III SA/Wr 279/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała, Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Tomasz Świetlikowski, , Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 marca 2019 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami usunięcia, przechowywania i wyceny pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Zgorzeleckiego z dnia [...] października 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem skargi A. M. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. (dalej: SKO, Organ II instancji, organ odwoławczy) z dnia [...] kwietnia 2018 r. Nr [...] uchylająca w całości decyzję Starosty Z. (dalej: organ I instancji, Starosta) z dnia [...] października 2017 r. Nr [...] w przedmiocie obowiązku zapłaty kwoty 13.413,00 zł tytułem obciążenia kosztami usunięcia z drogi publicznej oraz przechowania i wyceny pojazdu marki Suzuki [...], nr rejestracyjny [...], nr [...] oraz orzekająca o zapłacie przez stronę kwoty 13.253,00 zł tytułem kosztów usunięcia z drogi publicznej oraz przechowywania ww. pojazdu marki Suzuki [...]. Z akt sprawy wynika, że na podstawie wydanej przez Policję dyspozycji – ww. pojazd usunięto z drogi i przewieziono na parking strzeżony. Według ustaleń Starosty, pojazd - w dacie wydania dyspozycji usunięcia - stanowił własność skarżącego. Starosta wezwał skarżącego do odebrania pojazdu oraz poinformował o skutkach jego nieodebrania. W związku z upływem terminu na odebranie, tj. 3 miesięcy od daty usunięcia pojazdu z drogi, Starosta wystąpił do Sądu Rejonowego w Z. (dalej: SR) z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Powiatu. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. w sprawie o sygn. akt [...] w Z., Wydział I Cywilny orzekł przepadek na rzecz Powiatu Z. samochodu marki Suzuki [...] o nr rej. [...]. Następnie w dniu [...] września 2017 r. dokonano likwidacji ruchomości, przekazując ją do stacji demontażu pojazdów. Decyzją Starosty z dnia [...] października 2017 r. nałożono na stronę obowiązek zapłaty kwoty 13.413,00 zł tytułem obciążenia kosztami usunięcia z drogi publicznej oraz przechowania i wyceny ww. pojazdu marki Suzuki. Decyzja ta została zaskarżona przez stronę odwołaniem z dnia [...] listopada 2017 r. Skarżący wskazał naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 130a ust. 10 h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2018, poz. 1990, dalej: u.p.r.d.) polegające na bezpodstawnym zastosowaniu treści przepisów względem skarżącego, który nigdy nie był właścicielem pojazdu marki Suzuki [...] oraz błąd w ustaleniach faktycznych będący podstawą rozstrzygnięcia poprzez bezpodstawne przyjęcie, że właścicielem pojazdu marki Suzuki jest strona. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że skarżący zgłosił sprawę posłużenia się jego danymi w umowie kupna pojazdu na Policję. Zaskarżoną decyzją SKO uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Starosty i orzekło o zapłacie przez stronę kwoty 13.253,00 zł tytułem kosztów usunięcia z drogi publicznej oraz przechowywania pojazdu marki Suzuki. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazano, że kwestia własności pojazdu była przedmiotem badania przez SR w Z. w zakresie orzeczenia jego przepadku. Organ podał, że w toku tego postępowania Sąd bada czy zostały spełnione wszystkie niezbędne przesłanki do orzeczenia przepadku, w tym czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w zakresie poszukiwania osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. SKO podkreśliło, że zgodnie z art. 365 §1 k.p.c. prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe i organy administracji publicznej, a wypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby, postanowienie o orzeczeniu przepadku ma charakter prejudycjalny dla sprawy własności pojazdu. Natomiast uchylenie decyzji nastąpiło z uwagi na nieprawidłowe obciążenie strony kosztami wyceny pojazdu, która miała miejsce [...] września 2017 r., tj. już po uprawomocnieniu się postanowienia SR o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu ([...] czerwca 2017 r.). Skoro właścicielem pojazdu od tej daty był Powiat, to nie ma podstaw aby kosztami wyceny obciążać stronę. Wskazał także organ II instancji, że apelacja strony od postanowienia SR została oddalona przez Sąd Okręgowy w J., co potwierdza, że właścicielem pojazdu był skarżący. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) strona wniosła o uchylnie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący nie podważał związania organów postanowieniem SR w Z. dotyczącego przepadku, ale zarzucił naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez jego niezastosowanie i nie zawieszenie postępowania w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Argumentowała strona, że pod sygn. akt [...] prowadzone jest postępowanie przez Prokuratora rejonowego w Z. postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 kk poprzez podrobieni umowy sprzedaży przedmiotowego pojazdu z dnia [...] kwietnia 2016 r., która była podstawą ustalenia, że strona jest właścicielem pojazdu. Skarżący wskazał, że nigdy nie był stroną takiej umowy, a jego dane zostały bezprawnie użyte w umowie, ponadto