III SA/Wr 292/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Józef Kremis po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy postanawia: odrzucić skargę. Opisaną w osnowie postanowienia decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Od tej decyzji Skarżący [...] czerwca 2008 r. odwołał się do Sądu Okręgowego w S. Sąd Okręgowy w wyroku z [...] lipca 2009 r. oddalił odwołanie skarżącego. Skarżący od powyższego wyroku [...] września 2009 r. wniósł apelację do Sądu Apelacyjnego we W. [...] grudnia 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, wskazując w niej, że wnosi o wznowienie postępowania w sprawie odmowy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Jako podstawę wniesienia skargi skarżący przedstawił art. 145a §1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych zastrzeżone zostały do właściwości sądów cywilnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych a wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego sądu odbywa się w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., 270, dalej "p.p.s.a."), sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżący zakwestionował wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczącą odmowy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zatem ustalenie, czy decyzja organu rentowego wydana na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż sprawy ubezpieczeniowe mają złożony charakter. Z jednej strony występuje w nich charakterystyczne dla stosunków administracyjnych podporządkowanie jednostki organowi administracji publicznej, który rozstrzyga w sposób władczy o jej prawach i obowiązkach z zakresu ubezpieczeń społecznych. A zatem uprawniony jest wniosek, że są to sprawy administracyjne w znaczeniu materialnym, co może sugerować właściwość sądu administracyjnego. W jego kognicji znajduje się bowiem kontrola działalności administracji publicznej w sprawach rozstrzyganych w drodze indywidualnych decyzji administracyjnych i innych aktów z zakresu administracji publicznej (art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jednakże, stosownie do treści art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej tylko w zakresie określonym w ustawie. A zatem należy zbadać, w jaki sposób ustawodawca ukształtował prawo do sądu w sprawach ubezpieczeniowych. Wynik tego ustalenia ma bowiem podstawowe znaczenie dla oceny dopuszczalności złożonej w sprawie niniejszej skargi, w której poddano kontroli tutejszego sądu odmowę przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wyjaśnienie tego zagadnienia wymaga sięgnięcia do podstawowego aktu z zakresu ubezpieczeń społecznych tj. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz do regulacji procesowych zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego. Z analizy tych aktów prawnych wynika, że sprawy ubezpieczeniowe ukształtowano jako sprawy cywilne w znaczeniu formalnym (procesowym). Podstawową regulacją w tym zakresie jest art. 83 ust. 1 i 2 u.s.u.s., zgodnie z którym w sprawach dotyczących zgłaszania do ubezpieczeń społecznych przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczenia społecznego oraz wymiaru tych świadczeń istnieje możliwość wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego według zasad uregulowanych w Kodeksie postępowania cywilnego. Wskazany przepis art. 83 ust. 2 u.s.u.s. ustanawia zatem podstawową zasadę weryfikacji przez sąd powszechny, orzekający na skutek wniesionego odwołania, decyzji ostatecznych wydawanych w przedmiocie ubezpieczeń społecznych. Reguła ta znajduje zastosowanie również w odniesieniu do decyzji wydawanych na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym, decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjątki, co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje w przypadku decyzji ZUS przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Tylko te sprawy – na mocy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – pozostają sprawami administracyjnymi w znaczeniu materialnym i formalnym, a w konsekwencji – decyzje w nich wydane podlegają kognicji sądów administracyjnych. Tylko zatem w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 tej ustawy dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. Skoro zaś w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie zostały wymienione decyzje wydane w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s., to podlegają one na podstawie art. 83 ust. 2 u.s.u.s. kognicji sądów powszechnych. W przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego wydano wyrok w sądzie powszechnym w oparciu o Kodeks postępowania cywilnego, podstawą skargi jest art. 4011 k.p.c. W każdym razie skarga taka składana jest do sądu powszechnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uznając, że nie jest właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy orzekł, jak w sentencji.