstrzygając powyższą kwestię, należy najpierw wskazać, że wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., należy do kosztów postępowania administracyjnego. Dodać również trzeba, że stosunek prawny istniejący między organem administracji i przedstawicielem dla nieobecnej strony opiera się na orzeczeniu sądu powszechnego. Jego elementem jest obowiązek wykonania przez wyznaczoną osobę niezbędnych czynności w charakterze przedstawiciela osoby nieobecnej, z czym wiąże się prawo kuratora do uzyskania wynagrodzenia za podjęte w toku postępowania w obronie interesów strony czynności, przy uwzględnieniu nakładu pracy i poniesionych wydatków, generowanych rodzajem sprawy i stopnia jej zawiłości. Jakkolwiek przepisy k.p.a. ani inne przepisy szczególne nie określają ani wysokości tego wynagrodzenia ani zasad i trybu jego przyznawania, to nie oznacza to, że takie wynagrodzenie nie przysługuje przedstawicielowi. Odmienne stanowisko nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą państwa prawa wyrażona w art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji należy przyjąć dominujące w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że ustalenie wysokości wynagrodzenia przedstawiciela (kuratora) osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych powinno nastąpić w drodze analogii poprzez zastosowanie przepisów powołanego powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej - zwanego rozporządzeniem (zob. min. wyrok WSA w Warszawie z 4 września 2019 r., IV SAB/Wa 434/19). Zgodnie z treścią § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r., wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny – w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r. poz. 138), w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł. Jak stanowi § 1 ust. 2 tego rozporządzenia, wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. Z kolei w myśl § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., stawki minimalne wynoszą 360 zł w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego. Biorąc pod uwagę zacytowane przepisy prawa, w szczególności zaś § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 9 marca 2018 r., rację przyznać należy stronie skarżącej, że zaskarżony akt nie zawiera odniesienia się do kwestii wynagrodzenia za dokonane przez nią czynności kuratorskie, nie mieszczące się w ramach reprezentowania spółki w wymienionych postępowaniach administracyjnych. Jak wskazano bowiem na wstępie i jak słusznie podnosiła strona skarżąca, postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 28 kwietnia 2023 r. obejmowało nie tylko ustanowienie skarżącej kuratorem dla spółki we wskazanych postępowaniach administracyjnych ale także zobowiązanie kuratora do niezwłocznego złożenia za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych sądowi rejestrowemu przyrzeczenia opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym o podanej treści, jak również zobowiązanie kuratora do składania sądowi rejestrowemu co 6 miesięcy sprawozdania z przebiegu kurateli. Z całą pewnością nie są to czynności, które dotyczą reprezentowania spółki w postępowaniach administracyjnych, lecz czynności leżące całkowicie poza ich zakresem. Obowiązek ich dokonania przez kuratora nie może przy tym budzić żadnych wątpliwości, skoro kurator został do tego wprost zobowiązany w postanowieniu Sądu Rejonowego i musiał poświęcić na nie swój czas i pracę. Nie sposób zatem znaleźć uzasadnienie dla nieprzyznania za ich wykonanie wynagrodzenia. Rzeczą organu będzie zatem orzeczenie w przedmiocie wynagrodzenia dla skarżącej jako kuratora za wskazane wyżej czynności, związane z wykonaniem obowiązków nałożonych przez Sąd Rejonowy w postanowieniu o ustanowieniu kuratora, z powołaniem się na odpowiednią w tej mierze podstawę prawną. Sąd nie jest przy tym władny rozstrzygać w powyższym przedmiocie i wyręczać w ten sposób organu administracji. Nie zasługują natomiast na uwzględnienie te argumenty skarżącej, które odnosiły się do nieprzyznania wynagrodzenia za czynności (uznawane przez nią za "dodatkowe") które określała ona jako niezbędne dla rzetelnego wykonywania czynności kuratora związanych z reprezentowaniem spółki w postępowaniach administracyjnych, a które dotyczyły zapoznania się z aktami rejestrowymi, sporządzeniem fotokopii akt, zapoznania się z pismami Sądu Rejonowego, postanowieniem tego Sądu oraz postanowieniem ZUS. W ocenie Sądu czynności te w sposób oczywisty i bezpośredni wiążą się z reprezentowaniem spółki w postępowaniach administracyjnych i za te czynności wynagrodzenie zostało przez ZUS przyznane, przy czym skarżąca w tej kwestii nie była konsekwentna, gdyż sama wskazywała na wstępie złożonej skargi, że nie kwestionuje wysokości przyznanego wynagrodzenia w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd uchylił zaskarżony akt na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a.