nigdy nie był zameldowany w B. ul. K.. Zaznaczył skarżąc, że kwestię sfałszowania umowy podnosił w postępowaniu w sprawie przepadku. Zdaniem skarżącego prowadzone w prokuraturze Rejonowej w Z. postępowanie stanowi zagadnienie wstępne i do czasu jego zakończenia postępowanie w sprawie obciążenia kosztami powinno podlegać zawieszeniu. W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2018 r. skarżący poinformował, że postępowanie pod sygn. akt [...] zostało umorzone z uwagi na niewykrycie sprawcy. W odpowiedzi na zapytanie Sądu, Prokurator Rejonowy w Z. potwierdził umorzenie postepowania pod sygn. akt [...] z powodu niewykrycia sprawy. W piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2019 r. skarżący zawarł wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania pod sygn. akt [...] na okoliczność, że skarżący nigdy nie był właścicielem pojazdu. Do pisma załączył pismo Prokuratury Rejonowej w Z. z dnia [...] grudnia 2018 r. skierowane do pełnomocnika strony, w którym poinformowano, że nie wystąpiły podstawy do podjęcia na nowo umorzonego postępowania. Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd oddalił wniosek dowodowy strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się uzasadniona, przy czym z powodów innych aniżeli wskazane w skardze. Zgodnie z art. 130a ust. 2 i 2a u.P.r.d., pojazd może być usunięty z drogi na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w inny sposób, w przypadku gdy: 1) kierowała nim osoba: a) znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu; b) nieposiadająca przy sobie dokumentów uprawniających do kierowania lub używania pojazdu; 2) jego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego, powoduje uszkodzenie drogi albo narusza wymagania ochrony środowiska. Od usunięcia pojazdu odstępuje się, jeżeli przed wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu lub w trakcie usuwania pojazdu ustaną przyczyny jego usunięcia. Jeżeli wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadkach, o których mowa w ust. 1-2, spowodowało powstanie kosztów, do ich pokrycia jest obowiązany właściciel pojazdu. Przepis ust. 10i stosuje się odpowiednio Wedle ust. 4 pkt 1, w sytuacjach, o których mowa w ust. 1-3, dyspozycję przemieszczenia lub usunięcia pojazdu z drogi wydaje policjant. Stosownie do ust. 5c, pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych m.in. w ust. 1-2 umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, z uwzględnieniem ust. 7. W myśl ust. 10 i 10a, starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi, w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia. Przepis ust. 10e stanowi, że w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu jest obowiązany starosta. Wykonanie orzeczenia następuje w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 10e). Koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta (ust. 10h). Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h (ust. 10i). Termin płatności należności ustalonych decyzją, o której mowa w ust. 10h, wynosi 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Odsetki ustawowe za opóźnienie nalicza się od dnia następującego po upływie terminu płatności. Należności te wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 10j). Sąd w składzie orzekającym w sprawie stwierdził, że prawomocne postanowienie SR w Z., mocą którego orzeczono o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu nie przesądza, kto - w dacie wydania dyspozycji usunięcia tego pojazdu z drogi publicznej - był jego właścicielem i tym samym kogo zgodnie z art. 130a ust. 10h u.p.r.d. należy obciążyć kosztami jego usunięcia/przechowywania. W ocenie Sądu, SKO, a wcześniej Starosta, wydając rozstrzygnięcie w sprawie nie uwzględnili nie tylko specyfiki postępowania w przedmiocie przepadku przedmiotu ale również ratio legis instytucji z art. 130a ust. 10 e u.p.r.d., które sprowadza się do minimalizacji przez powiat kosztów przechowywania pojazdu w sytuacji, gdy w terminie ustawowym nie nastąpi odbiór pojazdu przez podmiot uprawniony. W tym miejscu podkreslić należy, że w postępowaniu w przedmiocie orzeczenia przepadku Sąd nie bada uprawnień właścicielskich, ale skupia się na ocenie, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w tym, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności. Sąd bada również czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 130a ust. 10 h u.p.r.d.). Zakres orzekania sądu na podstawie art. 130 ust. 10e u.p.r.d. jest inny niż organu orzekającego o kosztach związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu na podstawie art. 130 ust. 10h u.p.r.d. Inne są przesłanki rozstrzygania w sprawie przepadku pojazdu, inne zaś w sprawie ponoszenia kosztów. Sąd w sprawie przepadku pojazdu skupia się zatem na kwestiach niezbędnych do orzeczenia o przepadku pojazdu, a więc dotyczy tylko faktu przejścia własności pojazdu na rzecz powiatu (miasta na prawach powiatu). Celem takiego orzeczenia nie jest natomiast wiążące ustalenie pozostałych kwestii właścicielskich - tym bardziej, że zgodnie z art. 130a ust. 10d u.p.r.d. możliwe jest orzeczenie przepadku także takiego pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela ani osoby uprawnionej. Rozwiązanie takie jest możliwe dlatego, że nabycie prawa własności przez powiat, które następuje na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu o przepadku jest nabyciem pierwotnym, a nie pochodnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OSK 2348/16 z 7 sierpnia 2018 r., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA, wyroki WSA w Gliwicach z dnia 15 października 2018 r. w sprawie II SA/Gl 515/18, LEX 2574189, WSA w Łodzi z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie III SA/Łd 924/17, LEX 2426098). Dodać należy, że choć postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z [...] lutego 2017 r. w przedmiocie orzeczenia przepadku stanowi zgodnie z dyspozycją art. 76 §1 k.p.a. dokument urzędowy, a zatem jest to dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, to jednak nie wywołuje ono skutków opisanych w art. 365 §1 k.p.c. tak jak przekonuje organ II instancji. Zgodnie z art. 365 §1 k.p.c. orzeczenie sądowe wywołuje skutek erga omnes wyłącznie w zakresie tego co zostało w nim stwierdzone. SKO nie dostrzega, że postępowanie w przedmiocie orzeczenia przepadku nie orzeka o uprawnieniach właścicielskich poprzedniego właściciela, a jedynie stwierdza przejście prawa własności na rzecz powiatu w związku z zaistnieniem sytuacji przewidzianej w art. 13a ust. 10e, w konsekwencji czego z treści tego postanowienia nie może być skutecznie wywodzone prawo własności poprzedniego właściciela. A ponadto organ nie zauważa także wzajemnej relacji przepisów względem siebie, a mianowicie tego, że dla wydania postanowienia w przedmiocie przepadku z art. 130a ust. 10 e u.p.r.d. i decyzji starosty o obciążeniu kosztami na podstawie art. 130a ust. 10 h znaczenie mają inne momenty czasowe. W przypadku postępowania w przedmiocie przepadku momentem istotnym jest moment wydania postanowienia w przedmiocie przepadku, z kolei w zakresie decyzji starosty o obciążeniu kosztami moment usunięcia pojazdu. Należy zauważyć, że pomiędzy datą usunięcia pojazdu, zawiadomienia osoby uprawnionej, a nawet orzeczenia przepadku może nastąpić zmiana właściciela zabezpieczonego pojazdu, co nie powinno umknąć uwadze organu i nie zwalania od przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Przyjmując - jako podstawę dla ustalenia prawa własności spornego pojazdu - postanowienie SR, SKO nie ustaliło, czy skarżący był faktycznie właścicielem pojazdu w dacie wydania dyspozycji o jego usunięciu z drogi, tj. [...] maja 2016 r., co stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 k.p.a. Wskazać należy, że organ zobowiązany był do przeprowadzenia wnikliwego postępowania dowodowego ukierunkowanego na ustalenie właściciela pojazdu, zwłaszcza w sytuacji gdy osoba wskazana przez organ jako właściciel zaprzeczyła, aby posiadała tytuł prawny do pojazdu oraz poinformowała organ, iż prowadzone jest postępowanie karne dotyczące nielegalnego posłużenia się jej danymi w umowie kupna sprzedaży pojazdu. W tym stanie rzeczy - zdaniem Sądu - dokonana przez organy administracji ocena stanu faktycznego jest przedwczesna a podjęte przez nie decyzje naruszają prawo. W szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 130a ust. 10h w zw. z ust. 10 u.p.r.d. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na weryfikację twierdzeń skarżącego i ustalenie faktycznego właściciela pojazdu w dniu usunięcia pojazdu z drogi - [...] maja 2016 r. Dopiero w wyniku jednoznacznego ustalenia, kto był właścicielem przedmiotowego pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi, możliwe będzie wydanie rozstrzygnięcia nakładającego na konkretny podmiot obowiązek zapłaty kosztów związanych z usunięciem i przechowywaniem pojazdu oraz przedstawienie stanowiska organu w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i nie naruszającym zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien zrealizować wskazania Sądu i ustalić faktycznego właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi. Odnośnie oddalenia wniosku dowodowego strony, to przede wszystkim wskazać trzeba, że art. 106 § 3 p.p.s.a. wskazuje na ograniczony zakres postepowania dowodowego przed sądem administracyjnym. Przepis przewiduje, że można przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. A w sprawie wniosek dowodowy strony oznaczałby konieczność gromadzenia, poszukiwania przez Sąd dowodów na okoliczność, że skarżący nie jest właścicielem pojazdu. Ponadto za bezzasadnością wniosku strony przemawiają zasadnicze, omówione wyżej przyczyny uchylenia decyzji organów i związana z tym konieczność przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego przed organami. Skoro kwestia ustalenia właściciela pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi będzie przedmiotem ponownie prowadzonego postępowania przed organami (co Sąd organom zalecił), to w trakcie tego postępowania strona będzie także miała możliwość składania wniosków dowodowych i ewentualnych innych wniosków dotyczących przebiegu postępowania. Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa materialnego i procesowego, Sąd uwzględniając regulacje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.